Wons

Plaats
Dorp
Súdwest-Fryslân
Fryslân

wons_collage.jpg

Wons, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Wons, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Wons (2).JPG

Daar ligt Wons dus.

Daar ligt Wons dus.

Wons.jpg

We komen dichter bij Wons.

We komen dichter bij Wons.

Wons (3).JPG

Nu staan we midden in Wons.

Nu staan we midden in Wons.

Wons (4).JPG

De kerk van Wons.

De kerk van Wons.

Wons

Terug naar boven

Status

- Wons is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Súdwest-Fryslân. T/m 2010 gemeente Wûnseradiel.

- Onder het dorp Wons vallen ook een deel van de buurtschap Gooium en de buurtschap Hayum.

- Wons heeft een eigen dorpswapen. (weet iemand overigens wat de betekenis is van dat hert in het wapen?, red. Ook op de toren staat, in plaats van het gebruikelijke haantje, een hert, en verder heeft het dorp nog een herberg B&B Het Hert, maar wat het dorp nu met die herten heeft is ons nog niet duidelijk)

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Wûns.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Wons ligt NW van de stad Bolsward en NNO van het dorp Makkum en grenst in het N aan de A7.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Wons 26 huizen met 172 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 120 huizen met ca. 300 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Uitvoerige geschiedenis van Wons (door Ale Algra in de jaren vijftig opgetekend) op de site van Histoarysk Wurkferbân Wûnseradiel.

Tweede Wereldoorlog
In Duitse geschiedenisboeken over de Duitse invasie van Fryslân werd beweerd dat de Friese verdedigers zich terstond uit de voeten maakten toen ze hun vijanden zagen aankomen. Recent onderzoek heeft echter uitgewezen dat Nederlanders dapper weerstand boden in het kleine plaatsje Wons. Ze gaven pas op toen de munitie van hun enige kanon op was. Jacob Topper heeft de Wonsstelling onderzocht. Familielid Fokkinga ziet de uitkomst van Toppers onderzoek als de redding van de eer van zijn vader en de andere verdedigers van het dorp. Zie verder de documentaire over Wons in 1940 (2013). Over dit gebeuren is ook een DVD verschenen: 'De waarheid van Wons. Die vijf dagen in mei 1940'.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2009 is de geactualiseerde Dorpsvisie Wons 'Klopjend Hert' verschenen. De titel betekent 'kloppend hart', maar is ook een verwijzing naar het hert in het dorpswapen.

- Omdat de woningbouwvereniging zich terugtrekt uit het dorp, is de coöperatieve vereniging Mienskip Wûns opgericht, die zich inzet voor flexibele en duurzame woningbouw in het dorp. Daartoe heeft zij in 2012 de (woon)Visie Wûns opgesteld. (woon) staat tussen haakjes, omdat de visie ook rekening houdt met andere leefbaarheidsaspecten. - Interview met betrokkenen bij de dorpscoöperatie in Wons (in Noorderbreedte, 2013).

Actuele situatie van het dorp
Uit de Dorpsvisie (2009): "Wons heeft een gunstige ligging vlakbij de afsluitdijk en de rijksweg A7, die de verbinding vormt tussen Amsterdam en Groningen. Voor de dagelijkse boodschappen liggen Makkum (4 km) en Witmarsum (5 km) op fietsafstand. Bolsward (10 km) en Harlingen (10 km) bieden een ruim winkelaanbod. Wekelijks komen er een bezorgbakker, een visboer, het IJspaleis (diepvriesproducten), een kaasboer en een rijdende winkel in het dorp. Het dorp heeft verder een kerk, een Bêd & Brochje en koffie-/theeschenkerij, een camping, een schildersatelier en een bloeiend verenigingsleven. Er is bedrijvigheid in de vorm van veehouderijen (koeien/kippen) en verscheidene eenmansbedrijfjes. Ook niet-Friezen kunnen goed aarden in het dorp. Dit alles maakt Wons voor zowel de Fries als de niet-Fries een prettig dorp om te wonen."

Helaas heeft de basisschool, de J.C.P. Salverdaskoalle, die in 2003 nog van een nieuw modern schoolgebouw was voorzien, in na afloop van schooljaar 2014-2015 de deuren moeten sluiten. In enkele jaren tijd was het aantal leerlingen gezakt van ruim 30 naar 22, en dat was toch echt te weinig om nog verantwoord te kunnen doorgaan. De kinderen uit Wons gaan nu naar scholen in Witmarsum, Schettens, Makkum en Exmorra.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Achthoekige PKN-kerk De Theebus. - Kerk De Theebus op Facebook. - Beschrijving en afbeelding van het kerkorgel. - In 2015 is de kerktoren gerestaureerd.

- Oorlogsmonument aan de Wildinghelaan.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Dorpsfeest (weekend in juni).

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Wons (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Wons.

- Muziek: - Fanfare Hosanna.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Wons kerk.

Reactie toevoegen