Wouwse Plantage

Plaats
Dorp
Roosendaal
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

DK20110109_1312_Bomenlaan_Wouwse_plantage.jpg

Wouwse Plantage, bomenlaan over het landgoed

Wouwse Plantage, bomenlaan over het landgoed

RvB_20110109_7073_Bord_Wouwse_Plantage.jpg

Wouwse Plantage valt sinds 1997 onder de gemeente Roosendaal

Wouwse Plantage valt sinds 1997 onder de gemeente Roosendaal

Wouwse Plantage

Terug naar boven

Status

- Wouwse Plantage is een dorp, landgoed en bosgebied in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Roosendaal. T/m 1996 gemeente Wouw.

- Onder het dorp Wouwse Plantage vallen ook de buurtschappen Hoevestein, Plantage Centrum, Vleet, Westelaar en Wouwse Hil.

Terug naar boven

Naam

Oudere schrijfwijzen
De begintijd: verschillende namen
In de begintijd van het ontstaan van het dorp Wouwse Plantage (tweede helft 19e eeuw) werd het Stenen Kamer, Nieuwdorp of Nieuwe Dorp (een naam die tot op heden soms nog wordt gebruikt) of Dorp genoemd. 1840-1854 De Plantage. Op kadastrale kaarten uit die tijd komen ook de namen Wildenhoek en Wildebroek voor.

Pindorp
Rond 1920 verschijnt in briefwisselingen de naam Pindorp naast Wouwsche Plantage of kortweg Plantage. “De naam Pindorp is bijna zeker afkomstig van de Wouwse pastoor Tielens, die met lede ogen moest toezien hoe zijn parochie een gevoelige amputatie dreigde te ondergaan door de afsplitsing van Wouwse Plantage. De financiën zouden er erg onder lijden. Daarom zou hij mensen uit het gebied van de nieuwe parochie die in Wouw kerkten, gezegd hebben dat zij maar in dat ‘Pindorp’ moesten blijven.

De naam Pindorp wordt in de volksmond verklaard als ‘dorp gebouwd in een gerooid mastbos’; de stronken van de bomen (mastepinnen) bleven nog lange tijd links en rechts zichtbaar. Delahaye twijfelt aan deze verklaring en neemt aan dat de naam Pindorp te maken heeft met de benaming ‘mastpinnen’ voor mastappels (dennenappels, red.). Ikzelf voel toch meer voor de eerste verklaring. Zij staat veel dichter bij de realiteit van 1876 (het jaar van ontstaan van de parochie, red.); huizen verrijzen waar de laatste resten van het gerooide bos nog aanwezig zijn” (aldus M. de Koning in het tijdschrift van Heemkundeikring De Vierschaer, 1988-4).

Pindorp moet Wouwsche Plantage worden
In 1938 doen B en W aan de PTT het verzoek in het telefoonboek de naam Pindorp te wijzigen in de ‘officiële’ naam Wouwsche Plantage, omdat “volgens bekomen inlichtingen de naam Pindorp feitelijk een scheldnaam is. Deze naam wordt hier ook nimmer gebezigd, doch steeds wordt gesproken over ‘Wouwsche Plantage’. Aangezien het gebruik van deze verschillende benamingen vaak moeilijkheden oplevert, verzoeken wij U beleefd in Uwen dienst voortaan alleen de officieele benaming ‘Wouwsche Plantage’ te willen bezigen. Wij vertrouwen, dat U aan ons verzoek zult willen voldoen.” Het hulpkantoor, dat in 1930 was opgericht, is echter tot 1959 (ook in de postale afstempelingen) de naam Pindorp blijven hanteren.

Toch maar weer Pindorp, of toch maar niet?
In 1958 stellen B en W ondanks het hiervoor vermelde aan de gemeenteraad voor (wederom ‘officieel’) de naam Pindorp te gaan hanteren! Ditmaal motiveert de toenmalige burgemeester Hoebens het als volgt: de PTT en de Belastingen gebruiken de naam Pindorp, net als de bevolking van het onderhavige kerkdorp. En om verwarring te voorkomen en het bosgebied van het dorp te onderscheiden (het omliggende bosgebied heet ook Wouwsche Plantage) acht hij het het beste om één naam te gaan hanteren en wel ‘Pindorp’.

Tegelijkertijd onderkent hij de nadelen van het voorstel. De naamgeving in statuten van verenigingen zal moeten veranderen en vaandels zullen niet meer de juiste naam dragen, bovendien heet het dorp kerkelijk Wouwse Plantage. De dorpelingen komen echter tegen het voorstel in opstand. Ook wethouder J. Raaymakers die zelf uit het dorp afkomstig is, is het er niet mee eens en stelt dat de naam Pindorp elders in den lande ‘iets denigrerends’ heeft. Hij doet een beroep op de gemeenschap, ‘die een taak heeft om ieder op te voeden in het gebruik van de naam Wouwsche Plantage’.

Wagenmaker Arjaan v.d. Boom stelt: "al moet het mij persoonlijk geld kosten, dan nog ben ik voor Wouwse Plantage. Als je zegt dat je uit Pindorp komt, denken ze dat je in een achterbuurt woont." 25 mannen besluiten, in vergadering bijeen, een handtekeningenactie te organiseren en deze met een petitie waarin een verzoek om vaststelling van de naam Wouwse Plantage aan B en W aan te bieden. In totaal werd aan 293 huisgezinnen en alleenstaanden om een uitspraak gevraagd, waarvan 257 expliciet vóór Wouwse Plantage stemden.

1958: eindelijk officieel Wouwsche Plantage
De raad besluit in maart 1958 conform het voorstel van de bevolking, hoewel de burgemeester het maar ‘een storm in een kop kouwe thee’ vindt. Onder meer het telefoonboek wordt er weer op aangepast en ook de postale stempels ondergaan de naamswijziging.

1968: afscheid van de "ch"
In 1968 wordt voor de laatste keer aan de naam gesleuteld. De gemeenteraad besluit de ‘ch’ uit de naam te verwijderen en er formeel Wouwse Plantage van te maken. Overigens wordt (althans in de atlassen van de Topografische Dienst en ANWB) het om het dorp gelegen landgoed wél nog steeds Wouwsche Plantage genoemd. Dat komt omdat bij niet-plaatsnamen zoals bossen en waterlopen, de ch nooit officieel ongedaan is gemaakt...

Met carnaval en informeel nog steeds Pindorp...
“De actie uit 1958 heeft niet kunnen verhinderen dat in de volksmond ‘Pindorp’ of ‘De Pin’ nog algemeen gebezigd wordt. Carnavalsvereniging De Mastepinnen zal die namen zeker levend houden”, aldus M. de Koning in het tijdschrift van Heemkundekring De Vierschaer, 1988-4, aan welk artikel ook een groot deel van de bovenvermelde informatie is ontleend.

De verwarrende situatie rond de benamingen Wouwse Plantage / Pindorp doet ons overigens sterk denken aan de vergelijkbare situatie in het aan de andere kant van Roosendaal gelegen dorp Bosschenhoofd / Seppe.

Naamsverklaring
Het dorp is genoemd naar de plantage waarin het ligt, met de toevoeging Wouwse, naar het nabijgelegen Wouw. Plantage betekent ‘aangelegd bos’.

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp (weer) Pindorp, Pindurp of Mastepinnelaand. De inwoners heten dan Mastepinnekes en de feestzaal De Pin. Voor een verklaring van de begrippen mast en pin zie hierboven bij `Oudere schrijfwijzen`.

Terug naar boven

Ligging

Wouwse Plantage ligt Z van Wouw. ZO van het dorp ligt de streek Wouwse Heide, tussen de Schouwenbaan en de Mariabaan, en wordt doorsneden door de rivier de Zoom.

Terug naar boven

Statistische gegevens

Wouwse Plantage heeft ca. 500 huizen met ca. 1.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Wouwse Plantage is gesticht door baron Pierre Joseph de Caters, een rijke bankier uit Antwerpen, die het gebied tijdens een openbare verkoop in 1839 aankoopt. In 1845 wordt bij het oude jachthuis een herenhuis gebouwd, het ‘witte kasteeltje’, later gevolgd door andere woningen (onder meer van dagloners). In 1876 wordt de nieuwe parochie Wouwsche Plantage opgericht. Bij de aanleg van het dorp zijn brede stroken grond tussen de huizen en de weg vrijgehouden. Mogelijk was het de bedoeling hier een spoorlijn aan te leggen, want De Caters beschikt over een smalspoor dat van zijn kasteeltje naar de steenfabriek loopt. Vanaf de steenfabriek loopt een tweede smalspoor naar het station in Wouw. Zie verder bij de buurtschap Plantage Centrum en de pagina geschiedenis Wouwse Plantage op de site van heemkundekring De Vierschaer.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsontwikkelingsplan Wouwse Plantage (2009).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Wouwse Plantage heeft 20 rijksmonumenten.

- De RK Gertrudiskerk (Plantagebaan 219) uit 1891 is de opvolger van een noodkerk uit 1870. De kerk maakt deel uit van de parochie Onze Lieve Vrouw in het Woud.

- Pastorie naast de kerk.

- Landgoed Wouwse Plantage omvat een 12-tal gebouwen die, met uitzondering van het Brandweermuseum, allemaal op de rijksmonumentenlijst staan.

- Brandweermuseum Wouwse Plantage is ontstaan uit een hobby van jonkheer Eric Speeckaert. Hij koopt in 1975 de oude brandweerwagen van de gemeente Roosendaal en Nispen om bij brand de eerste bluswerkzaamheden te verrichten, vóór de regionale brandweer ter plaatse zou zijn. Sinds die tijd begint hij brandweerwagens en -materialen te verzamelen. Het museum is in 1982 geopend en alleen toegankelijk na afspraak met de VVV in Roosendaal of Wouw en tijdens de dagen, genoemd bij Jaarlijkse Evenementen.

- De voormalige steenfabriek Z van Wouwse Plantage is tegenwoordig onderdeel van een steenhandel. De fabriek is in 1869 opgericht door baron De Caters en droeg de naam Zoombeek. Deze naam is nooit ingeburgerd. Begin 20e eeuw was er sprake van de ‘Stoom-steen- en pannenfabriek Wouwsche Plantage’. De (handvorm)stenen die de fabriek produceerde werden Wouws Bont genoemd en genoten landelijke bekendheid. De fabriek heeft eind jaren zeventig haar activiteiten beëindigd. De huidige eigenaar, J&W Bouwpartners Bouwstoffen, heeft in 1997 besloten een deel van de bijzondere en vandaag de dag zeldzame ringoven, die dateert uit 1904, als industrieel monument voor het nageslacht te bewaren en open te stellen als minimuseum.

- Bij basisschool H. Hart staat het kunstwerk ‘Blokkenbeeld’ van de bekende Wouwse, in 1990 overleden, kunstenaar Kees Keijzer. Het stelt, toepasselijk, kinderspeelgoed voor.

- Het bronzen beeld ‘De Pinnenrooier’ (1997) van Leon Vermunt verwijst naar de bosbouw. Met ‘pinnen’ worden mastepinnen oftewel dennenbomen bedoeld.

- Zie verder bij de buurtschap Plantage Centrum.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. Wouwse Plantage heeft doorgaans de eerste carnavalsoptocht van de regio. Er doen zo’n 10 wagens aan mee, naast groepen, paren, enkelingen en muziekbands. “Veel wagenbouwers uit de omtrek proberen hier hun wagens uit. Gaat er iets mis, dan hebben zij nog bijna een week de tijd om dat te repareren. Door die try-outs is onze optocht vaak een van de mooiste dorpsoptochten”, aldus Alex Deelen van carnavalsstichting De Mastepinne. (862)

- Fantastyval (weekend in juni).

- De wielerwedstrijden De Hel van De Pin en de Kermisronde worden verreden op de 2e dinsdag in augustus. De Hel van De Pin is een open wielerkoers voor rijders zonder licentie over 25 ronden. Onderdeel van de rit is een barre tocht over de Koolbaan, een zandbaan die de Plantage verbindt met de Bleijdenhoeksestraat. Deze tocht kan alleen gereden worden door personen van 18 tot en met 36 jaar en heeft een lengte van 50 kilometer. Verder zijn er diverse volksronden en een spektakelkoers, waaraan fietsers en voertuigen in wonderbaarlijke vermommingen meedoen. Deelname aan deze tocht staat alleen open voor inwoners van Wouwse Plantage, Wouw, Heerle en Moerstraten.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Landgoed Wouwse Plantage stamt oorspronkelijk uit de 14e of 15e eeuw. In die tijd hebben de markiezen van Bergen op Zoom hout nodig, bijvoorbeeld om te koken, te stoken en voor de verbouwingen. Dus besluiten zij hier een echte plantage aan te leggen. In de 19e eeuw zijn ook veel bossen in de omgeving aangeplant om hout te leveren voor de mijnen in Limburg. Veel sparren en dennen met mooie rechte stammetjes in mooie rechte lijnen.

Die bomen horen hier eigenlijk niet overal thuis en bovendien ‘verstikken’ zij soms andere vegetatie. Daarnaast werden soms hele ‘akkers’, zoals dat in de bosbouw heet, omgehakt en daarna opnieuw ingeplant, waarmee tijdelijk grote kale vlakten ontstonden. Niet mooi om te zien. Tegenwoordig worden de bossen van Wouwse Plantage beheerd volgens de methode van het geïntegreerd bosbeheer. De eentonige rechte rijen van het productiebos worden daarbij omgevormd tot een afwisselender en aantrekkelijker recreatiebos. Per kavel wordt nog slechts een beperkt aantal bomen gekapt, waarna lege plekken door de natuur, oftewel door zaden van bomen en struiken in de omgeving, worden ‘ingevuld’. Daardoor krijgt het bos meer struiken en kleinere bomen, oftewel een natuurlijker aanzicht.

Ook omgevallen bomen worden niet ‘netjes’ opgeruimd. Want dat soort dood hout vormt voor allerlei dieren een geschikte omgeving, bijvoorbeeld als nestplaats voor bepaalde vogels. Tevens zijn er landbouwgronden, een zandverstuiving, lange beukenlanen, met rododendrons omzoomde paden, vennen, droge hooggelegen delen en lage modderige delen te vinden. Het landgoed is 950 hectare groot en is eigendom van verschillende particulieren en instanties. Een deel van de bossen is bijvoorbeeld in beheer bij Stichting Beheer Natuur Landelijk Gebied SBNL. Zie verder de uitvoerige beschrijving van de geschiedenis van landgoed Wouwse Plantage op de site van heemkundekring De Vierschaer.

- VVV-agentschap Wouw, Bergsestraat 1.

- VVV Roosendaal organiseert natuurwandelingen door de bossen van Wouwse Plantage, onder leiding van een gids. In de maanden april en mei is het besloten deel van het landgoed, alleen op afspraak via VVV Roosendaal, geopend voor groepen van minimaal 20 personen.

- Het bosgebied van landgoed Wouwse Plantage kent 3 wandelroutes. Het Zoompad maakt daar ook gedeeltelijk gebruik van. Je wordt nadrukkelijk verzocht niet van de routes af te wijken; je mag niet op eigen gelegenheid het bos in gaan. Honden moeten aangelijnd zijn.

- In het Informatiecentrum Landgoed Wouwse Plantage vind je informatie over de recreatiemogelijkheden in de omgeving en over de natuur- en landschapswaarden en het beheer daarvan.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Wouwse Plantage door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Het 2x per jaar verschijnende Dorpsbulletin is via de link ook online te lezen.

- Belangenvereniging: - Bewonersplatform Wouwse Plantage.

- Dorpshuis: - De ruimten van Dorpshuis De Spil zijn ook te huur voor personen en instanties van buiten het dorp.

- Onderwijs: - Basisschool Heilig Hart.

Reactie toevoegen