Woltersum

Plaats
Dorp
Groningen
Groningen

woltersum_molen_fram.jpg

Molen Fram in Woltersum ligt prachtig aan het Eemskanaal. Het is een zeer bijzondere en vrijwel unieke molen. Waarom dat zo is, kun je lezen onder het kopje Bezienswaardigheden. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Molen Fram in Woltersum ligt prachtig aan het Eemskanaal. Het is een zeer bijzondere en vrijwel unieke molen. Waarom dat zo is, kun je lezen onder het kopje Bezienswaardigheden. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Woltersum

Terug naar boven

Status

Woltersum is een dorp in de provincie Groningen, gemeente Groningen. T/m 2018 gemeente Ten Boer.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Woltersom.

Oudere vermeldingen
1238 Waltersum, 1323 kopie 19e eeuw/1424 e.v. Woltersum.

Naamsverklaring
Betekent heem 'woonplaats, woning' van de persoon Walter. Zie ook Loppersum en Oldersum.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Woltersum grenst in het W aan het dorp Ten Boer, in het N aan het dorp Ten Post, in het NO aan het dorp Wittewierum en in het Z aan het Eemskanaal en buitengebied van het dorp Overschild, en ligt O van het dorp Thesinge, ZO van het dorp Sint Annen, ZZO van het dorp Lellens, ZZW van de dorpen Winneweer en Loppersum, ZW van het dorp Garrelsweer en de steden Appingedam en Delfzijl, WZW van het dorp Overschild, NW van de dorpen Schildwolde en Slochteren, NNO van de dorpen Lageland, Harkstede en Scharmer en NO van het dorp Garmerwolde, de stad Groningen en het dorp Meerstad.

Woltersum is bereikbaar vanuit Ten Boer via een kronkelweg door de landerijen, en ook vanuit Wittewierum via een meanderende weg. Verder is er een toegangsweg vanaf het Eemskanaal. Met deze weg zijn de nodige problemen. De ondergrond is hier zo slecht dat de weg steeds weer onderuit zakt. Voor fietsers is dit wel een mooie, bruikbare route.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat het dorp Woltersum 41 huizen met 329 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 150 huizen met ca. 370 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Zoals de meeste dorpen in dit gebied, is ook Woltersum ontstaan op een oeverwal of wierde (500 v.Chr.). Grote delen van Groningen stonden immers regelmatig onder invloed van de zee, mede door de ligging onder het zeeniveau. Ontstaan als agrarische gemeenschap, komt door de ligging aan vaarwater (de Woltersumer Ee en de Lustige Maar) de handels- en woonfunctie in beeld. De stichting van kloosterorden in het gebied heeft de lokale bevolking weinig geroerd. Bij het dorp ontstaan in latere tijd wel twee borgen (Ackingaheerd en Glimmershuis).

De aanleg van het Eemskanaal rond 1875 brengt voor het dorp grote veranderingen. Het kanaal wordt dwars door de bebouwing heen gelegd. Van het oorpronkelijke oostelijke dorpsdeel is daardoor weinig meer terug te vinden. Het dorp verdicht zich vanaf 1900 langs het water en in westelijke richting. Na de aanleg van een dam in het Damsterdiep wordt een deel van de Lustige Maar gedempt, waarmee de relatie met open water vervalt. De verbreding van het Eemskanaal in 1950 kost het dorp nog eens 13 woningen. Woltersum is tegenwoordig een rustiek dorpje met veelzijdige, en vaak karakteristieke bebouwing.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Woltersum heeft 4 rijksmonumenten, zijnde de Hervormde kerk, molen Fram (Kolerijweg 5), de balkbrug uit 1903 over het Lustigemaar (bij Hoofdweg 1) en een archeologisch monument: een terrein met een wierde, aan het Kerkpad, uit begin van de jaartelling.

- De huidige Hervormde kerk van Woltersum (Kerkpad 4) is gebouwd op de plaats waar een middeleeuwse voorganger heeft gestaan. De oude kerk is in 1765 gedeeltelijk gesloopt. Het schip is verlegd en verkleind. In 1838 zijn ook de apsis en de vrijstaande kerktoren afgebroken. Aan de oostzijde van de kerk is een nieuwe toren gebouwd, met mechanisch torenuurwerk. Vergeleken met de middeleeuwse kerk is de nieuwe kerk als het ware een halve slag gedraaid. In de toren is een steen met het wapen van het jonkersgeslacht Rengers uit 1558 behouden gebleven. In de kerk bevinden zich de uit 1530 daterende beschilderde preekstoel met achterschot en klankbord, vier herenbanken met gesneden bekroningen en een koperen kroon. Er is een eenklaviers orgel met negen registers, in 1894 gemaakt door orgelbouwers Van Oeckelen te Harenermolen. Sinds 1996 is de kerk eigendom van Stichting Oude Groninger Kerken (SOGK).

Op het kerkhof bevinden zich twee kunstwerken als onderdeel van het project ‘Op hoogte gedacht - beeldende kunst op kerkhoven'. Kunstenaar J.C.J. Vanderheyden heeft getracht overpeinzing en inkeer op te roepen met zijn kunstwerk de ‘Poort met bank'. Paul Perry heeft zich laten inspireren door een grafsteen van twee broers die kort na elkaar het leven zagen en dezelfde naam droegen: Stoffer Jan Reinders. De kerk wordt regelmatig gebruikt voor culturele activiteiten. Als je de kerk wilt bezichtigen, kun je een sleutel verkrijgen bij de sleuteladressen Kerkpad 6 (tel. 050-3022452) en Kollerijweg 60 (tel. 050-3023500).

- Molen Fram dateert uit 1867 en is genoemd naar het schip van de Noorse ontdekkingsreiziger Nansen. Fram betekent 'voorwaarts'. Het is een achtkante bovenkruier met stelling op schuur en heeft een vlucht van 19,40 m. Het is een zeer bijzondere en vrijwel unieke molen want hij heeft een combinatie van 3 functies: korenmolen, pelmolen en houtzaagmolen. Deze combinatie komt maar 2 keer in Nederland voor: naast molen Fram verder alleen nog in het Friese Burdaard. De prachtig aan het Eemskanaal gelegen Fram is regelmatig in bedrijf. Op zaterdagmiddag zijn de molenaars er vaak aan het werk en je bent dan van harte welkom om de molen te bezoeken, wat zeer de moeite waard is. Als het voldoende waait heb je goede kans dat je de geur van vers gezaagd hout kunt opsnuiven. Het is geweldig om de zagerij aan het werk te zien. Het geluid van de zagen, het gerammel van het krabbelwerk en de geur van het hout zorgen voor een unieke ervaring.

- Recentelijk is ook de Witte Brug over de Woltersumer Ee, midden in Woltersum, aangewezen als beschermd monument.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Kermis (weekend in juni).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Waterschap Noorderzijlvest heeft in 2018 een fietspad aangelegd over de dijk tussen Garmerwolde en Woltersum. De aanleg van het fietspad is onderdeel van afspraken met de gemeente Ten Boer en de provincie Groningen over versterking van de toeristische infrastructuur. Het fietspad is 1,5 m breed en is aangelegd met beton op de kruin van de dijk. Het sluit in eerstgenoemd dorp aan op de Geweideweg en in laatstgenoemd dorp op de Kollerijweg. Daarnaast is halverwege een aansluiting met de Washuisterweg gerealiseerd. Hiermee ontstaat een doorlopende fietsverbinding langs het Eemskanaal vanaf de stad tot aan Wittewierum/Ten Post.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Woltersum (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Dorpskrant Tilproat op Facebook.

- Belangenvereniging: - Vereniging voor Dorpsbelangen Woltersum op Facebook. - Dorpsbelangen op Twitter.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool De Huifkar. - Peuterspeelzaal Kleine Vrienden.

- Sport: - Voetbalvereniging s.v. Woltersum noemt zich op haar site "de gezelligste club van het noorden". De vereniging is opgericht in 1919. D.w.z. ze zijn begonnen als WVV. In 1923 kregen ze versterking van zustervereniging OMOS, die in WVV is opgegaan. In seizoen 1925-1926 sloot de club zich aan bij voetbalbond GVB, die stelde dat de verenigingsnaam niet gehandhaafd kon blijven, daar in Winschoten reeds veel langer een club van die naam bestond. Daarom is de naam toen veranderd in de huidige naam. In de jaren vijftig ontstonden de plannen om het Eemskanaal te verbreden, waardoor de brug en ook het voetbalveld zouden verdwijnen. In 1957 werden onderhandelingen gestart met het gemeentebestuur. Dat was bereid - en eigenlijk ook wel verplicht - te helpen. De kwekerij van J. v.d. Veen werd gekocht en daar moest de vereniging zelf het voetbalveld aanleggen. Velen vroegen zich af wat dat ooit moest worden. Want er stonden ruim 200 bomen en er liepen ook nog een paar sloten door.

Dan wordt getoond waarin een klein dorp groot kan zijn. Met de steun van vele landbouwers, die hun tractoren en andere middelen beschikbaar stelden, en praktisch de hele bevolking van Woltersum, werd in 1959 met het karwei begonnen. Het was niet eenvoudig. Er moest soms met drie tractoren aan een boom worden getrokken om hem weg te krijgen, want vast zaten ze! Maar het lukte en er was tot in de wijde omgeving bewondering voor hetgeen hier werd gepresteerd. De inwoners waren trots op de zelfwerkzaamheid en op de prestatie die samen was verricht. De heer H. v.d. Molen schreef in zijn jaarverslag van 1960: "Deze machtige demonstratie van gezonde gemeenschapszin en van waarachtige bereidheid tot het brengen van offers legt ons als sportbeoefenaars de plicht op alles te doen om goede re­sultaten te bereiken." Op 21 oktober 1961 werd het nieuwe sportveld geopend met een wedstrijd tegen Appingedam. De aftrap verrichtte burgemeester P. J. Molendijk, die in zijn openingsrede veel lof had voor de inwoners en in het bijzonder voor de grote stimulator Klaas Roelfsema. Hij ging zo ver om het veld zelfs het "Klaas Roelfsema Sportveld" te noemen.

- Zorg: - "Zorgboerderij de Slingertuin in Woltersum is een initiatief van Huib van der Ziel en Corella de Bruijne. We zijn een kleinschalige zorgboerderij waar we dagbesteding bieden. Daarnaast bieden we in beperkte mate logeeropvang. De naam is gekozen vanwege onze tuin, die allerlei karakteristieke eigenschappen bezit van een “Groninger Slingertuin”, zoals een vijver, een boomgaard, een tuinhuis etc. Belangrijke onderdelen van de dagbesteding zijn de dagelijkse verzorging van de dieren en het werken in de tuin. Ook houtbewerking, technische klussen en creatieve bezigheden behoren tot de mogelijke activiteiten. We hebben ezels, varkens, pluimvee (kippen, kalkoenen, eenden en parelhoeders), schapen, konijnen, katten en een hond. Dagelijks houden we ons bezig met het verschonen van hokken, het voeren en het knuffelen van de veestapel. Bij tuinwerkzaamheden kun je o.a. denken aan snoeien, zagen, grasmaaien en het plukken van fruit. Ook vergt de vijver veel onderhoud. Bij houtbewerking kun je denken aan het maken van meubels, gebruiksartikelen maar ook kunstzinnige objecten."

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Woltersum 1, - idem 2 en - idem kerk.

Reactie toevoegen