Helhuizen

Status
- Helhuizen is een buurtschap in de provincie Overijssel, in de streek Salland, in deels gemeente Hellendoorn, deels gemeente Rijssen-Holten (t/m 2000 gemeente Holten).
- De buurtschap Helhuizen valt, ook voor de postadressen, deels onder het dorp Haarle (gem. Hellendoorn), deels onder het dorp Holten (gem. Rijssen-Holten).
- Helhuizen staat in de Topografische atlas Overijssel (1) niet als buurtschap, alleen als veldnaam. Op Hellendoorns grondgebied wordt het, getuige de plaatsnaamborden ter plekke (zie foto), kennelijk wel als buurtschap gezien. Op grondgebied van de gemeente Rijssen-Holten wordt Helhuizen als onderdeel beschouwd van de buurtschap Espelo, die op haar beurt onder het dorp Holten valt. Op de 'Oorspronkelijk aanwijzende tafelen' (OAT) uit 1813 wordt Helhuizen wel als woonplaats benoemd onder de gemeente Holten.

Naam
Oudere vermeldingen
1813 (OAT) Helhuisen, 1877 Helhuizen.
Naamsverklaring
Hel- heeft hier de betekenis van ´helling´ (van het Middelnederlandse helle, dat is ontstaan uit helde ´helling´), samengesteld met huizen ´nederzetting´. Vergelijk Hell, Helwerd en Hulhuizen.(2)
Andere bijzondere namen in de omgeving
Wellicht heeft de bevolking later een andere betekenis van de naam Helhuizen verondersteld, gezien de panden Groot Vagevuur en Klein Vagevuur nabij de Vagevuursweg. Het pand Groot Vagevuur wordt overigens doorsneden door de grens tussen de gemeenten Hellendoorn en Raalte (direct O van Nieuw-Heeten).

Ligging
De buurtschap Helhuizen ligt NW van Holten, Z van Haarle, O van Nieuw-Heeten, rond de Helhuizenweg.

Statistische gegevens
- In de Volkstelling van 1840 wordt Helhuizen niet vermeld.
- Tegenwoordig heeft de buurtschap Helhuizen ca. xx huizen met ca. xxx inwoners.

Bezienswaardigheden
- De stenen paal waaraan het plaatsnaambordje ´Helhuizen gem. Hellendoorn´ is bevestigd, fungeert tevens als grenspaal tussen de gemeenten Hellendoorn en Rijssen-Holten (voorheen gemeente Holten). Overigens geldt dat voor de meeste stenen buurtschaps-plaatsnaambordpalen in de gemeente Hellendoorn. Bijzonder is dat in de buurtschap ook een grensbank staat. Voor nadere informatie zie de pagina over de grensbank in de buurtschap Helhuizen.

- Monument ter nagedachtenis aan de destijds 18-jarige onderduiker Marinus Stevens uit Apeldoorn, die hier in oktober 1944 door de Duitsers is gefusilleerd. In de nabijheid bevindt zich nog het onderduikershol, dat in oude staat is teruggebracht en dat, net als het monument, goed wordt onderhouden door Staatsbosbeheer en omwonenden. Artikel II over oorlogsmonument en onderduikershol te Helhuizen bij Holten.

1. 1. Topografische Atlas Overijssel,
   ANWB
   , (2004)
   
2. 2. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)