Leersum
Onderdelen
lokatie
Status
- Leersum is een dorp in de provincie Utrecht, in de streek Utrechtse Heuvelrug, gemeente Utrechtse Heuvelrug. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2005.
- Wapen van de voormalige gemeente Leersum.
- De toenmalige gemeente Leersum is per 8-9-1857 vergroot met de gemeente Darthuizen (die zich in 1818 van de gemeente Leersum had afgesplitst).
- Onder het dorp Leersum vallen ook de buurtschappen Darthuizen en Ginkel.
Naam
Oudere vermeldingen
11e eeuw Hlarashem, 1328-1329 Laercem, 1331-1332 Leersem.
Naamsverklaring
Samenstelling van het Oudnederlandse hem 'woonstede, woonplaats' en een persoonsnaam, dan wel laar 'intensief benut stuk bos (zie ook bij Laar) met opvallende uitgang -as, waarschijnlijk een meervoudsvorm. (1)
Ligging
Leersum ligt W van Veenendaal, NW van Amerongen, ZO van Doorn, NO van Wijk bij Duurstede, aan de N225 (Driebergen-Wageningen) en aan de rand van de bosrijke Utrechtse Heuvelrug.
Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Leersum 122 huizen met 797 inwoners, verdeeld in dorp Leersum 103/684 (= huizen/inwoners) en buurtschap Ginkel 19/113.
- Tegenwoordig heeft Leersum ca. 3.000 huizen met ca. 7.600 inwoners.
Geschiedenis
Leersum dankt haar ligging aan de Darthuizer Poort. Dit is een van de dalen die vele tienduizenden jaren geleden ontstonden op de Utrechtse Heuvelrug, door schuivende ijslagen en smeltwater. Getuigen hiervan zijn de Zuilensteinse berg (52 m) en de Darthuizer berg (48 m). Op de hogere plaatsen werd het warmer en ontstond weelderige plantengroei, waaruit veenlagen voortkwamen. Door natuurrampen en vooral door menselijke ontginning ging veel bos verloren en ontstonden zandverstuivingen die bewoners in hun bestaan bedreigden. Herbebossing in de 19e eeuw bracht redding op de Heuvelrug. Nieuwe bossen zorgden voor handel en nijverheid en lokten veel natuurliefhebbers naar Leersum. De bewoners woonden destijds voornamelijk rond het kruispunt van Rijksstraatweg, Kerkweg en Scherpenzeelseweg en in een aantal verspreid liggende boerderijen.
Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Leersum, kunt u terecht bij:
- Historische Vereniging Leersum.
- Stichting Oud-Leersum, Postadres: Adelaarstraat 30, 3514 CE Utrecht.
Bezienswaardigheden
- Leersum heeft 47 rijksmonumenten.
- In 1905 liet rentmeester H.G. van Dam een stuk heide ontginnen en bos aanplanten. Bij de ingang van het terrein (Lombok) werden vier sierpalen gezet, die in 2003 in originele staat zijn teruggeplaatst.
- Op het hoogste punt van het Lombokbos werd de uitkijktoren Pyramide Lombok gebouwd, met op de vier punten uilen. Later kreeg de toren de naam Uilentoren. De jaarlijkse Uilentorenloop dankt hieraan zijn naam.
- Tussen Amerongen en Leersum ligt het oorspronkelijk 17e-eeuwse kasteel Zuylestein. Van het oude kasteel zijn alleen nog het poortgebouw, de oranjerie, het speelhuis en enkele dienstwoningen blijven staan. De rest is in 1945 per vergissing door de geallieerden vernield. Het huidige kasteel is rond 1980 als een kopie herbouwd.
- Naast de oude Hervomde Kerk uit ca. 1500 staat de oorspronkelijk als rechthuis gebouwde herberg King William uit ca 1690.
- De geschiedenis van de hervormde kerk gaat terug tot ca. 1300. In die tijd kwam er een klein romaans gebouwtje te staan dat gewijd werd aan de aartsengel Michaël. Later kwam er een slanke toren (1500) bij en werd de kerk uitgebreid met één transept. Preekstoel uit 1676, orgel van de firma Reil uit 1971.
- Kasteel Broekhuizen, W van Leersum, dateert uit 1650. Het is na een grote brand in 1906 zoveel mogelijk in de oude stijl herbouwd. De voorgevel draagt het wapen van de familie van Broeckhuysen, die al in 1294 bezittingen in dit gebied had.
- De Graftombe Van Nellesteijn is een monument op het hoogste punt van de Donderberg (36 m), met aan de voet ervan de grafkelder van de familie Van Nellesteijn. De graftombe is 14 m hoog en geeft een mooi uitzicht over de omgeving. De tombe is opengesteld op zondag tussen 12.00 en 16.00 uur.
Jaarlijkse evenementen
- Bloemencorso Leersum (3e za en zo van augustus). Per corso worden ca. 1.200.000 dahlia's gebruikt.
Natuur en recreatie
- De Vereniging voor Dorp en Natuur Amerongen-Leersum is opgericht in 1966 en telt ruim 900 leden. De vereniging wil met een scala aan activiteiten bijdragen aan een goede leefomgeving die past binnen het historische en landschappelijke karakter van de dorpen Amerongen en Leersum.
- Staatsbosbeheer Heuvelrug-Zuid beheert een natuurterrein van 610 ha groot, met overwegend naaldhout. Het bestaat uit de complexen Leersumse Veld en De Hoogstraat.
- Leersum beschikt over een (verwarmd) Bosbad, het enige zwem- en recreatiebad midden in de natuur in deze regio.
Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Leersum (online te boeken).
Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Leersum (online te bestellen).
