Kockengen

Status
- Kockengen is een dorp in de provincie Utrecht, regio Vechtstreek, gemeente Stichtse Vecht. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1988. In 1989 over naar gemeente Breukelen, in 2011 over naar gemeente Stichtse Vecht.
- Wapen van de voormalige gemeente Kockengen.
- De gemeente Kockengen is per 1-5-1942 vergroot met de gemeente Laag-Nieuwkoop en per 1-4-1964 met een deel van de gemeente Ruwiel.
- Onder het dorp Kockengen vallen ook de buurtschappen Gieltjesdorp, Portengen, Portengensebrug, Laag-Nieuwkoop en Spengen.

Naam
Oudere vermeldingen
Kokkengen, Ca. 1307 Cokanghen, 1327 Cockenge, 1883 Kok-Engen, 1901 Kockengen. De gemeente werd vooral tot medio 19e eeuw ook 'Kockengen en Spengen' genoemd.
Naamsverklaring
Genoemd naar het luilekkerland Cocagne, de plaats waar het volgens de middeleeuwse voorstelling goed wonen was, met altijd genoeg te eten en te drinken zonder dat men daar iets voor hoefde te doen. Of zoals een Middelnederlands dicht het uitdrukt: "Och, dat lant van Cockaengen is so goet! Het reghent daar in alle hoeken vladen, pasteien ende pannecoeken." Zie ook Koekange.(1)

Ligging
Kockengen ligt ZW van Breukelen.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Kockengen 101 huizen met 677 inwoners, verdeeld in dorp Kockengen 61/419 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Spengen 24/162 en Lokhorst 16/96.
- Tegenwoordig heeft Kockengen ca. 1.400 huizen met ca. 3.500 inwoners.

Geschiedenis
Zeer waarschijnlijk is Kockengen ontstaan op de oeverwal van een riviertje, dat aanwezig was in het veengebied van Noord-West Utrecht. De kern Kockengen moet zoals vele kernen in deze omgeving worden beschouwd als een nederzetting van ontginners, die zich daar vestigden rond 1150, tijdens de vierde fase van de systematische veenontginningen. De pioniers waren van oorsprong veelal feodale Fransen, die hier een zelfstandig bestaan zochten. Door hard werken werden zij eigenaar van de door henzelf ontgonnen grond.

De nieuw ontgonnen gronden werden gescheiden door grensweteringen of scheidssloten. Sloten en greppels dienden tevens voor de ontwatering van het land, om zodoende akkerbouw mogelijk te maken. Juist door die ontwatering begon de bodem te oxideren en in te klinken, waardoor de landoppervlakte begon te zakken. Akkerbouw werd steeds minder goed mogelijk, zodat men overging naar weidebouw en veehouderij. Door het inklinken van de bodem werd het noodzakelijk de ontginningen (polders) via kaden en dijken te beschermen. Men moest zelfs toevlucht nemen tot bemaling via molens: eerst via handmolens, later via rosmolens, aangedreven door paarden, en omstreeks de eerste helft van de 15e eeuw via windmolens. Toen in 1385 het schilderachtige watertje de Heycop werd gegraven en in 1413 de Bijleveld, om de polders van het Utrechtse Oude Rijngebied van overtollig water te verlossen, kreeg het dorp Kockengen goede waterverbindingen met Vecht, Amstel en Oude Rijn.

In 1535 verleent Keizer Karel V de heerlijkheden Kockengen en Spengen het schepenrecht. Dit is een recht om rechtspraak te doen plaatsvinden door schout en schepen, in plaats van door schout en buren. In de Nederlands Hervormde Kerk is thans nog de zogenaamde schepenbank aanwezig. Ook dit wijst erop dat Kockengen toen een vrij grote, belangrijke plaats geweest moet zijn. (bron: Kockengen.net)

Nadere informatie over de geschiedenis van Kockengen (en Spengen) vindt u in het document Inventaris van de archieven van de voormalige gemeente Kockengen 1599 - 1988 (pdf).

Bezienswaardigheden
- Kockengen heeft 35 rijksmonumenten.
- Bezienswaardig is de oude kern van Kockengen tussen de kanalen Heicop en Bijleveld.
- RK kerk Onze Lieve Vrouwe ten Hemelopneming.
- Hervormde kerk.
- Voormalige gereformeerde kerk.
- Kockengense Molen.
- De Spengense Molen staat in de buurtschap Spengen.

Jaarlijkse evenementen
- Muziekfestival Koetstock (wanneer?).

Natuur en recreatie
- Als u gaat wandelen of fietsen rond Kockengen, kunt u op 4 bijzondere plaatsen een verhaal beluisteren dat zich in deze omgeving heeft afgespeeld. De verhalen, verteld door "polderwachter" Marcel Blekendaal, kunt u downloaden op de pagina mp3-verhalen van Kockengen.
- Polderreservaat Kockengen is het domein van o.a. roerdompen, zwarte sterns en grauwe ganzen.
- Zwem- en Recreatiepark De Koet.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Kockengen (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Kockengen (online te bestellen).

Links
- Site van en over Kockengen met o.a. geschiedenis, actualiteiten, activiteitenagenda en lokale links.
- Lokale omroep RTV Stichtse Vecht heeft o.a. Kockengen als werkgebied.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)