Wilp

Plaats
Dorp
Voorst
Veluwe
Gelderland

wilp_1250_jaar_logo.jpg

Wilp wordt in de archieven in 765 voor het eerst vermeld en heeft daarom in 2015 het 1.250-jarig bestaan gevierd

Wilp wordt in de archieven in 765 voor het eerst vermeld en heeft daarom in 2015 het 1.250-jarig bestaan gevierd

gemeente_wilp_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Kaart van de in 1818 opgeheven gemeente Wilp, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Kaart van de in 1818 opgeheven gemeente Wilp, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Wilp

Terug naar boven

Status

- Wilp is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, gemeente Voorst.

- Wilp is in 1812 van de gemeente Voorst afgesplitst tot een zelfstandige gemeente, en in 1818 daar weer aan toegevoegd.

- Onder het dorp Wilp valt ook de buurtschap Posterenk, en voor de postadressen ook het dorp Wilp-Achterhoek, en daarmee ook een klein deel van de daaronder vallende buurtschap De Kar.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
840-849 kopie ca. 1000 Huilpa, 840-864 kopie 15e eeuw Wilpe, vóór 1141 kopie ca. 1200 Hiulpa, 1275 en 1395-1396 Wilp, 1665 Wellop.

Naamsverklaring
Etymologie onbekend. Opgevat als een samenstelling met apa* 'rivier, stroom' met onduidelijk eerste deel. Men heeft verband willen zien met hwelpjô-* 'welp, jonge hond', maar het benoemingsmotief is onduidelijk. Of moet men denken aan hwelp-apa* 'de bruisende (schreeuwende) stroom'? Gezien de oorspronkelijke hw- is wel 'bron' of wiel, waal 'poel of gat veroorzaakt door een dijkdoorbraak', niet mogelijk. Ook dacht men aan het Indo-Europese kewel* 'schitterend'.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Wilp ligt ZW van Deventer, grenst in het O aan de IJssel en aan de provincie Overijssel en in het N grenst het aan de A1.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft het dorp 108 huizen met 1.103 inwoners. Tegenwoordig heeft de 'postale woonplaats' Wilp ca. 1.200 huizen met ca. 3.000 inwoners. Maar daar vallen 'gemakshalve' ook de buurtschap Posterenk (ca. 300 inwoners) en het dorp Wilp-Achterhoek (ca. 500 inwoners) onder. Het eigenlijke dorp heeft dus ca. 900 huizen met ca. 2.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Deze plaats wordt in de geschiedenisboeken in 765 voor het eerst vermeld. Daarom heeft Wilp in 2015 het 1250-jarig bestaan gevierd met allerlei evenementen en activiteiten, waaronder een lezing over 1250 jaar Wilp (via de link online terug te zien), door Hannie Kempink.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Wilp heeft 22 rijksmonumenten.

- Wilp heeft 20 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde (PKN) Dorpskerk (Kerkstraat 35) heeft een eenbeukig, romaans schip, opgetrokken uit tufsteen, vermoedelijk daterend uit de 11e eeuw, en een hoger, laatgotisch koor met 5/8 sluiting en een bij de restauratie van 1949-1953 weer aangebracht netgewelf. In de kerk een vroeg 16e-eeuwse grafzerk. Rond het jaar 765 start bij een bron in het huidige Wilp de Angelsaksische monnik Lebuïnus zijn missie om het christelijk geloof op het vasteland te verspreiden. Op de plek waar voorheen een houten kapel heeft gestaan, is in de 11e eeuw een romaanse kerk van tufsteen gebouwd. Het is een van de oudste kerkgebouwen in Nederland. Vanaf de 12e eeuw is de toren opgebouwd en tot in de 16e eeuw verbouwd. Daarom zien we in het onderste deel tufsteen en baksteen in de bovenste lagen onder de gotische torenspits. In de 16e eeuw is van baksteen een nieuwe gotische kerkzaal aan de romaanse kerk bijgebouwd. In deze lichte kerkzaal bevindt zich de liturgische ruimte. Er zijn grafzerken te zien uit het midden van de 16e eeuw. Onder een balkon bevinden zich twee eikenhouten herenbanken uit de 17e eeuw.

Bij de bevrijdingsgevechten in Wilp in april 1945 is de kerk ernstig beschadigd en is het Naber-orgel uit 1849 verloren gegaan. Stichting Monumentale Orgels Voorst vat in 2002 het plan op om de Dorpskerk weer te voorzien van een Naber-orgel. In de Evangelisch-Lutherse Kerk in Deventer, die in 1996 is gesloten, stond een door C.F.A. Naber gebouwd orgel uit 1853, dat gedemonteerd en opgeslagen was in de Grote Kerk te Deventer. De stichting heeft ervoor gezorgd dat dit orgel is overgedragen aan de kerkenraad van de lokale Protestantse Gemeente. Om het orgel in de Dorpskerk te kunnen plaatsen en te kunnen gebruiken, is een nieuw balkon op zuilen boven de ingang van de kerkzaal gebouwd, de verwarmingsketel verplaatst en vernieuwd en het orgel gerestaureerd door Flentrop Orgelbouw (Zaandam). De kerkenraad en de stichting hebben samen ca. 200.000 euro bijeengebracht om dit project te realiseren. De resterende benodigde 70.000 euro is o.a. door sponsors bijeengebracht. In 2010 is het Naber-orgel in de kerk geplaatst en in gebruik genomen. De Dorpskerk valt onder de Protestantse Gemeente te Wilp.

- Op een prachtige locatie midden op de Wilpse Klei, ZO van de dorpskern van Wilp, ligt op een steenworp afstand van de IJssel Museumcafé De Kribbe (Weerdseweg 6a). Een mooie plek om even te onthaasten, met een kopje verse koffie of thee, een heerlijk stukje huisgemaakte taart of een gerecht van de menukaart. Voor de liefhebber is er ook een museum, waar je kunt kennismaken met de geschiedenis van het oude boerenland ‘de Wilpse Klei’. Het verhaal wordt verteld aan de hand van door paardenkracht aangedreven landbouwvoertuigen en werktuigen. Hier wordt een goed beeld geschetst van de agrarische en industriële ontwikkeling van deze streek in de vorige eeuw. De collectie in het museum is opgebouwd door Willy Gooiker, een biologisch boer en ondernemer in hart en nieren. De Kribbe is van november t/m maart alleen op zondag geopend. Overige maanden dagelijks geopend.

Museumcafé De Kribbe is opgenomen in het boek ‘De leukste museumcafés van Nederland’*. Een 'koffietafelboek' met 240 pagina’s museumcafés. In woord en beeld. Dit boek neemt je mee op reis door Nederland en laat per provincie de meest bijzondere museumcafés zien. Museumcafés op unieke plekken, met een bijzondere kaart, spannende kunst en prettig publiek. Beoordelingen, foto’s van Nederlandse fotografen én tips over waar je goed kunt ontbijten, waar je onverwachte terrassen, muziekoptredens, of een betoverend uitzicht vindt.
*Via de link online te bestellen.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- "Voor de instandhouding van de monumentale Dorpskerk hebben zich door de eeuwen heen veel mensen ingezet. Daarom staat onze kerk nog steeds op die oude plek te stralen. De kerk is eigendom van de Protestantse Gemeente Wilp. Die heeft te maken met teruglopende inkomsten en met hogere kosten voor de instandhouding van het monument. Daarom is in 2013 Stichting Behoud Dorpskerk Wilp opgericht. Wij bieden de monumentale Dorpskerk aan als podium waar een levendig aanbod van kunst, cultuur en historie kan groeien en bloeien. Wij hebben ook een maatschappelijke opdracht: op een eigentijdse manier het monument een ontmoetingsplek voor alle dorpsbewoners laten zijn. Daarnaast staan wij voor de opdracht om nieuwe inkomsten te genereren door verhuur en zakelijke dienstverlening.

Ons hart klopt voor de Dorpskerk, die generaties lang liefdevol bewaard en verzorgd is. De plek waar eeuwenlang de verhalen samen kwamen. De stichting: wil dit monument met bezieling doorgeven aan onze culturele erfgenamen; wil in Wilp actief meehelpen om mooie en beleveniswaardige dingen te laten gebeuren; gelooft in de kracht van kleine gemeenschappen; gaat als vrijwilligersorganisatie voor gezond ondernemerschap." Aldus de stichting op haar site. Via hun Facebookpagina houden ze je op de hoogte van van de concerten e.a. activiteiten in de kerk.

- Wilps Volksfeest (weekend begin juni), met o.a. live bands en allerlei sport- en spelactiviteiten, waaronder op zaterdag het Vogelschieten.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Dommerholtsveer is er voor voet- en fietsverkeer over de IJssel, tussen Gorssel en Wilp. De pont vaart van eind april tot eind oktober, dagelijks van 9.30-18.00 uur.

- In 2013 is in Wilp het ruim 21 ha grote nieuwe Landgoed Nieuw Bellinkhof gereed gekomen, waarop 4 moderne landhuizen worden gerealiseerd. Het landgoed maakt deel uit van een groene bufferzone tussen Twello, rivier de IJssel en Deventer. Het landgoed grenst aan de Wilpse Dijk. Aan de overzijde daarvan liggen de schitterende Lazaruskolken en de buitendijkse uiterwaarden. Nieuw Bellinkhof heeft twee landgoederen als buur: aan de oostkant ligt het bosrijke De Kleine Barchel en aan de westkant het toekomstige landgoed De Fliert. Landgoed Nieuw Bellinkhof bestaat uit ruim 21 hectare bloemrijke natuurweides, bosschages en coulissen, kolken, nieuw aangelegde poelen, fraaie solitaire bomen, meidoornhagen en lanen met bomen.

De nieuwe combinatie van natuur en bebouwing is geïnspireerd op het Duitse museumeiland Insel Hombroich. De aanplant van bos zorgt aan de noord-, west- en zuidkant voor afscherming en beschutting. De omliggende bebouwing verdwijnt zo uit het zicht. Vanaf de hoofdas voeren op enige afstand van de landhuizen wandelpaden door de bospartijen en het struweel naar de IJsseldijk. Tot voor kort in gebruik als ‘maïsland’, is Nieuw Bellinkhof inmiddels volledig omgetoverd tot nieuwe natuur. Stichting IJssellandschap heeft het totale landgoed ingericht en aangeplant naar een ontwerp van landschapsarchitect Annerie van Daatselaar. Het beheer van het landgoed is in 2014 overgedragen aan Stichting Beheer Nieuw Bellinkhof. Alle eigenaren zijn hierin vertegenwoordigd. Zij zijn samen verantwoordelijk voor het beheer van het gehele landgoed. Het landgoed is opengesteld voor wandelaars.

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Wilp op Facebook.

- Belangenvereniging: - Belangenvereniging Wilp e.o. is opgericht in 1990 met als doel de leefbaarheid te bevorderen en een bijdrage te leveren aan het realiseren van een goed woon- en leefklimaat in het dorp. Zij zetten zich in voor o.a. veiligheid, wonen, voorzieningen, groen en participatiebeleid. Verder organiseren ze door het jaar heen diverse activiteiten zoals de jaarlijkse herdenking van de bevrijding, de Lichtweek, en de Avondwandel4daagse.

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Pompe is de centrale ontmoetingsplek in Wilp. Ruim 15 verenigingen maken regelmatig gebruik van het recentelijk gerenoveerde gebouw. Ruimten kunnen worden gehuurd voor activiteiten zoals vergaderingen, lezingen, repetities van muziek en zang.

- Onderwijs: - "Bij Basisschool Hagewinde in Wilp krijgt ieder kind de kans om eigen kwaliteiten en voorkeuren te ontdekken en te ontwikkelen. Want: ieder kind is uniek. Door eerst nadrukkelijk basisvaardigheden te trainen, kunnen kinderen actief betrokken zijn bij hun eigen leerproces en elkaar en hun omgeving leren respecteren. Leerkrachten en ouders hebben een gemeenschappelijk belang, namelijk dat hun leerling/kind zich, gezien zijn/haar mogelijkheden en talenten, optimaal ontwikkelt op school en thuis. Samenwerken bevordert het welbevinden en schoolplezier van het kind. Samenwerken met ouders betekent meer dan informeren of informatie uitwisselen. Het betekent ook dat zij kunnen meedenken, meebeslissen en meehelpen aan het onderwijs op onze school." - Hier vind je meer informatie over de visie van de school.

- Muziek: - Muziekvereniging Crescendo Wilp is opgericht in 1903. Tegenwoordig is het een braasband met slagwerkers.

- Sport: - Voetbalvereniging SV CCW ’16 is in 2016 ontstaan uit een fusie van de verenigingen SV Cupa uit Bussloo en SV Wilp uit het gelijknamige dorp. Nadat de jeugd van beide verenigingen al jarenlang samenwerkte, zijn ook de senioren samengegaan en zijn de verenigingen gefuseerd. De selecties zijn samengevoegd, de elftallen voetballen in een nieuw gezamenlijk tenue en alle teams gebruiken beide complexen als thuishaven.

- Vrouwen: - Vrouwen van Nu afd. Wilp is opgericht in 1946. De landelijke voorganger, de ‘Nederlandse Bond van Boerinnen en andere Plattelandsvrouwen’, later Bond van Plattelandsvrouwen, is opgericht in 1930. De doelstelling was de bevordering van de belangen van boerinnen en andere plattelandsvrouwen. Speerpunten waren meewerken aan verbetering op het gebied van maatschappij, hygiëne, economie, cultuur en het kweken van belangstelling voor het leven op het platteland. Dat werkte mee aan de, zoals we het later noemden, emancipatie van de vrouw. Zij kreeg haar eigen avondje uit, luisterde naar interessante lezingen en naar informatie over bijv. elektrische apparatuur. Tegenwoordig zijn de vrouwen met een agrarische achtergrond in de minderheid. Vrouwen van Nu afd. Wilp heeft een aantal interessegroepen waar alle leden aan kunnen deelnemen: Het Vrouwen van Nu zangkoor, een Culturele Commissie, de Tuinclub, 'Fietsen in de regio' en soms wordt er een creatieve ochtend of avond gehouden. Iedere maand, met uitzondering van de zomermaanden, is er een afdelingsavond in Dorpshuis De Pompe met een gast en zijn of haar eigen thema.

- Zorg: - De in 2004 gestarte Zorgboerderij De Olle Es (Oyseweg 4, Wilp) biedt naar individuele behoefte arbeidstoeleiding en gerichte activerende en ondersteunende begeleiding aan kinderen, jongeren en volwassenen die dat nodig hebben. De natuurlijke rijke omgeving biedt tal van aanknopingspunten die therapeutisch kunnen worden aangewend. Binnen die omgeving zorgt zorgboerin Mieke Schrijver dat iedereen een eigen plek heeft en taken die bij hem of haar passen. Zo is er van alles te doen in de grote biologisch-dynamische moestuin, en bij de verzorging van kippen, koe, paard, pony's, poes en het onderhoud van de gebouwen en weilanden, fruitbomen en het bosje. Verder gaan ze regelmatig op pad met fiets, skeelers, te paard, met paard en wagen of lopend in de weidse weldaad van het blauw en groen in het prachtige IJsseluiterwaardengebied. Op De Olle Es hebben ze geen muziek aan, en ook geen telefoons, games of pc's, waardoor er de tijd is om van alles te beleven en zich sociaal-emotioneel te ontwikkelen.

- Goede doelen: - Stichting Wilp Staat Op organiseert al sinds 2011 jaarlijks allerlei activiteiten en acties waarmee ze geld genereren voor verschillende goede doelen, zoals Alpe d’HuZes, Stichting ALS Nederland, Amsterdam City Swim, Stichting Wonderkids, Stichting Ambulancewens en Duchenne Parents Project.

Reacties

(2)

Ik zocht dit plaatje eerst via Google Maps, maar vond toen alleen De Wilp in Friesland. Hoe komt dat?
Wel leuk deze informatie.

Hoe je via Google Maps afbeeldingen kunt zoeken weet ik niet, want dat heb ik nog nooit gedaan. Als je via de zoekmachine Google bijv. Wilp zoekt, geeft ie alle sites waar het woord Wilp in voorkomt, dus ook sites over het dorp De Wilp https://www.plaatsengids.nl/de-wilp, (dat overigens nog net in Groningen ligt, en vroeger ook zonder lidwoord werd geschreven), dus ik kan me voorstellen dat dat bij afbeeldingen zoeken ook zo werkt. Aan de Friese kant van de grens ligt het dorp Siegerswoude.

Die aangrenzende bebouwing aan de Friese kant werd tot ver in de 20e eeuw overigens nog wel als buurtschap De Wilp onder het dorp Siegerswoude beschouwd, dus het dorp is in die zin wel deels Fries geweest. Tegenwoordig staat daar, in de atlassen en op de plaatsnaamborden, de naam Siegerswoude, een dorp dat oorspronkelijk alleen zuidelijker lag.

Dank voor uw compliment. Maar dit was nog maar een beginnetje. Een aantal dorpen moet nog verder worden uitgewerkt, waaronder deze. Ik heb dat zojuist gedaan. U kunt dat over ca. een dag zien, omdat de pagina's naar de bezoekers toe 1x per dag worden ververst.

Reactie toevoegen