Breukelen

Breukelen

Onderdelen

Bezienswaardigheid (19)

lokatie

samenvatting:

Status
- Breukelen is een dorp in de provincie Utrecht, in de regio Vechtstreek, gemeente Stichtse Vecht. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2010.
- De gemeente Breukelen zoals zij t/m 2010 heeft bestaan, is in 1949 ontstaan uit samenvoeging van de gemeenten Breukelen-Nijenrode en Breukelen-Sint Pieters, nadat zij eerder in 1818 was gesplitst in de gemeenten Breukelen-Nijenrode, Breukelen-Sint Pieters, Laag-Nieuwkoop, Portengen en Ruwiel, welke gemeenten in 1812 waren samengevoegd tot de gemeente Breukelen.
- De gemeente Breukelen is per 1-4-1964 vergroot met een deel van de gemeente Ruwiel, en in 1989 met de gemeente Kockengen.
- Door de diverse herindelingen omvatte de gemeente Breukelen naast het gelijknamige dorp en het dorp Kockengen verder nog het dorp Nieuwer Ter Aa.
- Onder het dorp Breukelen vallen ook de buurtschappen Oud-Aa, Kortrijk en Scheendijk.
- Wapen van de voormalige gemeente Breukelen.
- Wapen van de voormalige gemeente Breukelen-Nijenrode.
- Wapen van de voormalige gemeente Breukelen-Sint Pieters.

Naam
Naam komt ook elders voor
Het New Yorkse stadsdeel Brooklyn dankt zijn naam aan landverhuizers uit Breukelen die zich hier in de 17e eeuw vestigden. Destijds heette het Breuckelen.
Oudere vermeldingen
1139 Broclede, 1130-1161 kopie ca. 1420 Bruklede, 1307 Broicleede, 1573 Broeckelen.
Naamsverklaring
- De naam stamt van lede 'vergraven of gegraven waterloop' door of bij een broek 'broekland' (zie Broek)(1).
- Een andere verklaring luidt: Breukelen wordt in de 7e eeuw voor het eerst in geschriften genoemd, en heette toen Attingahem, wat verwees naar Atto, een leenheer van de toenmalige Friese koning. De prediker Bonifatius zou hier rond 720 een houten kerkje genaamd Sint Pieter hebben gesticht. De familie van Atto bouwde een versterkt huis dat Breukelerhof heette. Deze naam ging later over op het dorp(2).

Ligging
Breukelen ligt NW van Maarssen. De bebouwde kom van Breukelen ligt ingeklemd tussen het Amsterdam-Rijnkanaal in het W en de rivier de Vecht in het O. W hiervan ligt een langgerekt bedrijventerrein tussen de spoorlijn Utrecht-Amsterdam in het W en het Amsterdam-Rijnkanaal in het O. O van het dorp grenst het buitengebied, met name via de buurtschap Scheendijk, aan de Loosdrechtse Plassen.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Breukelen-Nijenrode 300 huizen met 1.606 inwoners, verdeeld in het dorp Breukelen (ged.) 168/901 (= huizen/inwoners), de buurtschappen Breukelen-Ortts 35/187 en Kortrijk 6/32 en de polders Oud-Aa 59/315 en Otterspoorbroek 32/171.
- In 1840 had de gemeente Breukelen-Sint Pieters 149 huizen met 837 inwoners, verdeeld in dorp Breukelen-Sint Pieters 82/439 en buurtschap Breukeleveen 67/398.
- In 2010, dus voorafgaande aan de opheffing van de gemeente, had de gemeente Breukelen ca. 6.000 huizen met ca. 14.600 inwoners.
- Het dorp Breukelen heeft ca. 4.000 huizen met ca. 10.000 inwoners.

Geschiedenis
Waarschijnlijk was het gebied rond het huidige Breukelen vóór de jaartelling reeds bewoond. In 953 kwam het gebied, dat tot die tijd in handen was van de Duitse koning, onder bestuur van de bisschop van Utrecht.

Het kruispunt van Dannestraat, Herenstraat en Brugstraat en de weg over het zuiden van de Kerkbrink (een weg waarlangs vroeger aan beide zijden huizen stonden) markeert ongeveer waar eertijds het midden van het oerdorp Breukelen lag. Het begon als een woerddorp, met daarop een kruis van twee wegen. Een woerd was een lage, opgeworpen woonheuvel, die bescherming moest bieden tegen het rivierwater in tijden van hoge waterstanden.

In de 12e eeuw werd een tolbrug over de Vecht gelegd, die de gerechten - en van 1811 t/m 1948 gemeenten - Breukelen-Nijenrode (W van de Vecht) en Breukelen-Sint Pieters (O van de Vecht) met elkaar verbond. Zowel voor het overgangsrecht als het doorvaartsrecht moesten niet-ingezetenen betalen.

In de 16e, 17e en 18e eeuw zijn langs de Vecht veel buitenplaatsen gebouwd. Zie verder bij Bezienswaardigheden.

- Geschiedenis en ontwikkeling van de kerken en kerkgemeenschappen in de kernen van de voormalige gemeente Breukelen.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Breukelen, kunt u terecht bij de Historische Kring Breukelen.

Bezienswaardigheden
- Breukelen heeft 155 rijksmonumenten waaronder vele landgoederen en landhuizen (met de kanttekening dat een landgoed vaak meerdere rijksmonumenten omvat. Zo telt alleen Nijenrode al voor ca. 30 en Queekhoven voor 20).
Kerken:
- Hervormde Pieterskerk.
- Gereformeerde Pauluskerk.
- RK Johannes de Doperkerk.
Kastelen en buitenplaatsen:
- Kasteel Nijenrode.
- Kasteel Oudaen.
- Buitenplaats Boom en Bosch was het gemeentehuis van de gemeente Breukelen (sinds 2011 'servicepunt' van de gemeente Stichtse Vecht).
- Buitenplaats Slangevegt.
- Buitenplaats Gunterstein.
- Buitenplaats Queekhoven.
- Buitenplaats Groenevecht.
- Buitenplaats Vegtvliet.
- Buitenplaats Vreedenoord.
- Niet alleen de hoofdgebouwen van de buitenplaatsen zijn bezienswaardig, vaak bevinden zich op het terrein ook nog bijzondere theekoepels en/of tuinhuizen. Overigens zijn de buitenplaatsen langs de Vecht, in tegenstelling tot die in 's-Graveland, doorgaans in particulier bezit en niet te bezichtigen. U kunt ze dus slechts vanaf de openbare weg bekijken.
Overige objecten:
- Kortrijkse Molen.
- Watertoren.
- Café Het Regthuys.
- Standbeeld L.C. Dudok de Wit / Kees de Tippelaar.
- Brandspuithuisje.
- Voormalig post- en telegraafkantoor.

Natuur en recreatie
- Subtropisch zwembad 't Kikkerfort.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Breukelen (online te boeken).
- Hotels in Breukelen en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Breukelen (online te bestellen).

Trivia
- Het boekje Kunt u Breukelen? van Justus van Oel (2000) heeft niet echt met de plaats Breukelen te maken. Dat wil zeggen, Van Oel bedenkt voor veel 'fenomenen' waar - vreemd genoeg - nog geen woord voor is, een bijpassende plaatsnaam die je voor dat fenomeen zou kunnen gebruiken. Zo introduceert hij Breukelen als werkwoord voor het langdurig en onnavolgbaar rekenen door caissières als je wilt afrekenen. En zo staan er nog honderden begrippen in waar hij een bijpassende plaatsnaam bij heeft gevonden. "Het is nonsens, onzin en zinloos, maar wel virtuoze onzin, geniale nonsens en daardoor toch zinvol." aldus recensent Theodor Holman. Het boekje is incidenteel nog tweedehands verkrijgbaar (zie de link). Een aanrader voor taalliefhebbers. Lees hier een gedeelte uit het boekje 'Kunt u Breukelen?' online.

Links
- Radio Polderland is de lokale radio-omroep voor Kockengen, Breukelen en Nieuwer Ter Aa.