Zwarte Haan

Plaats
Buurtschap
Het Bildt
Fryslân

zwarte_haan_collage.jpg

Zwarte Haan, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Zwarte Haan, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Zwarte Haan.JPG

Het hoog tegen de Waddenzeedijk gelegen Zwarte Haan bereikt.

Het hoog tegen de Waddenzeedijk gelegen Zwarte Haan bereikt.

Zwarte Haan (2).JPG

Zwarte Haan, huizen op de dijk.

Zwarte Haan, huizen op de dijk.

Zwarte Haan (6).JPG

Hoog en droog op de dijk in Zwarte Haan.

Hoog en droog op de dijk in Zwarte Haan.

Zwarte Haan..JPG

Buurtschap Zwarte Haan gezien vanaf de Waddenzeedijk.

Buurtschap Zwarte Haan gezien vanaf de Waddenzeedijk.

Zwarte Haan (3).JPG

Het weidse landschap gezien in Oostelijke richting op de dijk bij Zwarte Haan.

Het weidse landschap gezien in Oostelijke richting op de dijk bij Zwarte Haan.

Zwarte Haan. (2).JPG

Genieten doe je niet alleen!

Genieten doe je niet alleen!

Zwarte Haan (5).JPG

Nog even een bakje koffie bij Restaurant De Zwarte Haan.

Nog even een bakje koffie bij Restaurant De Zwarte Haan.

zwarte_haan_slikwerker_1.jpg

Zwarte Haan, standbeeld De Slikwerker

Zwarte Haan, standbeeld De Slikwerker

zwarte_haan_slikwerker_2.jpg

Zwarte Haan, informatiepaneel in het Bildts over de slikwerkers die vanaf 1505 tot 1754 het hele gebied van Het Bildt met schop en kruiwagen hebben ingepolderd en ook in 1930-1938 nog land hebben gewonnen op de zee.

Zwarte Haan, informatiepaneel in het Bildts over de slikwerkers die vanaf 1505 tot 1754 het hele gebied van Het Bildt met schop en kruiwagen hebben ingepolderd en ook in 1930-1938 nog land hebben gewonnen op de zee.

Zwarte Haan route naar Santiago de Compostela (Kopie).jpg

Zwarte Haan is het startpunt van een van de pelgrimsroutes naar het Spaanse Santiago de Compostela en heeft daarom als bijnaam 'het begin van de wereld'. Zie verder bij Naam.

Zwarte Haan is het startpunt van een van de pelgrimsroutes naar het Spaanse Santiago de Compostela en heeft daarom als bijnaam 'het begin van de wereld'. Zie verder bij Naam.

Zwarte Haan

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Zwarte Haan.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Zwarte Haan.

Terug naar boven

Status

- Zwarte Haan is een buurtschap in de provincie Fryslân, gemeente Het Bildt.

- De buurtschap Zwarte Haan valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Sint Jacobiparochie. (1) stelt dat de buurtschap de postcode van Sint Annaparochie (9076) zou hebben "omdat het aan de Nieuwebildtdijk ligt", maar dat is niet correct. De buurtschap omvat de panden Nieuwebildtdijk 400-428 plus nog een handvol panden aan de Zeedijk, en die liggen voor de postadressen allemaal 'in' Sint Jacobiparochie, met postcode 9079.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Swarte Haan.

In het Bildts
De Swarte Haan.

Oudere vermeldingen
1840 en 1852 Zwarte Haan. De oudste vermelding, maar die heeft vermoedelijk alleen betrekking op de toenmalige herberg, is 1811 De Schwarte Hinde. "Volgens sommigen zoude dit gehucht, hetwelk in eenen hoek ligt, aanvankelijk Zwarte Haonne (= Horne) of hoek hebben geheeten, doch door verbastering allengs, in de Zwarte Hoanne (= Zwarte Haan) zijn verbasterd."(2) Een nabij gelegen boerderij heet nog altijd de 'Swarte harne'.

Naamsverklaring
Het tweede element van de naam is harne 'hoek', het eerste is zwart verwijzend naar de kleur van het slik van de Waddenzee ter plekke, terwijl wellicht het eerste element van de naam van de herberg ook een rol heeft gespeeld.(3) Volgens een andere, niet nader genoemde bron, zou 'zwart' ook afgeleid kunnen zijn van het zwartgekleurde zeewier dat hier vroeger in grote hoeveelheden langs de dijk werd aangetroffen. Een klein huizengroepje even buiten Zwarte Haan wordt overigens Rooie Haan genoemd.

Bijnaam
Zwarte Haan wordt in de regio wel 'het begin van de wereld' genoemd, omdat het aan het begin ligt van de pelgrimsroute Jabikspaad naar het Spaanse Santiago de Compostela*, en omdat de 6 kilometer lange Nieuwebildtdijk hier zou beginnen. De huisnummers zijn hier echter 400-428, dus begint de dijk aan de andere kant, in Nieuwebildtzijl, en zou het hier eerder 'het einde van de wereld' zijn, een soort 'Land's End' zoals je dat in Engeland hebt. Die associaties roept het gezien de ligging ook eerder op, omdat het vanuit Nieuwebildtzijl dan wel vanuit Sint Jacobiparochie toch 'aan het eind' van langgerekte dijken ligt. En het stemt ook overeen met het artikel hieronder onder het kopje Links, dat van 'buurtschappen aan het voeteneind' spreekt.
* Zie ook de toelichting onder de link aan het eind van het hoofdstuk Geschiedenis.

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Zwarte Haan ligt ruim 3 km N van Sint Jacobiparochie, NW van Nij Altoenae, rond het punt waar de wegen en dijken Nieuwebildtdijk, Zeedijk en Poldijk bij elkaar komen. In het N grenst de buurtschap aan de Waddenzee.

Terug naar boven

Statistische gegevens

De buurtschap Zwarte Haan omvat ca. 20 huizen met ca. 50 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De geschiedenis van Zwarte Haan begint in 1715, als de huidige Zeedijk / Poldijk wordt aangelegd. Als eerste bebouwing op de hoek van de oude en de nieuwe dijk verrijst er een kroeg, tevens veerhuis en logement. De familie Van der Zee heeft generaties lang, tot in de jaren vijftig van de 20e eeuw, het café bestierd (het allerlaatste pand in de huidige buurtschap is nog steeds een café-restaurant, genaamd De Zwarte Haan). Van oudsher leefden hier landarbeiders en vooral ook visserslui. Haringvissers die hun fuiken hadden liggen in 'regels' langs de kust.

Vroeger was hier een veerdienst op Ameland. In 1940 werd dit overgenomen door de nog altijd bestaande veerdienst vanuit Holwerd. De veerdienst vanuit Zwarte Haan bleef weliswaar ook nog bestaan, maar werd in 1948 alsnog opgeheven. Door de aanleg van de Afsluitdijk veranderden de stromingen in de Waddenzee en slibden de vaargeulen nagenoeg dicht voor het waterverkeer. Ook met de visserij vanaf Het Bildt was het daardoor helemaal gedaan. In 2004 was er het plan om de veerdienst voor toeristen in ere te herstellen, maar tot op heden is dat nog niet gerealiseerd kunnen worden.

Zwarte Haan heeft de laatste haven op Het Bildt gehad. In eerdere tijden werd er ook gevaren vanaf Oudebildtzijl en vervolgens Nieuwebildtzijl. Door het dichtslibben van de vaargeulen en de aanleg van nieuwe dijken zijn al deze havens uiteindelijk buiten gebruik geraakt.

Zwarte Haan is een bedevaartsoord omdat hier in 1872 en 1931 Mariaverschijningen zouden hebben plaatsgevonden. En in 2007 hier vlakbij, N van Nij Altoenae. Zie verder de pagina over de Mariaverschijningen te Zwarte Haan en Nij Altoenae op de site MokumTV.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2006 is de Zeedijk tussen Westhoek en Zwarte Haan gerenoveerd en van een nieuwe asfaltlaag voorzien. Voor welke oplossing is gekozen en waarom, kun je lezen onder de link (pag. 19-28).

- Bij het Miedemagemaal is in 2013 een vispassage aangelegd, waardoor o.a. glasaal weer vanuit de Waddenzee de binnenwateren kan intrekken.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Een oude zeewering (palenrij) bij Zwarte Haan dreigde in 2012 te worden gesloopt, maar wordt vooralsnog gehandhaafd omdat de inwoners het als cultuurhistorisch erfgoed zien.

- Het H.G. Miedemagemaal uit 1973 (Zeedijk, met ernaast de voormalige dienstwoning op nr. 1)  zorgt voor de afwatering van het gebied Het Bildt in de Waddenzee. Het gemaal is genoemd naar de vroegere voorzitter van het waterschap Noardlik Westergoa, Henk Miedema. Bewoner van de voormalige dienstwoning Wouter Wieling was de machinist van het gemaal. Als het gemaal aansloeg moest hij op Zwarte Haan als toezichthouder waken over de apparatuur. Bij stormweer ging Wieling de dijk over om de noodschuiven te laten zakken. Tegenwoordig is dat allemaal geautomatiseerd.

- Het monument op de Zeedijk met de titel 'Om de kwaliteit fan de romte', in 2010 ontworpen door Gunnar Daan, is vervaardigd ter herinnering aan de in 2008 overleden Friese gedeputeerde Anita Andriesen. Andriesen, geboren en woonachtig in de gemeente Het Bildt, zette zich o.a. in voor het behoud van de kwaliteit van de ruimte van het Friese landschap. In Memoriam Anita Andriesen van PvdA Fryslân. In Memoriam Anita Andriesen van CDA Fryslân.

- Het standbeeld De Slikwerker (Fries: De Slykwurker), op de kruising van de Nieuwebildtdijk met de Poldijk en de Zeedijk, is een monument ter ere van de mannen die destijds met schep en kruiwagen de kilometerslange dijken in Het Bildt, destijds gelegen in de monding van de toenmalige Middelzee, hebben aangelegd. Het betreft de 15 km lange Oude Bildtdijk (1505), de 6 km lange Nieuwe Bildtdijk (1600), De Oude Bildtpollen of Westerse Bildtpollen (1715) en de Nieuwe Bildtpollen of Oosterse Bildtpollen (1754). Het bronzen beeld is vervaardigd door beeldhouwer Frans Ram.

Op de sokkel van het beeld staat in het Bildts:
"Hier op 'e Wadden
wereld fan water en slik
won hij lând út see
in weer en wyn,
skep foor skep
monnikewerk."

Het beeld is tevens een eerbetoon aan de slikwerkers die in de crisisjaren van 1930 tot 1938, en ook nog na de Tweede Wereldoorlog, in het gebied ten noorden van de Poldijk werkten aan landwinning.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Noorderleeg is een natuurgebied tussen Zwarte Haan en Holwerd.

- Zwarte Haan ligt aan de wandelroutes Jabikspaad en Friese Kustpad.

- Zwarte Haan is ook een fietsrouteknooppunt in het regionale fietsroutenetwerk.

- De buurtschap is voorzien van camperplaatsen.

- En het is ook een ideaal vogelkijkpunt.

- Café-restaurant De Zwarte Haan wil een kleinschalige camping bij haar terrein realiseren. Daartoe heeft in 2011 een ecologische beoordeling van het gebied plaatsgevonden, om te bepalen hoe de plannen zich verhouden tot de ecologische wet- en regelgeving. Geconcludeerd wordt dat er vanuit deze invalshoek geen bezwaren zijn.

Terug naar boven

Links

- Artikel over Zwarte Haan uit de Leeuwarder Courant, 2006.

Reactie toevoegen