Borkeld

Status en ligging
Borkeld is een uitgestrekte buurtschap en natuurgebied van 600 hectare, dat onder drie kernen en twee gemeenten valt in de provincie Overijssel, in de streek Twente, deels Salland; het ligt ten zuidoosten van Holten, ten zuidwesten van Rijssen (beide gemeente Rijssen-Holten) en ten noorden van Markelo (gemeente Hof van Twente). Het gelijknamige bungalowpark valt onder Holten, het natuurgebied (met name het Elsenerveld en Elsenerveen) valt onder Markelo. De grens tussen de gemeenten Rijssen-Holten en Hof van Twente loopt hier langs de A1; ten noorden is gemeente Rijssen-Holten, ten zuiden is gemeente Hof van Twente.

Naam
Spelling
Over het algemeen zien wij de buurtschap in bronnen weergegeven als Borkeld en het natuurgebied als De Borkeld.

Geschiedenis
Het Rijssense deel van de Borkeld was oorspronkelijk een veengebied waar sinds de 18e eeuw turf werd afgegraven voor brandstof. Dit was alleen onder voorwaarden toegestaan aan Rijssenaren. Inwoners van Holten groeven er echter ook clandestien turf, wat regelmatig leidde tot gemeentelijke 'burenruzies'. Nadere informatie over het turfgraven op de Borkeld.

Recente ontwikkelingen
Dienst Landelijk Gebied (DLG) heeft De Borkeld anno 2010 zodanig hersteld, dat het nu klaar is voor Natura 2000. Onder andere is 90 hectare landbouwgrond natuurrijp gemaakt. 105.000 kubieke meter fosfaatrijke landbouwgrond is afgevoerd. De landbouwgronden binnen het natuurgebied zijn rond 1985 in het kader van de ruilverkaveling Holten-Markelo grotendeels aangekocht. In 2011 komt er een Natura 2000-beheerplan voor de Borkeld. Het beheerplan heeft tot doel het oerlandschap van heide, jeneverbessen, hoogveen, vennen, bosjes, grafheuvels en nederzettingen te behouden. Vooral de uitgebreide vegetatie van jeneverbesstruiken is bijzonder. Er is daarom bos gekapt om extra ruimte te maken voor heide en jeneverbes. Door een zorgvuldig beheer heeft Staatsbosbeheer een einde kunnen maken aan de vergrassing van de heide en kunnen ook zaailingen van jeneverbesstruiken weer uitgroeien. Elk jaar wordt de heide begraasd door een schaapskudde. Voor de nieuwe open gebieden worden Hereford-koeien ingezet, zodat de grond niet weer dichtgroeit met jonge bomen. (bron: DLG, 7-5-2010)

Nieuwe natuur
Op de Borkeld, aan de zuidwestkant van Rijssen, komt in de nabije toekomst een nieuw natuurgebied met een oppervlakte van 158 hectare. De natte verbindingszone wordt een verbinding tussen het Rijssenseveld en de Elsenerbeek, die recent is aangelegd. De zone vormt een onderdeel van het landinrichtingsplan voor Rijssen. Dienst Landelijk Gebied (DLG) heeft de landbouwgronden op de Borkeld aangekocht. De ontwikkeling van de robuuste ecologische zone start in 2011.

Vondst boerendorpje uit de late Steentijd op De Borkeld
Bij de aanleg van nieuwe natuur in het natuurreservaat De Borkeld is een boerendorpje uit de late Steentijd gevonden. Nadat de zwarte grond was verwijderd, werden door kleurschakeringen in de oorspronkelijke bodem van zand en leem de contouren van meerdere boerderijen zichtbaar. De bouwmaterialen waren weliswaar vergaan, maar de contouren van de boerderijen waren goed zichtbaar. In de late Steentijd (4000 tot 6000 jaar oud) vestigden mensen zich als boeren nadat ze voordien als jagers en verzamelaars hadden geleefd. Het nu gevonden dorpje behoort tot de oudste en gaafst teruggevonden boerennederzettingen van Nederland. Het dorpje bestaat volgens de onderzoekers uit vijf tot tien boerderijen. De constructie werd gemaakt van eikenhout, de wanden van takken die werden aangesmeerd met leem. Het dak bestond waarschijnlijk uit riet en takken. Ze werden gebouwd met toen nog stenen werktuigen. Die werktuigen zijn niet gevonden, wel potscherven. Bijzonder is dat op vrijwel dezelfde locatie gelijktijdig een boerennederzetting is gevonden uit de bronstijd (4000 jaar oud). Of de nederzettingen al die tijd bewoond zijn geweest is onduidelijk. Ten behoeve van toekomstig onderzoek is de vindplaats weer zorgvuldig afgedekt om beschadiging te voorkomen. In het gebied wil eigenaar Staatsbosbeheer een nieuw heideterrein laten ontstaan. (bron: Tubantia, 5-12-2009)

Natuur en recreatie
- Wandelroutes over De Borkeld.

Links
- Eigenarenvereniging De Borkeld.