Muiden

Muiden

Onderdelen

lokatie

samenvatting:

Status
- Muiden is een stad en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de regio Gooi en Vechtstreek.
- De gemeente Muiden omvat naast de gelijknamige stad verder nog het dorp Muiderberg, de buurtschap Hakkelaarsbrug en het forteiland Pampus.
- Er is al enkele jaren overleg gaande over een mogelijke fusie van de gemeenten Muiden, Weesp, Bussum en Naarden tot een nieuwe gemeente Naardermeer. Anno 2010 is dit echter nog niet definitief.
- Wapen van de gemeente Muiden.
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Muiden.

Naam
Oudere vermeldingen
918-948 kopie 11e eeuw Amuthon, 1105 Muthen, 1244 Muden.
Naamsverklaring
Samenstelling van a, ontstaan uit aha* 'water' (hier mogelijk als riviernaam Aa) en muthon 'mond, monding' (met wegval van de nasaal, zogeheten noordzeegermaanse vorm, vergelijk het Nieuwengelse mouth)(1).
* Gereconstrueerde vorm.

Ligging
Muiden ligt NNO van Weesp en grenst in het Z aan de A1 en in het N aan het IJsselmeer.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Muiden 251 huizen met 1.650 inwoners, verdeeld in stad Muiden 175/1.158 (= huizen/inwoners), dorp Muiderberg 46/290 en de buurtschappen Westzijde 13/101, Oostzijde 14/87 en Naardermeer 3/14.
- Tegenwoordig heeft de gemeente Muiden ca. 2.600 huizen met ca. 6.500 inwoners, gelijkelijk verdeeld over de kernen Muiden en Muiderberg.

Geschiedenis
Twee Muidens
Het oorspronkelijke Muiden lag noordelijk van het huidige Muiden. Het is door landverlies en overstroming in de toenmalige Zuiderzee verdwenen. Nog in de 20e eeuw was bij lage waterstand en harde, aflandige wind een enkele keer een waterput van het oude Muiden zichtbaar. De verplaatsing landinwaarts moet vóór 1200 zijn gebeurd, omdat in dat jaar melding wordt gemaakt van de kerk van 'Altenmudhen'.

Stadsrechten, stadsrechten en nog eens stadsrechten
In 1122 kreeg Muiden tegelijk met Utrecht stadsrechten van keizer Hendrik V, hoewel het in het geval van Muiden wellicht alleen om enkele stedelijke rechten ging. De nederzetting kreeg vóór 1285 in ieder geval stadsrechten van het Bisdom van Utrecht. Nadat het land waarin Muiden ligt werd geschonken aan graaf Floris V van Holland, verkreeg Muiden in 1296 opnieuw stadsrechten, ditmaal van Floris V.

De zeesluis
Na een eeuw tevergeefse onderhandelingen tussen Holland en Utrecht was er nog geen overeenkomst om een nieuwe sluis aan de monding van de Vecht in Muiden aan te leggen. De Vecht was voor Utrecht een belangrijke verbinding met de Zuiderzee. De oude sluis bij de buurtschap Hinderdam, ongeveer 5 kilometer landinwaarts, was in 1437 aangelegd en stond onder controle van Utrecht. In 1672 greep Holland haar kans; Utrecht was bezet door het Franse leger en met de bouw van de sluis in Muiden werd gestart.

De sluis had drie primaire taken, namelijk: (1) een schutsluis voor het scheepvaartverkeer tussen de Zuiderzee en Vecht, (2) de verdediging van het land tegen de Zuiderzee en tenslotte (3) een militaire functie. Muiden maakte onderdeel uit van de Hollandse Waterlinie. In geval van inundaties was de beheersing van de inlaat van Zuiderzeewater essentieel. De sluis voorkwam ook het wegstromen van water uit die gebieden stroomopwaarts die waren geinundeerd.

In 1674 was de sluis klaar. Het complex bestond uit een dubbelkerende schutsluis en aan beide zijden uitwaterings- annex spuisluizen. Het sluizencomplex had tot taak het water aan twee kanten te keren; zowel aan de zeekant bij vloed en aan de rivierkant bij eb. Voor de zekerheid kreeg de sluis een extra stel stormvloeddeuren die bij extreem hoog water werden gesloten. Scheepvaartverkeer was dan onmogelijk. De schutsluis had een lengte van 50 meter en een breedte van 7,5 meter. Het sluizencomplex werd in 1676 uitgebreid met een muur langs de monding van de Vecht om overstromingen te voorkomen. Na het het opheffen van de vesting Muiden in 1926 en het afsluiten van de Zuiderzee door de Afsluitdijk in 1932 nam het belang van de sluis af. De sluis is nadien gemoderniseerd en wordt nu voornamelijk gebruikt voor de pleziervaart.

Kruitfabriek
In een polder ten noorden van de trekvaart naar Diemen, even ten westen van de bebouwde kom van Muiden, werd tussen 1702 en 2004 buskruit vervaardigd. De fabriek was bekend onder de namen Buskruitmolen, De Krijgsman en vanaf 1972 als Muiden Chemie. De bouw van de buskruitmolen in 1702 was het gevolg van de verdrijving van de gevaarlijke kruitproductie uit de stad Amsterdam. De vroedschap van Muiden verleende in dat jaar een vergunning aan de Amsterdammer Reinier van Cuyk om op het grondgebied van de gemeente een kruitmolen te bouwen. In de loop van de eeuwen vonden veel Muidenaren werk in de fabriek. Tijdens de Eerste Wereldoorlog floreerde de fabriek. In 1919 werd de fabriek geliquideerd, maar in 1922 werd de productie hervat.

Gaandeweg de 20e eeuw werd de schaal van de productie groter en groeide het stadje naar de fabriek toe. Slachtoffers en schade in Muiden bij ontploffingen leidden in toenemende mate tot verontwaardiging onder de Muidenaren. Zorgen over de veiligheid waren dan ook de belangrijkste oorzaak van de sluiting in 2004. In de jaren tachtig werd de fabriek verdacht van illegale kruitleveringen aan Irak. Nadat die leveringen verboden werden en de kruitmarkt instortte, ging de fabriek in 1990 failliet. In 1991 werd de fabriek overgenomen en heropend door het Britse Royal Ordnance, een onderdeel van British Aerospace. Na een brand in 2001 werd besloten tot definitieve sluiting. Nadere informatie over de geschiedenis van de kruitfabriek te Muiden op de site Stelling van Amsterdam(2).

Meer weten?
Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Muiden, kunt u terecht bij de volgende instanties en sites:
- Historische Kring Stad Muiden.
- Historisch Archief Muiden is een site met veel verhalen over Muiden in vroeger tijden.

Recente ontwikkelingen
Nieuwbouw in Bloemendalerpolder
De Bloemendalerpolder is een polder in grotendeels gemeente Muiden, deels gemeente Weesp. De polder ligt ten westen van de Vecht, ten zuiden van de A1, ten noorden van de spoorlijn en ten oosten van de Papelaan. Er zijn plannen in de maak om van de polder deels een woonwijk met max. 2.750 woningen te maken. De woningen zullen zo ver als mogelijk van de te verleggen A1 worden gebouwd. Op deze wijze is de nieuwe woonlocatie ook meer georiënteerd op Weesp. Er ligt een ontwerp voor een woon- en recreatiegebied van ongeveer 490 hectare (inclusief de oppervlakte van de te vernieuwen A1). Ongeveer 295 hectare hiervan wordt nieuw te ontwikkelen natuurgebied, met veel water, rietlanden, bos en parken, dat op een natuurlijke manier aansluit op drie verschillende woonmilieus. Aan de noordzijde van de bebouwing - aan beide zijden van de A1 - ontstaat zo een robuuste groenstructuur. Belangrijke in 2011 gemaakte afspraken zijn verder dat op de Vechtoever en de Bredius-locatie geen woningen worden gebouwd. Voor nadere informatie zie de officiële projectsite Bloemendalerpolder.

Bezienswaardigheden
- De stad Muiden heeft 56 rijksmonumenten.
- Hervormde kerk.
- RK Sint Nicolaaskerk met pastorie.
- Het beroemde Muiderslot is te bezichtigen.
- Muiden heeft een flink aantal bijzondere vestingwerken.
- Algemene Begraafplaats.
- Rooms-katholieke begraafplaats.