Westenschouwen

lokatie

samenvatting:

Status
- Westenschouwen is een buurtschap, voorheen dorp, in de provincie Zeeland, op het schiereiland en in de gemeente Schouwen-Duiveland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1815. In 1816 over naar gemeente Burgh, in 1961 over naar gemeente Westerschouwen (waar de buurtschap dus niet mee moet worden verward!), in 1997 over naar gemeente Schouwen-Duiveland.
- De buurtschap Westenschouwen valt vanouds onder het dorp Burgh, maar omdat beide geen eigen postcode en plaatsnaam hebben in het postcodeboek, liggen ze voor de postadressen beide 'in' de 'postale woonplaats' Burgh-Haamstede.
- Wapen van de voormalige gemeente Westenschouwen.

Naam
Naamgeving
De buurtschap heet dus Westenschouwen, de gemeente die hier was van 1961 t/m 1996 heette Westerschouwen.
Oudere vermeldingen
1229 kopie 2e helft 14e eeuw dunen vanden Westendeel van Scouden, 1573 Weesten Schouwen. Het zuidelijk uiteinde van de duinen bij Schouwen heet in de vroegste overlevering Paelvoetseinde, genoemd naar een zekere Paelvoet die daar ingedijkte gronden bezat. De naam ging over op het dorpje met haven dat hier ontstond, maar in latere vermeldingen vinden we hiernaast ook Westenschouwen en Westerschouwen, naar de ligging in het westen van het eiland Schouwen.
Naamsverklaring
De naam Schouwen gaat, via scouden*, terug op scaldon*, de datief meervoud (met locatieve functie) van een waternaam scaldi* (= Schelde), een naam die samenhangt met het Oudengelse sceald 'ondiep' (Nieuwengels shoal). Zie ook Oudeschild.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Ligging
De buurtschap Westenschouwen ligt ZW van Burgh en grenst in het Z en W aan de Noordzee.

Statistische gegevens
- In 1840 omvatte de buurtschap Westenschouwen 11 huizen met 88 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Westenschouwen ca. xx huizen met ca. xxx inwoners.

Geschiedenis
(het hierna volgende artikel, tussen "...", is geschreven door en © gemeentearchivaris Huib Uil van het Gemeentearchief Schouwen-Duiveland)

"Het meest bekende volksverhaal van Schouwen-Duiveland is dat van de zeemeerman die zo boos was dat de vissers zijn echtgenote gevangen hadden genomen, dat hij de vloek uitsprak dat de plaats zou vergaan. Die legende slaat niet, zoals ten onrechte weleens wordt gedacht, op de toren van Koudekerke, maar op die van Westenschouwen. Zo luidt ook het rijmpje: ‘Westenschouwen! Het zal u rouwen, het roven mijner vrouwe. Westenschouwen zal vergaan, slechts de toren zal blijven staan’. Dit volksverhaal keert terug in het wapen van de gemeente Schouwen-Duiveland waarin de zeemeerman en zeemeermin hand in hand zijn terug te vinden.

Het volksverhaal bevat een kern van waarheid. De plaats was in de middeleeuwen welvarend. Vooral dankzij de koopvaardij en de visserij. Door allerlei omstandigheden kwam daaraan een einde. Het eens bloeiende dorp verviel tot een gehucht met nog nauwelijks tien huizen. De vloek van de zeemeerman kreeg in 1845 een vervolg want toen besloot het gemeentebestuur om de toren af te breken. Met de kerk was dat al veel eerder het geval. De toren was een ruïne geworden, de interesse in oude monumenten moest nog op gang komen en de opbrengst van de afbraak leverde een aardige bijdrage aan de gemeentekas.

Het besluit tot afbraak werd genomen door het gemeentebestuur van Burgh. Tot 1816 was Westenschouwen een zelfstandige gemeente maar het geringe inwoneraantal noopte tot samenvoeging met Burgh. Wat wel bleef bestaan was het armbestuur dat gescheiden bleef van Burgh. Dat armbestuur vergaderde, net zoals vroeger het gemeentebestuur, in de plaatselijke herberg. Daar werden ook de vergaderingen gehouden van het bestuur van de Polder Burgh en Westland. Die herberg heette officieel ‘Westenschouwens Welvaren’ en stond op de hoek van de Westenschouwenseweg en de Steenweg. De uitspanning was beter bekend onder de aanduiding Kaatje en Cootje, de zusjes Van der Zande, die met veel genoegen hier hun gasten onthaalden. Minder verwant met de lokale identiteit is de huidige naam: restaurant Schranserij De Olijke Tapper.

Het gehucht zou wellicht verder zijn weggezakt in de nevelen der historie ware het niet dat de recreatie Westenschouwen een nieuwe impuls gaf. Dat proces begon in het begin van de 20e eeuw toen degenen die zich dat financieel konden veroorloven hier een tweede huis lieten bouwen. Dat werd, vooral vanaf de jaren vijftig en zestig, gevolgd door steeds grotere kampeerterreinen. De korte duinovergang is een van de factoren waarom deze locatie populair werd. Vroeger was de plaatsnaam nog weleens verwarrend omdat die slechts een letter verschilde met de naam van de in 1961 ontstane gemeente Westerschouwen. Die gemeente is sinds 1997 verleden tijd zodat aan die verwarring een einde is gekomen.

Tot slot nog een ander intrigerend verhaal want verhalen horen bij Westenschouwen. We geven het woord aan de vroegere gemeentearchivaris van Zierikzee, P.D. de Vos, die voor de betrouwbaarheid instond. ‘In den zomer van 1798 liep een kalf, dat op het kerkhof graasde en door eenige personen gejaagd werd, den door den tijd genoegzaam vernielden wenteltrap des torens op, tot waar men nog duidelijk sporen zag van de eerste verdieping en zoldering, en sprong van die vrij aanmerkelijke hoogte uit een venstergat naar beneden. Door een toeval viel dit kalf op een ander, dat terstond dood bleef, terwijl de klimmer er zonder letsel afkwam en weldra weer grazen ging, alsof er niets voorgevallen was.’"

Restanten van Westenschouwen liggen normaalgesproken onder het zand in de zee voor de kust van Westenschouwen, maar door wegspoelen van zand komen delen kennelijk soms weer bloot te liggen, waar strandgangers zich soms aan verwonden. Daarom heeft strandpaviljoenhouder Paul van der Wekken in 2011 eigenhandig de restanten weer met zand laten bedekken.

Oud-Westenschouwen
Dit dorp heette aanvankelijk Paalvoetseinde. Het lag aan een kreek in een opening van de duinen op Schouwen. Oeverafslag tastte de beschermende duingordel aan. Oud-Westenschouwen verdween aan het eind van de 15e eeuw onder de zeespiegel. (bron: Orisant)

Jaarlijkse evenementen
- Echte bikkels nemen een duik tijdens de Nieuwjaarsduik Westenschouwen. De Nieuwjaarsduik 2012 trok het recordaantal van meer dan 500 deelnemers.

Natuur en recreaie
- Gezien de ligging direct aan de Noordzee is Westenschouwen een populair badplaatsje.
- In Westenschouwen ligt het grootste bos van Zeeland. Het is onderdeel van het natuurmomument 'Kop van Schouwen'. Het natuurgebied bestaat uit een heuvelachtig duinlandschap juist naast de prachtige stranden. De boswachterij Westenschouwen is grotendeels vrij toegankelijk, maar de Meeuwenduinen mag men enkel van 15 juli tot 15 maart betreden via de aangeduide paden.

Links
- Dorpsraad Burgh-Haamstede.