Aduarderzijl

Status
- Aduarderzijl is een buurtschap in de provincie Groningen, in de streek Westerkwartier, gemeente Winsum. T/m 1989 gemeente Ezinge.
- De buurtschap Aduarderzijl valt onder het dorp Feerwerd.

Naam
Oudere schrijfwijze
Aduarder-Zijl.
Naamsverklaring
Aduarderzijl is genoemd naar de zijl = sluis, vanuit Aduard gezien aan het eind van het Aduarderdiep.

Ligging
Aduarderzijl ligt ZW van Winsum, NO van Ezinge, N van Feerwerd, rond de t-splitsing Aduarderdiep / Reitdiep.

Statistische gegevens
In 1840 had Aduarderzijl 13 huizen met 114 inwoners. Tegenwoordig heeft Aduarderzijl ca. 20 huizen met ca. 50 inwoners.

Geschiedenis
Om de sluis bij Aduarderzijl zijn heel wat oorlogen uitgevochten: "Deze sluis is in het begin der 14e eeuw aangelegd en werd door de Saksers, die er in 1501 een sterk blokhuis bouwden, bevestigd, ten einde de scheepvaart der Groningers langs het Reitdiep te stremmen, waarom deze schans Weer-Groningen genoemd werd. De Groningers, het nadeel, dat hunne stad daardoor leed, ondervindende, belegerden de schans in 1515 en namen haar, nadat de Saksers zich dapper verdedigd hadden, den 17 maart van dat jaar bij verdrag in, waarop zij haar tot den grond toe slechtten en tevens de houten brug afbraken, die daar over het Reitdiep geslagen was. Eenige jaren later echter werd de schans weder opgebouwd, en, in 1593, met staatskrijgsvolk bezet zijnde, door Graaf Willem van den Berg belegerd, die haar, na tweemaal te vergeefs storm geloopen te hebben (nu weten we gelijk waar het gezegde ‘het loopt storm’ vandaan komt, red.), bij eenen derden aanval overmeesterde, als wanneer hij de geheele bezetting om het leven deed brengen. Ten volgenden jare echter werd dit bestaan, door Graaf Willem van Nassau, aan de Spaanschen betaald gezet, want deze, de schans eveneens stormenderhand veroverd hebbende, liet de bezetting, uit 135 man bestaande, benevens hunnen bevelhebber, den kapitein Prenger, over de kling springen.

Thans is Aduarderzijl, sedert meer dan eene eeuw, weder eene opene plaats, alwaar het zijlvest der Aduarderzijl zijne bijeenkomsten houdt.

Toen in 1813 de Franschen dit land verlieten, werd omstreeks deze plaats, een schip, met geld beladen en met 32, meestal gewapende, douaniers bemand, door een negental schippersgasten, met zekeren Roelof Schenkel aan het hoofd, veroverd, en voorts naar Groningen opgebragt, waar het geld in ‘s lands kas gestort werd" (1).

De uitwateringssluis te Aduarderzijl was van groot strategisch belang. Wie de Aduarderzijl beheerste, kon immers de stad Groningen drooghouden of onder water zetten en beheerste daarmee de toegang tot de stad vanuit het westen. Vandaar dat er in de loop der eeuwen diverse veldslagen rond deze 'zijl' zijn uitgevochten, met in totaal honderden doden.

Bezienswaardigheden
Het huidige sluizencomplex, dat thans geen dienst meer doet, dateert uit 1867.

De zonnewijzer aan het sluiswachtershuis dateert uit 1706.

1. 1. Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden,
   Aa, A.J. van der
   , p.ca. 10.000, (1851)