Wetsinge

Wetsinge

lokatie

samenvatting:

Status
- Wetsinge is een 'formele woonplaats' in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland, gemeente Winsum. T/m 1989 gemeente Adorp.
- In de praktijk is ter plekke sprake van twee kerntjes: Groot Wetsinge en Klein Wetsinge, ieder met eigen officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden). Formeel echter, dat wil zeggen volgens de gemeentelijke Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) en daarmee ook het postcodeboek, is er echter slechts sprake van 1 woonplaatsnaam Wetsinge voor beide kerntjes gezamenlijk. Tot enkele decennia geleden hebben er alleen borden Wetsinge gestaan. Eén zo'n bord bevindt zich nog aan de muur van een pand aan de Valgeweg (zie foto onderaan deze pagina).
- Beide kerntjes worden vaak als dorp betiteld. In principe zou je Groot Wetsinge als buurtschap moeten betitelen omdat het geen kerk (meer) heeft, en Klein Wetsinge als dorp, omdat de kerk zich tegenwoordig in dat kerntje bevindt.
- Onder de woonplaats Wetsinge valt ook de buurtschap De Raken.

Naam
In het Gronings
Wetsn (1), Wetsen (2).
Verklaring 'Klein' en 'Groot'
De voorvoegsels Klein en Groot slaan volgens (3) en (4) op de grootte van de respectievelijke wierden en niet op de grootte van de nederzettingen (Klein Wetsinge is iets groter dan Groot Wetsinge). Volgens (5) echter zou Groot hier 'hoog' betekenen vanwege de ligging op een wierde, en zou Klein Wetsinge niet op een wierde liggen.
Oudere vermeldingen
10e-11e eeuw in UUirkingi, 1453 wetsinghe, 1465 wyrken, ca. 1475 Werschum alias Wessinge, 1506 Wetzinghe.
Naamsverklaring
Een afleiding van de persoonsnaam Werk, ontstaan uit Wirki* of van het Oudfriese wirk 'vesting' + suffix ingi. De palatalisatie van k tot ts is een Fries relict, maar de eveneens Friese ontwikkeling van ingi tot ens bleef hier achterwege.(6)
* Gereconstrueerde vorm.

Ligging
Wetsinge ligt Z van Winsum, N van Sauwerd.

Statistische gegevens
- In 1840 had (het toen nog niet gesplitste) Wetsinge 34 huizen met 192 inwoners.
- Tegenwoordig omvatten Groot en Klein Wetsinge samen ca. 30 huizen met ca. 60 inwoners.

Geschiedenis
Oorspronkelijk was er alleen sprake van een nederzettingsnaam Wetsinge. De eerste bewoning van de wierde van Wetsinge stamt uit de 3e eeuw v.Chr. In de wierde zijn verschillende vondsten gedaan, waaronder een aarden lampje uit de 1e eeuw. De kerk stond oorspronkelijk in het huidige Groot Wetsinge. Deze vermoedelijk 11e- of 12e-eeuwse kerk is in 1840 afgebroken en in hetzelfde jaar vervangen door een nieuwe kerk aan de Molenstreek (welke weg nog steeds zo heet), welke kerk eveneens ter vervanging diende van de ook in 1840 afgebroken kerk te Sauwerd. De nieuwe kerk lag strategisch halverwege tussen Sauwerd en Wetsinge. De Molenstreek is men later Klein Wetsinge gaan noemen, en de oude nederzetting ging Groot Wetsinge heten. Bij Adorp kunt u op de oude gemeenteplattegrond uit ca. 1870 zien dat in die tijd de namen Wetsinge en Molenstreek nog gangbaar waren. Zie verder bij Naam.

Gezien het aangezicht en de ouderdom van de bebouwing in de beide nederzettingen lijkt Klein Wetsinge een jongere dochternederzetting als 'overloop' van (Groot) Wetsinge, omdat op die wierde maar beperkt ruimte was om te bouwen. Wat dit tevens aannemelijk maakt, is dat in 1840 de huidige kerk in Klein Wetsinge is gebouwd ter vervanging van de kerken te Groot Wetsinge en Sauwerd, midden tussen die twee dorpen in, en de nederzetting Klein wetsinge mogelijk rond (en pas na de bouw van) de kerk tot ontwikkeling is gekomen.

Bezienswaardigheden
- In oktober 2011 is bekend geworden dat de PKN-kerk uit 1840 te Klein Wetsinge gerestaureerd wordt en een uitkijkcabine krijgt over het Reitdiepdal. De kerk van Klein Westinge verkeert in slechte staat, onder meer door een lekkend dak en lekkende dakgoten. In samenspraak met de dorpsbewoners heeft de Stichting Oude Groninger Kerken besloten de kerk een nieuwe bestemming te geven, die gericht is op informatie over landschap en streekproducten.
- Molen Eureka te Klein Wetsinge.
- Voormalige pastorie ('weem') met graven te Groot Wetsinge (Karspelweg 2). De oudste delen van dit pand dateren uit de 13e eeuw. De begraafplaats is van 1850 tot 1910 in gebruik geweest.
- De kosterij te Groot Wetsinge (Karspelweg 3) heeft ook als school gefungeerd.

Natuur en recreatie
Over het smalle Kerkepad, dat parallel aan de provincialeweg loopt, kunt u wandelen of fietsen van Groot Wetsinge naar Klein Wetsinge v.v.