Dinteloord

Status
- Dinteloord is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Steenbergen. Het was, onder de naam 'Dinteloord en Prinsenland', een zelfstandige gemeente t/m 1996 (de gemeente omvatte geen andere dorpen dan alleen Dinteloord).
- Het voormalige gemeentewapen is in 1997 vastgesteld als dorpswapen van Dinteloord. De posthoorn is blauw geworden.
- Onder het dorp Dinteloord vallen ook de buurtschappen Boompjesdijk en Dintelsas.
- Wapen van de voormalige gemeente Dinteloord en Prinsenland.

Naam
Oudere schrijfwijzen
Emmery de Lyere, de toenmalige gouverneur van de vestingen Willemstad en Klundert, spreekt in een brief van 1 december 1604 al van ‘le village de Dindeloort’, dat toen echter nog gesticht moest worden. 1606-1612 Dinteloord, 1810 Dinteloort.
Naamsverklaring
Dinteloord:
“Prinsenland werd in 1605 het land van de Prins, toen de oudste polder in dit gebied, nu Oud(e) Prinslandsche Polder geheten, bedijkt en tot een bewoonbaar oord gemaakt werd, waarvan de Dintel, toen nog Dindel geheten, de natuurlijke afwatering en boezem vormde. Uit die combinatie ontstond de dorpsnaam Dinteloord, het enige dorp in deze poldergemeente.” (44)
De Dintel wordt in de 13e eeuw vermeld als Dindel of Dindele. Dit was een onderdeel van de vaarroute tussen Holland en Brabant. De Dintel loopt volgens de Grote Provincie Atlas Noord-Brabant/West van Standdaarbuiten via Stampersgat en Dinteloord naar het Volkerak. Volgens ons begint de Dintel pas W van Stampersgat (en loopt dan in W richting), omdat W van Stampersgat, in Z richting, immers nog sprake is van het Mark-Vlietkanaal, die vanuit de Mark/Dintel naar Roosendaal loopt. Dat impliceert dat de rivier W daarvan Dintel heet en O daarvan Mark. Ook in Stampersgat stelt men dat de rivier die N van het dorp loopt Mark heet en niet Dintel. De rivier vormt in het W de grens tussen de gemeenten Moerdijk in het N (t/m 1996 gemeente Fijnaart en Heijningen) en Steenbergen in het Z (t/m 1996 gemeente Dinteloord en Prinsenland). Vanaf Stampersgat richting O vormt het de grens tussen de gemeente Moerdijk in het Z en achtereenvolgens de gemeenten Halderberge, Etten-Leur en Breda in het Z.
Prinsenland:
“Prinsenland is een genitiefvorm: land van de prins. De jongere vormen Prinseland en Prinsland drukken deze genitieve bezitsvorm niet meer duidelijk uit en zijn reeds daarom verwerpelijk” (44).

Ligging
Dinteloord ligt 5 km NO van Steenbergen.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Dinteloord en Prinsenland 277 huizen met 2.035 inwoners, verdeeld in dorp Dinteloord 173/1.073 (= huizen/inwoners), Ouden Prinslandschen-Polder 45/467, Willems-Polder 5/53, Maria-Polder 16/204, Koningsoord-Polder 24/144, Dintel-Polder 6/56, Anna-Polder 3/12, Carolina-Polder 2/13 en Drie Vrienden-Polder 3/13.
- Tegenwoordig heeft Dinteloord ca. 2.500 huizen met ca. 6.000 inwoners.

Geschiedenis
Ontstaan gemeente Dinteloord en Prinsenland
Rond 1530 was het huidige gebied van Dinteloord en Prinsenland nog onbewoond, en stond het eiland (‘gors’) bekend als de Nyen aanwas van Nassau. De kaart uit 1530 is de oudst bekende, waarop het grondgebied van Dinteloord en Prinsenland staat afgebeeld. “De gemeente Dinteloord en Prinsenland, wellicht juister Dinteloord in Prinsenland, herdenkt en viert in de loop van dit jaar (1955, red.) haar 350-jarig bestaan. Historisch juister uitgedrukt, het is dit jaar drie en een halve eeuw geleden, dat met de bedijking van de eerste polder, nu het waterschap ‘Oud-Prinslandsche polder’ genoemd, een aanvang werd gemaakt, waarna met de inpoldering, verkaveling en het in cultuur brengen van het nieuw gewonnen land kon worden begonnen. En daarna volgde al spoedig de stichting van het enige dorp: Dinteloord.

De prins van Oranje, aan wiens titel het oudste deel van de gemeentenaam zijn oorsprong ontleent, was Filips Willem, prins van Oranje, graaf van Nassau, Buren enzovoort, baron van Breda enzovoort, Heer van Steenbergen enzovoort, die heeft geleefd van 1554-1618. Hij was de oudste zoon van prins Willem van Oranje uit diens eerste huwelijk met Anna van Egmond, vrouwe van Buren. Deze doorluchtige Oranjezoon is uit de geschiedenis onzer dynastie en natie wel het meest bekend door zijn langdurig en gedwongen verblijf in Spanje, gedurende de periode 1568-1596. Na zijn terugkeer in de Nederlanden in gezelschap van de aartshertogen Albertus van Oostenrijk en Isabella, de infante (kind) van de Spaanse koning Filips II, deed hij al spoedig pogingen om zijn rechten op de Brabantse heerlijkheden uit zijn vaderlijk erfdeel, inzonderheid Breda en Steenbergen, officieel erkend te zien, waarbij hij zich vooral van de steun van Albertus verzekerde, wiens gemalin Isabella Clara Eugenia, Infante van Spanje, als dochter van koning Filips II de Nederlanden als bruidsschat had verworven.

Doch de Noordelijke Nederlanden waren toen reeds grotendeels vrij en dus onafhankelijk gebied geworden, terwijl de centrale regering zich bovendien door de ‘verlatinge’ van koning Filips II in 1581 had afgescheiden van Spanje en de Zuidelijke Nederlanden. Derhalve moesten eveneens de Algemene Staten in het Noorden hun toestemming geven aan de inbezitneming door de nieuwe Heer van Steenbergen met de daaraan grenzende gorzen, schorren of aanwassen, die in de eerste jaren der 17e eeuw door bedijking en verkaveling de polder van Prinsenland zouden vormen. De daarbij gerezen en vaak ernstige moeilijkheden van politieke, economische en financiële aard heeft Filips Willem echter stuk voor stuk overwonnen, vooral dankzij de tussenkomst en medewerking van Van Oldenbarnevelt, waardoor binnen enkele jaren het ingepolderde Prinsenland een van Steenbergen afgescheiden en dus zelfstandig polderdistrict kon vormen. Daarin kon nu tussen de jaren 1605 en 1613 spoedig het dorp Dinteloord verrijzen, dus eigenlijk was de gemeentnaam 'Dinteloord in Prinsenland' beter geweest.

Voordat het dorp Dinteloord als meest bevolkt centrum en zetel zowel van het plaatselijk als van het polderbestuur allengs de meeste inwoners tot zich trok, werd de gecombineerde naam en plaatsaanduiding 'Dinteloord, gelegen in de polder Prinsenland', door het spraakgebruik op den duur Dinteloord en Prinsenland. Daarmede is het ontstaan van de huidige gemeentenaam, dunkt ons, voldoende verklaard” (44). Tot zover het ontstaan van het grondgebied van de gemeente.

Het uiteindelijke grondgebied van de gemeente is ontstaan door de achtereenvolgende inpoldering van een reeks polders, om precies te zijn dertien stuks.

“De Oude Prinslandse Polder is illustratief voor de wijze waarop het gorzen- en slikkenlandschap van westelijk Brabant in cultuur is gebracht. Wegen en perceelsgrenzen werden met een liniaal oost-west en noord-zuid getrokken. Boerderijen staan tegen een dijk of op de oeverwallen van oude kreken. Rondom de Oude Prinslandse Polder zijn in de 17e, 18e en 19e eeuw nieuwe landbouwgebieden als schillen drooggelegd. De binnendijken van nu zijn de zeedijken van toen” (86).

Kern Dinteloord
“Eigenlijk is Dinteloord uit het water van het Volkerak verrezen. Voor de kust van Brabant werden in vroeger eeuwen tal van eilandjes gevormd, door aanslibbing van klei die eeuwenlang door de grote rivieren vanuit Zwitserland werd aangevoerd. Als je het louter geologisch bekijkt, is Dinteloord van oorsprong eigenlijk een Zwitserse enclave die door de natuur hier in het deltagebied voor de Brabantse kust is neergelegd”, aldus secretaris van de heemkundekring J. Theunissen (712).

Door verdere aanslibbing en latere inpolderingen werd de Nyen Aenwas van Nassau, waaraan de heemkundevereniging haar naam ontleent, met het Brabantse vasteland verbonden. Dinteloord is rond 1600 ontstaan in de polder Prinsenland. De plaats stond onder het huis Nassau. De ontstaansgeschiedenis van Dinteloord hangt ten nauwste samen met de ontstaansgeschiedenis van de huidige Oude Prinslandse Polder. Zie daarvoor verder bij Dinteloord en Prinsenland.

“De oude dorpskern is aangelegd als een rechthoek tussen de dijk en wat nu Westeinde heet in de richting noord-zuid en de Oost- en West Achterstraat in de richting oost-west. In de lengte wordt deze rechthoek doormidden gedeeld door de Dorpskreek met de daaraan grenzende hoofdstraten West- en Oost Voorstraat. Binnen deze grenzen nu bewoog zich minstens twee eeuwen lang het dorpsleven van de Dinteloorders, nadat de grondleggers in 1605 zulk een rechthoek als grondplan hadden gekozen. Men kan deze rechthoekvorm zelfs nog heel duidelijk terugvinden op de midden 19e/eeuwse kaart van de gemeente Dinteloord, zoals die is afgetekend in (17). De aldaar getekende rechthoek vertoont eveneens alleen nog maar de historisch gegroeide acht bewoonde huizenblokken van de dubbele Voorstraat en dubbele Achterstraat, in totaal dus acht wijken of straatcomplexen. Deze methode van bebouwing van een dorp wordt het Flakkees dorpstype genoemd. Dinteloord is het duidelijkst bewaard gebleven voorbeeld van dit type.

Het bouwplan kreeg ook hier een bepaalde geometrische vorm, die samenhing met het dicht bijeenwonen der dorpelingen om zo veel mogelijk vruchtbare kleigrond te sparen voor de agrarische cultuur en met elkaar paraat te zijn voor onderlinge hulpverlening bij de strijd tegen het water, de beveiliging van dijken en kaden en met elkaar te behouden, wat met zoveel moeite, arbeid en kosten op het water was veroverd” (44).

De watertoren uit 1925 was 40,35 meter hoog, had een betonnen vlakbodemreservoir van 250 m³, was identiek aan de toren in Kaatsheuvel en is verwoest op 2 november 1944.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Dinteloord, kunt u terecht bij Cultuurhistorische Vereniging Nyen Aenwas van Nassau.
- Verhalen over de geschiedenis van Dinteloord en Prinsenland op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Jaarlijkse evenementen
- Suikerstad Sportief organiseert jaarlijks op een zaterdag in mei de Suikerstadmars. U kunt kiezen uit de afstanden 5, 10, 25 en 40 kilometer. Site Suikerstadmars.

Links
- Site over Dinteloord met o.a. geschiedenis, actualiteiten en lokale links.