Spakenburg
Onderdelen
lokatie
Status
- Spakenburg is een dorp in de provincie Utrecht, in de streek Eemland, gemeente Bunschoten.
- Formeel is sinds begin jaren zeventig sprake van het tweelingdorp Bunschoten-Spakenburg. In de praktijk wordt echter zeker waar het de oude dorpskernen betreft, nog wel gesproken van de dorpen Bunschoten en Spakenburg.
Naam
Oudere vermeldingen
1681 Spakenborch, 1696 Spakenburgh.
Naamsverklaring
Samengesteld uit burg 'burcht, versterkte plaats' en de verbogen vorm van het Middelnederlandse spake 'droog'.(1)
Statistische gegevens
- In 1840 had Spakenburg 71 huizen met 575 inwoners.
Geschiedenis
Bunschoten is vanouds een boerendorp, Spakenburg een vissersdorp. Door de ligging aan de Zuiderzee ontwikkelt Spakenburg zich al vanaf de middeleeuwen tot vissersdorp. De vissersvloot groeit in de 19e eeuw van 34 schepen in 1812 tot 193 schepen in 1892. De vissers bevaren de vaak ondiepe zee met de botter, een speciale platbodem, en vangen haring, ansjovis, bot, paling, spiering en garnalen. Omdat de haven te klein wordt, legt Spakenburg in 1886 een nieuwe haven aan en laat zij de oude uitdiepen.
Na de voltooiing van de Afsluitdijk in 1932 hoeven Bunschoten en Spekenburg niet meer te vrezen voor overstromingen. Nadelig effect van de aanleg van de Afsluitdijk, maar meer nog van de daarop volgende aanleg van de IJsselmeerpolders, is dat het aantal vissers afneemt en de haven geleidelijk zijn economische functie verliest. De laatste beroepsvisser is in 2008 gestopt. De nieuwe haven gaat dienst doen als jachthaven en de oude als toeristische trekpleister en vaste aanlegplaats van de Bruine Vloot. Tegenwoordig liggen er nog ca. 30 botters in de haven, die worden gebruikt voor de pleziervaart.
Spakenburg heeft door de jaren heen zijn karakteristieke vorm en bebouwing behouden, zowel aan de Haven- en Zeedijk als in de haaks op de haven gerichte steegjes. Gebouwen als de taanschuur, de visafslag, de visrokerij en de scheepswerf herinneren nog aan de vroegere visserij. Maar de vishándel bloeit er nog volop. Spakenburg is dan ook landelijk bekend vanwege de vishandelaren, maar ook de broodhandelaren, die door heel Nederland op de markten staan.
Spakenburg is ook bekend om haar klederdracht (die door nog slechts enkele honderden vrouwen wordt gedragen en vermoedelijk over ca. 10 jaar verdwenen zal zijn) en om haar duidelijke protestants-christelijke karakter. En natuurlijk om de voetbalclubs SV Spakenburg en IJsselmeervogels, beide in de zaterdagtopklasse van het amateurvoetbal spelend en beide nog nooit gedegradeerd zijn geweest sinds de invoering van de 1e/hoofdklasse in 1970.
Beschermd dorpsgezicht
Het havengebied van Spakenburg is in 2011 aangewezen als beschermd dorpsgezicht. De Oude en Nieuwe Haven met hun kenmerkende bebouwing vormen volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een karakteristiek voorbeeld van een voormalig vissersdorp aan de voormalige Zuiderzee en zijn daardoor van bijzondere historische betekenis. "Spakenburg staat symbool voor de visserijcultuur die ooit floreerde rond de Zuiderzee. Op veel plaatsen is die verdwenen, maar in Spakenburg is die nog heel herkenbaar aanwezig. Het dorp is een visserijbolwerk met een specifiek karakter en een eigenheid die we willen bewaren. Niet door er een stolp overheen te zetten, maar door de bijzondere karakteristieken te behouden in nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen,” aldus directeur Van ’t Veen van de Rijksdienst.
Bezienswaardigheden
- Voormalige visrokerij, bestaande uit een voormalige woning en vijf geschakelde vishangen (Oude Schans 56a).
Musea
- Klederdracht- en Visserijmuseum.
- Museum Spakenburg.
Jaarlijkse evenementen
- Spakenburgse Dagen (laatste 2 woensdagen in juli en eerste 2 woensdagen van augustus).
Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Spakenburg (online te bestellen).