Oosterzee
Onderdelen
lokatie
Status
- Oosterzee is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Lemsterland.
- Het dorp Oosterzee bestaat uit twee los van elkaar gelegen kernen. De grootste kern is Oosterzee-Gietersebrug, de kleinste Oosterzee-Buren.
Naam
In het Fries
Eastersee, Giterskebrêge.
In het Stellingwerfs
Oosterzee.
Oudere vermeldingen
Oosterzee: 1132 falsum 2e helft 13e eeuw Osterse, 1179 Oesterze, 1331 Oisterzee, 1338 Osterse, 1395 Oesterzee.
Gietersebrug: 1861 de Gieterbrug.
Naamsverklaring
Oosterzee: samenstelling van het Germaanse austra-* 'oostelijk' en saiwi-* 'zee'. De plaats is gelegen aan het grootste meer van de provincie, tevens het oostelijkste van de kleine meren in Zuidwest-Fryslân; het Tjeukemeer.
Gietersebrug: gelegen aan de Gietersevaart, vernoemd naar de turfafgravers uit Giethoorn, die zich in de 18e eeuw in Oosterzee vestigden. (1)
* Gereconstrueerde vorm.
Ligging
Oosterzee ligt NO van Lemmer en grenst in het W aan de A6, in het N aan het Tjeukemeer en in het O aan Echten.
Statistische gegevens
- In 1840 had Oosterzee 161 huizen met 880 inwoners.
- Tegenwoordig hebben beide kernen inclusief het buitengebied ca. 350 huizen met ca. 900 inwoners.
Geschiedenis
In de 18e eeuw vestigden zich hier turfafgravers uit Giethoorn. Honderden inwoners uit de Kop van Overijssel trokken na ca. 1750 als veenbazen en veenarbeiders naar het zuiden van Fryslân, via Sintjohannesga, Oudehaske en Aengwirden (Heerenveen) tot in Opsterland (Luxwoude, Tijnje en Nij Beets). Eerst waren deze zogeheten Gietersen herkenbaar aan hun dialect, in de loop van de tijd assimileerden zij volledig en herkent men de afkomst alleen nog maar aan familienamen zoals Ruiter, Wuite, Mast, Dam, Toering, Klaren, Krikke en Pijlman. (2)
Recente ontwikkelingen
De zuivelfabriek uit 1892, aan de Zuivelweg te Gietersebrug, is in 1993 gesloten. De fabriek is afgebroken en heeft sinds 2006 plaats gemaakt voor ca. 35 nieuwbouwwoningen en een jachthaven. De beeldbepalende schoorsteen kon gelukkig behouden blijven: telecombedrijven konden de schoorsteen goed gebruiken als zendmast. Zij huren de schoorsteen en hebben hem tevens gerenoveerd. Sinds 2008 is er een supermarkt in het dorp. Verder is er in het dorp nog een watersportcentrum, een café, een slager en een camping direct aan het meer.
Bezienswaardigheden
Oosterzee heeft 6 rijksmonumenten, alle in de kern Oosterzee-Buren:
- Woonhuis Buren 10.
- Woonhuis Buren 14.
- Voormalig rechthuis De Beverkooy (Buren 19 / Molenweg 2).
- Kop-rompboerderij Buren 23.
- De huidige hervormde kerk van Oosterzee (Buren 29) is in 1860 gebouwd ter opvolging van een 12e-/13e-eeuwse voorganger.
- Kop-rompboerderij Westeind 14.
Overige bezienswaardigheden:
- In het Roorda-monument te Oosterzee-Buren is de eerste steen uit de state van Grietman Frederik van Roorda ui 1651 verwerkt. De tekst ervan luidt: "Op 21 mei 1651 heeft Frederik van Roorda, Grietman van Lemsterland en
Gedeputeerde van Friesland de eerste steen gelegd".
Jaarlijkse evenementen
- Feestweek Oosterzee (juni).
Natuur en recreatie
- Behalve allerlei mogelijkheden voor watersporters, zijn er in en rond Oosterzee ook ideale mogelijkheden om te fietsen en te wandelen over onder andere mooie schelpenpaadjes, de zogeheten voet- en kruipaden.
- De fietsroute It Tsjongerpaad (Het Tjongerpad) gaat door Oosterzee, maar ook het langeafstandwandelpad Het Zuiderzeepad: als u de bekende rood met witte stickers volgt en lang genoeg de moed erin houdt, komt u uiteindelijk 'vanzelf' in Amsterdam terecht. Deze route van 400 km gaat via Stavoren, Enkhuizen, Amsterdam en de Veluwe om de voormalige Zuiderzee heen.
- Maar ook een kortere wandeltocht (7,5 km) is mogelijk, en wel vanuit Oosterzee-Gietersebrug. De start is bij de Gietersevaart. U volgt daar het links van de vaart gelegen voetpad. Dit is een van de weinig overgebleven rustige weggetjes. Het gaat langs karakteristieke veenhuisjes, waarvan de meeste tegenwoordig als tweede woning in gebruik zijn en die niet per auto bereikbaar zijn. Na een haakse bocht naar links bent u op de Landmansweg. Eerst is dat ook nog een pad, maar halverwege gaat het over in een verharde weg. Aan het eind van de weg loopt u even naar rechts en dan meteen links de Commissiepôle op. Bij de Middenvaart gaat u linksaf, u komt dan in het dorpje Echten. Daar steekt u de Herenweg recht over en volgt u het Meerpad tot aan het Tsjûkemar (Tjeukemeer). Als u daar linksaf gaat en over de Polderdijk langs het Tsjûkemar loopt, komt u weer in Oosterzee terug.
Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Oosterzee (online te boeken).
Literatuur
- Het boekje 100 jaar zuivelindustrie in Oosterzee (pdf) (1992) is online te lezen (zie de link).
- 'As in faas mei blommen' is een boek over de geschiedenis van Oosterzee (uitverkocht, te leen in de bibliotheken in de regio).
Links
- Site over Oosterzee I met o.a. activiteitenagenda, het kerkdienstroorster (door de maand heen zijn er afwisselend diensten in Oosterzee, Echten en Echtenerbrug en wekelijks in Delfstrahuizen) en een professioneel weerstation.
- Site over Oosterzee II met o.a. actualiteiten en homepages van alle lokale verenigingen.
