Eck en Wiel

Status
- Eck en Wiel is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek (Neder-)Betuwe, gemeente Buren. T/m 1998 gemeente Maurik.
- Onder het dorp Eck en Wiel valt ook een deel van de buurtschap Ganzert.

Naam
Naamgeving
Lange tijd was hier sprake van een dorp Eck en een buurtschap Wiel (dit betrof het N en NW deel van het huidige Eck en Wiel). Ook in de Volstelling van 1840 worden zij onder de gemeente Maurik nog apart als zodanig vermeld. Geleidelijk is de plaatsnaam 'Eck en Wiel' in gebruik geraakt. Deze was ook sinds begin 19e eeuw al in gebruik, getuige de benamingen van de postale inrichtingen ter plekke in die tijd. Het veerhuis aan de Nederrijn heette in de 19e eeuw Wielsche Veerhuis (te zien op de plattegrond uit 1865 op de pagina van Maurik, tegenwoordig gelegen aan de Veerweg 1. Overigens worden de plaatsen Eck en Wiel daar nog apart benoemd). Verder was er in de 19e eeuw gedurende zekere tijd een 'bodeloop' Maurik - Wielschevheer of Wielscheveer v.v. (wat dus betekende dat de postbode van Maurik naar Wiel liep om daar de post mee te geven met het veer naar Amerongen e.v.).
Oudere vermeldingen
Eck: 953 kopie eind 11e eeuw Eki, 1178 falsum? de Ecke, 1658 Eck.
Wiel: 1347 Wiele, 1400 Wyele.
Naamsverklaring
Eck: de betekenis van Eck is wellicht 'wagenspoor', vergelijk het Oudnoorse ekja. De verklaring uit het Germaanse agjô-* 'spits' stuit op bezwaren wegens de medeklinker en eki 'eik' is onmogelijk.
Wiel: betekent wiel ''poel of gat veroorzaakt door een dijkdoorbraak'.(1) Wat gezien de ligging aan de Nederrijn niet verbaast. Wat dan weer wél wonderlijk is, is dat dit de enige plaatsnaam Wiel is in ons land, gezien de vele vergelijkbare geografische situaties (zoals er bijv. wél ca. 30 buurtschappen Heikant in ons land zijn geweest).
* Gereconstrueerde vorm.

Ligging
Eck en Wiel ligt N van Tiel, NO van Buren en Maurik, NW van Lienden en grenst in het N aan de Nederrijn, tegenover Amerongen.

Statistische gegevens
- In 1840 had Eck en Wiel 92 huizen met 643 inwoners, verdeeld in dorp Eck 71/518 (= huizen/inwoners) en buurtschap Wiel 21/125.
- Tegenwoordig heeft Eck en Wiel ca. 700 huizen met ca. 1.700 inwoners, waarvan ca. 900 in de bebouwde kom.

Bezienswaardigheden
- Eck en Wiel heeft 6 rijksmonumenten.
- Hervormde (PKN) Sint Annakerk.
- Het Veerhuis (Veerweg 1) is een rijksmonument. De veerdienst stelt op haar site dat het veer 'al meer dan 200 jaar bestaat'. Het Veerhuis dateert echter deels reeds uit de 16e eeuw. In archiefstukken uit 1751 is sprake van een erfgenaam "wonend aan 't Wielseveer bij Amerongen". T/m 1932 was er een tol aan de overkant bij Amerongen. In het nieuwsblad 'Het Vaderland' d.d. 8 maart 1932 staat daarover: "Verdwijnende tol: De tol te Amerongen in den weg naar het Eck en Wielscheveer zal met 1 Mei as. opgeheven worden. Dit is een belangrijke verbetering voor automobilisten, welke de Betuwe wenschen te bezoeken."

Natuur en recreatie
- Veerdienst over de Lek naar Amerongen v.v. (ook voor auto's).

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Eck en Wiel (online te boeken).

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)