Maarssen

Status
- Maarssen is een dorp in de provincie Utrecht, in de regio Vechtstreek, gemeente Stichtse Vecht. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2010.
- Wapen van de voormalige gemeente Maarssen.
- De gemeente Maarssen is in 1812 vergroot met de gemeente Maarssenbroek, in 1818 is Maarssenbroek weer afgesplitst tot een aparte gemeente, en per 8-9-1857 wederom aan de gemeente Maarssen toegevoegd.
- Per 1-7-1949 is de gemeente Maarssen vergroot met de gemeente Maarsseveen, in 1954 met een deel van de gemeente Zuilen (zijnde het dorp Oud-Zuilen en directe omgeving), en per 1-7-1957 met de gemeente Tienhoven en een (zuidelijk) deel van de gemeente Westbroek.

Naam
Alternatieve benamingen
Ter onderscheiding van Maarssenbroek aan de andere zijde van het Amsterdam-Rijnkanaal, wordt de kern Maarssen op de richtingborden in de buurt Maarssen-Dorp genoemd. Maarssenbroek wordt op de, recent vernieuwde, richtingborden sinds die vernieuwing Maarssen-Broek genoemd.
Inwoners
Een inwoner van Maarssen heet een Maarssenaar.
Oudere vermeldingen
918-948 kopie 11e eeuw Marsna, 1127 Marsnen, 1296-1307 Marsen, 1883 Maarsen, 1894 Maarssen.
Naamsverklaring
Misschien oude waternaam mar-is-ina*, gevormd uit het Oudnederlandse mar- 'waterloop' (vergelijk Maarheeze), met daaraan aangehecht de suffixen -is(a)*, waarmee bewegend water werd aangeduid, en -ina*, vergelijk Vel-is-ena (oude vorm van Velsen, oorspronkelijk een waternaam). Vergelijk ook Meerssen(1).

Ligging
Maarssen ligt direct NW van Utrecht, rond de rivier de Vecht en grenst in het ZW aan het Amsterdam-Rijnkanaal. Aan de andere zijde van dat kanaal ligt de kern Maarssenbroek.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Maarssen, die toen nog slechts het dorp besloeg, 332 huizen met 1.710 inwoners.
- Kort voor de opheffing per 2011 had de gemeente Maarssen ca. 15.500 huizen met ca. 40.000 inwoners.

Geschiedenis
Hemericus van der Meer bouwde in 1083 een 'nieuw huis' in de bocht van de Vecht. Dat zou er op kunnen duiden dat er al een oud huis had gestaan. Het Slot stond in de bocht van de Vecht, ongeveer waar nu de Julianaweg is. Dit kasteel werd door één van de latere bewoners, Steven van Zuylen van Nijeveld, Zuylenburg genoemd. In het rampjaar 1672 valt het kasteel ten prooi aan de Fransen. Het is geplunderd en in brand gestoken. Maximilliaan van Lockhorst laat, nadat hij in 1702 eigenaar is geworden, een geheel nieuw huis bouwen en rondom een prachtige tuin aanleggen, geheel in Franse stijl. Dit huis staat bekend als Huis ter Meer. Aan het eind van de 19e eeuw echter komt het verval. In 1902 bouwt men met de stenen van dit Huis nieuwe huizen. Dit is het eerste uitbreidingsplan van Maarssen: het gebied met de huidige Parkweg, Julianaweg, Beekweg en Emmaweg. Van Ter Meer resten alleen nog de twee hekpalen van het toegangshek. Nadere informatie over de geschiedenis van Huis Ter Meer, Zuylenburg of Slot te Maarssen.

Buitenplaatsen
Rond het kasteel groeide het dorp. Eerst alleen maar van boeren en knechten, die al dan niet onderhorig waren aan de heer Van Maarssen. De meeste huizen, nog van hout, stonden her en der verspreid. Pas in de 16e en 17e eeuw ontstond er een aaneengesloten bebouwing, rondom de brug. De brug was toen al het centrum van het dorp, met aan de ene kant de ‘Prins te Paard’ en aan de overkant brouwerij ‘De Eenhoorn’ (op de plaats van de huidige pastorie). Grote en kleine kooplieden, beurtschippers en neringdoenden vestigden er zich. Deze uitbreiding was voornamelijk te danken aan het feit dat Maarssen met andere Vechtdorpen een recreatiecentrum werd voor rijke Amsterdammers, die er in de 17e en 18e eeuw een tweede huis, vaak een kopie van hun Amsterdamse grachtenhuis, of buitenplaats lieten bouwen. Eén van de eerste rijke kooplieden die hier zijn huis liet bouwen was Joan Huydecoper. Hij werd in 1640 Heer van Maarsseveen. Het oorspronkelijke huis Goudestein was al vanaf 1608 in zijn bezit.

Franse tijd en later
Tussen 1795 en 1814 ging ons land en dus ook Maarssen, gebukt onder het juk van de Franse overheersing. Veel buitenplaatsen werden verwoest en in brand gestoken, bijvoorbeeld het Slot te Maarssen. Inkomsten uit handel vielen weg en daardoor kwamen veel buitenplaatsen leeg te staan en werden gesloopt voor bouwmateriaal. Het oude kasteel de Snaafburg ging onder meer verloren. Restanten van dit kasteel zijn nog terug te vinden in de Reizende Man. Een van de Franse maatregelen was de samenvoeging van Maarssenbroek en Maarssen. Maarssenbroek was op dat moment een gemeente met 19 gezinnen en was op het gebied van politie, brandweer en onderwijs geheel afhankelijk van Maarssen. Na het vertrek van de Fransen werd deze maatregel opgeheven, maar in 1857 weer ingevoerd. Maarssen en Maarssenbroek vormen vanaf die tijd één gemeente: Maarssen.

Industrialisatie
De steenovens waren de eerste industrieën in deze streek. Voor de Zuilense bevolking waren zij de voornaamste bron van inkomsten. Al in de 16e eeuw is er sprake van dat langs de Vecht stenen worden gemaakt. Pas in de 19e en 20e eeuw komt de industrialisatie goed op gang, mede door de aanleg van het tegenwoordige Amsterdam-Rijnkanaal. Ambachtslieden breiden hun bedrijf uit of vestigen zich hier. Enkele bedrijven brengen hun vestiging over naar Maarssen. Zij brachten zoveel personeel mee dat voor de huisvesting aparte straten moesten worden aangelegd. Bammens is hier een voorbeeld van. Voor het personeel werd de Friezenbuurt aangelegd. Andere bedrijven groeiden sterk uit of werden onderdelen van wereldconcerns. Veel arbeiders, ook uit de streken van Maarsseveen en Tienhoven, vonden werk bij deze industrieën. Het dorp Maarssen dat tot de Tweede wereldoorlog vrij gesloten was, veranderde er geheel door. De ene uitbreiding volgde op de andere. Het ‘boerenland’ en de Meerhofstede worden bouwterrein, gevolgd door de ‘Reizende Man’. (bron: voormalige gemeente Maarssen)

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Maarssen, kunt u terecht bij Historische Kring Maarssen.

Bezienswaardigheden
- De kern Maarssen heeft 185 rijksmonumenten.
Kerken:
- RK Heilig Hartkerk.
- Hervormde kerk.
- Voormalige gereformeerde kerk.
- Algemene Begraafplaats.
- R.K. Begraafplaats.
- Kapel West Hill.
De plaatsen langs de Vecht zijn rijk aan landgoederen en landhuizen, zogeheten 'buitenplaatsen'. Alleen in Maarssen zijn dit er al ca. 40. Een kleine greep hieruit (zie verder de rijksmonumentenlijst):
- Buitenplaats Doornburgh (Diependaalsedijk 17).
- Buitenplaats Goudestein (Diependaalsedijk 19) is sinds 1961 het gemeentehuis van de gemeente Maarssen (en sinds 2011 van de nieuwe gemeente Stichtse Vecht).
- Buitenplaats Vechtoever (Diependaalsedijk 33).
- Buitenplaats Richmond (Kerkweg 10).
- Buitenlust (Kerkweg 31) is een eclectisch herenhuis uit het 3e kwart van de 19e eeuw.
- Ridderhofstad Bolenstein (Bolensteinseweg 1) wordt voor het eerst genoemd in 1340 en is waarschijnlijk gebouwd door Derck van Bole.
- Buitenplaats Herteveld (Straatweg 17).
- Buitenplaats Leeuw en Vecht (Straatweg 23).
- Buitenplaats Vredenhoef (Straatweg 33).
- Buitenplaats Geesbergen (Zandpad 23).
- Buitenplaats Leeuwenburg (Zandpad 24).
- Buitenplaats Gansenhoef (Zandpad 29).
- Huys Ten Bosch (Zandweg 44).
- Niet alleen de hoofdgebouwen van de buitenplaatsen zijn bezienswaardig, vaak bevinden zich op het terrein ook nog bijzondere theekoepels en/of tuinhuizen. Overigens zijn de buitenplaatsen langs de Vecht, in tegenstelling tot die in 's-Graveland, doorgaans in particulier bezit en niet te bezichtigen. U kunt ze dus slechts vanaf de openbare weg bekijken.
Overige objecten:
- Vechtsluis.

Musea
- Museum Maarssen presenteert zich als hét Vechtstreekmuseum.
- Nederlands Drogisterij Museum.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Maarssen (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Maarssen (online te bestellen).

Foto's
- Fotoserie van Maarssen van fotograaf Martin Stevens

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)