Hagestein
Onderdelen
lokatie
Status
- Hagestein is een dorp in de provincie Utrecht, in de streek Vijfheerenlanden, gemeente Vianen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1811. In 1812 over naar gemeente Everdingen, in 1818 weer afgesplitst als zelfstandige gemeente, in 1986 over naar gemeente Vianen.
- Hagestein viel t/m 1820 onder de provincie Utrecht. In 1821 over naar provincie Zuid-Holland, in 2002 weer over naar provincie Utrecht.
- Wapen van de voormalige gemeente Hagestein.
- Onder het dorp Hagestein valt ook een deel van de buurtschap Tienhoven. Een handvol huizen op het sluis- en stuwcomplex Hagestein zou je ook als buurtschap van Hagestein kunnen beschouwen, maar deze hebben, vermoedelijk omdat zij alleen vanuit Tull en 't Waal te bereiken zijn, een eigen postcode en plaatsnaam onder de naam Ossenwaard, en zijn daarmee een eigen formele 'woonplaats'.
Naam
Oudere vermeldingen
1228 Gaspewerde, 1241 Gaspward, 1274 Hagesteine, 1381-1383 Hagensteyne, 1394 Hagensteyn.
Naamsverklaring
Samengesteld uit stein 'kasteel, voornaam huis' en hage- 'heg, omhaagd gebied' (zie 's-Gravenhage). De vorm stein (voor steen) is onklankwettig en weerspiegelt een modieuze naamgeving onder invloed van kasteelnamen in het Duitse Rijnland. Vergelijk Stein. De oudere dubbelnaam Gasperden, eigenlijk de oude benaming van het iets westelijker gelegen terrein Hogewaard, is een samenstelling van de waternaam gaasp (misschien naar de loop, het Middelnederlandse gasp betekent 'haak') en werde, ontstaan uit waard 'buitendijks land langs rivier' (in streeknamen ook 'riviereiland'). Vergelijk Gesperden.(1)
Ligging
Hagestein ligt O van Vianen, NW van Everdingen en grenst in het W aan de A27, in het Z aan de A2 en in het N en O aan de rivier de Lek.
Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Hagestein, die slechts het dorp omvatte, 125 huizen met 655 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Hagestein ca. 600 huizen met ca. 1.500 inwoners.
Geschiedenis
Gasperden
Vanouds was er op deze plek sprake van een nederzetting Gasperden, ook wel Gasperde, Gasperen, Gasparden, Gasparn, Gaaspaarn, Gaspaerde, Gaspareen of Gaspaar. () Er is weinig bekend over deze nederzetting, behalve dat het is ontstaan op de hoge gronden bij het riviertje de Gaasp en dat het later in Hagestein is veranderd. In de geografie wordt dit type verdwenen nederzetting een wüstung genoemd.
Hagestein, van dorp naar stad naar dorp
Hagestein kreeg in 1382 stadsrechten van de Heren van Arkel. Lang heeft het daar niet van kunnen genieten, want in 1405 wordt de stad Hagestein, (het kasteel - dat al in 1251 genoemd wordt - met de woningen) samen met kasteel Everstein door de graaf van Holland en de bisschop van Utrecht met de grond gelijk gemaakt, waarbij de stadsrechten verloren zijn gegaan. Op dat moment heette de nederzetting overigens nog Gasperden. Pas na de wederopbouw is de kern Hagestein gaan heten.
Sinds 1510 was Hagestein gezamelijk bezit van de kapittels van de Dom en van Oud-Munster in Utrecht. Zij lieten er in 1583 een nieuw slot bouwen, Hagestein II, dat in 1855 is afgebroken. Nadere informatie over kasteel Hagestein I. Nadere informatie over kasteel Hagestein II.
Recente ontwikkelingen
- De Lekbrug bij Hagestein in de A27 - ook wel Hagesteinsebrug - is in 1981 gereed gekomen.
- In 2009 zijn bij archeologische opgravingen langs de Biezenweg - in verband met de aanleg van bedrijventerrein Gaasperwaard - twee kanonskogels gevonden uit de late middeleeuwen, evenals een laatmiddeleeuwse oven. De kogels zijn vermoedelijk gebruikt tijdens de Arkelse Oorlog waarbij kasteel Hagestein werd aangevallen. In die tijd waren er zo'n 4.000 manschappen gelegerd in de buurt van de Biezenweg. Wellicht hoorde de oven ook bij het kampement. Extra bijzonder is dat het kanon in de late middeleeuwen nog niet lang bestond, en dat het materiaal van kogels, natuursteen, niet voorkomt in Nederland.
- Rond het Stuweiland Hagestein worden de komende jaren delen van uiterwaarden afgegraven en nevengeulen van de Lek aangelegd, om de grotere hoeveelheid water die in de toekomst door de Lek zal stromen, te kunnen blijven verwerken.
Bezienswaardigheden
Hagestein heeft 4 rijksmonumenten:
- Hervormde kerk (PKN) met toren. De toren is 's avonds verlicht.
- Boerderij aan de Dorpsstraat 25, waarvan het woongedeelte uit de 16e eeuw dateert.
- Boerderij uit 1855 aan de Lekdijk 84.
- Hagestein is verder bekend van het Sluis- en stuwcomplex Hagestein in de Lek.
Musea
- Motormuseum Hagestein is in 2009 geopend.
Jaarlijkse evenementen
- Concours Hagestein (eind juni) is een hippisch evenement waarbij ca. 600 paarden aan de start verschijnen.
- Truck & Tractor Pulling Hagestein (begin juli).
Natuur en recreatie
- Het in de jaren zeventig aangelegde Hagesteinse Bos ligt rond recreatieplas Everstein. Reportage over het Hagesteinse Bos.
Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Hagestein (online te boeken).
