Gouwsluis

Status
- Gouwsluis is een buurtschap in de provincie Zuid-Holland, gemeente Alphen aan den Rijn. T/m 1917 gemeente Alphen.
- De buurtschap Gouwsluis valt, ook voor de postadressen, onder de kern Alphen aan den Rijn.

Naam
Oudere vermeldingen
1639 Goutsche Sluys, 1745 De Gouts Sluys, 1840 Gouwsche Sluis, 1849 Gouwsluis.
Naamsverklaring
Genoemd naar de ligging bij de sluis die de doorlaat regelde van de Rijn in de Gouwe (vergelijk Gouda), het water dat van hier naar Gouda liep. Blijkens de oude vormen betekent de naam oorspronkelijk 'sluis toeganggevend tot of behorend bij Gouda', later geïnterpreteerd als 'sluis in het water de Gouwe'.(1)

Ligging
De buurtschap Gouwsluis ligt in het ZO van Alphen aan den Rijn, rond beide zijden van de Gouwe, waar deze uitkomt in de Oude Rijn, rond de Gouwsluisseweg W van de Gouwe en de Gouwestraat O van de Gouwe.

Statistische gegevens
- In 1840 omvatte de buurtschap Gouwsluis 85 huizen met 460 inwoners.

Geschiedenis
De buurschap Gouwsluis heeft zijn naam te danken aan een keersluis in de Gouwe die in 1244 onder het bewind van de graaf van Holland, Willem II, was aangelegd op de plek waar de rivier de Gouwe in de Oude Rijn uitliep. Deze keersluis lag op de plaats waar in 1938 de metalen hefbrug gebouwd is. De sluis was aanvankelijk van strategische betekenis. Er is dan ook, met name in de 15e en 16e eeuw, diverse malen strijd om gevoerd.

De buurtschap Gouwsluis was in het begin van de 20e eeuw een zeer drukke buurt. Vele Gouwsluizenaars verdienden hun brood direkt of indirekt aan het drukke scheepsvaartverkeer op de Oude Rijn en de Gouwe. De belangrijkste werkgever was scheepswerf De Vooruitgang, die begin 20e eeuw aan 100 mensen werk bood. Er werden schoeners, motorbargen, zeeschepen en coasters gebouwd. In 1930 kwam daar de Motorenfabriek aan de Gouwsluisseweg nog bij.

Met de grote schepen en het drukker wordende vrachtverkeer over water ontstonden problemen bij de bruggen, soms in de vorm van een aanvaring met de brug, een andere keer liep een schip vast onder een niet geopende brug. Besloten werd een nieuwe beweegbare brug te bouwen, de Hefbrug, die in 1938 is opgeleverd en tot op heden nog in gebruik is. De oude bruggen werden afgebroken, het eilandje verdween en de Rijksstraatweg werd verlegd. Vanaf dat moment waren de Gouwsluisseweg en de Gouwestraat doodlopende straten geworden en begon de teloorgang van de buurtschap. Middenstanders sloten hun deuren en bewoners vertrokken omdat hun woningen werden afgebroken werden en ook de scheepswerf ermee stopte.

In de Topografische atlas Zuid-Holland (2) komt de plaatsnaam niet meer voor, in tegenstelling tot eerdere edities. Dat is enigszins begrijpelijk, omdat het westelijke gedeelte door nieuwbouw sinds de jaren negentig is opgegaan in de plaats Alphen aan den Rijn. Het oostelijke gedeelte echter zou je nog wel als buurtschap kunnen beschouwen omdat het door haar ligging O van de Gouwe, los van de kern Alphen aan den Rijn ligt en blijft liggen.

Een uitvoerige geschiedenis van de Gouwsluis en de daaromheen ontstane buurtschap, vindt u op de pagina Geschiedenis van Gouwsluis op de site Alphen.com.

Bezienswaardigheden
- Een markant punt in Gouwsluis is korenmolen De Eendracht.
- Van 1915 t/m 1935 was hier het station Gouwsluis aan de spoorlijn Uithoorn - Alphen aan den Rijn. De spoorbrug over de Oude Rijn diende tevens als voetgangersbrug. Het voormalige stationsgebouw (een markant wit pand met opschrift Gouwsluis) bestaat nog en is tegenwoordig in gebruik als woonhuis.
- Hefbrug Gouwsluis (1938) over de Gouwe. Filmpje II hefbrug Gouwsluis.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)
   
2. 2. Topografische Atlas Zuid-Holland,
   ANWB
   , (2004)