Wilnis

Plaats
Dorp
De Ronde Venen
Utrecht

wilnis_9.jpg

Wilnis is een dorp in de provincie Utrecht, gemeente De Ronde Venen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1988.

Wilnis is een dorp in de provincie Utrecht, gemeente De Ronde Venen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1988.

wilnis_8.jpg

Via de Herenweg in Wilnis komen we in de Dorpsstraat

Via de Herenweg in Wilnis komen we in de Dorpsstraat

wilnis_5.jpg

De Wilnisse Zuwe begint al bij de Dorpsstraat in Wilnis

De Wilnisse Zuwe begint al bij de Dorpsstraat in Wilnis

wilnis_4.jpg

Vanaf de brug over de Ringvaart zien we het dorp Wilnis

Vanaf de brug over de Ringvaart zien we het dorp Wilnis

wilnis_2.jpg

De Oudhuijzerweg in Wilnis op een mooie dag in juni 2018

De Oudhuijzerweg in Wilnis op een mooie dag in juni 2018

wilnis_3.jpg

De Kerkstraat in Wilnis

De Kerkstraat in Wilnis

wilnis_6.jpg

De kerk van de Hervormde Gemeente in Wilnis

De kerk van de Hervormde Gemeente in Wilnis

wilnis_7.jpg

Bij de Oudhuijzerweg verlaten we het dorp Wilnis in het Groene Hart

Bij de Oudhuijzerweg verlaten we het dorp Wilnis in het Groene Hart

wilnis.jpg

Maar voor we Winlnis verlaten, kijken we eerst nog even bij de mooi gelegen Veenmolen

Maar voor we Winlnis verlaten, kijken we eerst nog even bij de mooi gelegen Veenmolen

UT gemeente Wilnis in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Wilnis in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Wilnis in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Wilnis

Terug naar boven

Status

- Wilnis is een dorp in de provincie Utrecht, gemeente De Ronde Venen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1988.

- Wapen van de voormalige gemeente Wilnis.

- De gemeente is per 8-9-1857 vergroot met de gemeente Oudhuizen. De (Hervormde) kerk van dit dorp is inmiddels opgegaan in de dorpskern van Wilnis, vandaar dat wij de resterende bebouwing van Oudhuizen buiten de dorpskern vandaag de dag beschouwen als buurtschap. Deze geografisch bijzondere situatie komt niet veel voor in ons land. Het enige vergelijkbare geval dat wij kennen is Willige Langerak bij Schoonhoven.

- Onder gemeente en dorp viel ook de buurtschap Westveen. Deze is bij de gemeentelijke herindelingen van 1989 echter overgegaan naar de Zuid-Hollandse gemeente Nieuwkoop en daarmee onder het dorp Woerdense Verlaat komen te vallen.

- 3e en 4e bijzondere grensbuurtschappen waren/zijn Driehuis, dat van oudher deels onder Wilnis en deels onder Mijdrecht viel, maar tegenwoordig in zijn geheel onder Mijdrecht valt, en Donkereind, dat grotendeels onder Vinkeveen valt.

- Verder vallen onder het dorpsgebied van Wilnis nog de buurtschappen Aan de Zuwe en Geer.

Terug naar boven

Naam

In het dialect
Willens.

Oudere vermeldingen
1085 vervalst ca. 1200 "Quadraginta houvas terram palustrem in Midreth", 1185 Wildenisse, 1334 Wilnesse, 1413 Wilnisse, 1426 Ruge Willens, 1573 Willes, 1584 en 1639 Willens.

Naamsverklaring
Het Oudnederlandse wildenisse* betekent 'wildernis, woeste grond', een afleiding met het suffix -nisse* van wild 'ongecultiveerd' ter aanduiding van het ruige en wilde gebied van vóór de veenontginning.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Wilnis ligt in het NW van de provincie Utrecht en ligt O van het dorp Mijdrecht, ZO van het dorp Uithoorn, ZW van het dorp Vinkeveen, WNW van het dorp Nieuwer Ter Aa, NW van de dorpen Breukelen en Kockengen en NO van het dorp Woerdense Verlaat.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Wilnis 144 huizen met 1.214 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 113/1.041 (= huizen/inwoners) en de buurtschap Westveen 31/173. Tegenwoordig omvat het dorp ca. 2.500 huizen met ca. 6.300 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In 1085 wordt voor het eerst begonnen met de ontginning van dit moerassige gebied, onder leiding van de kanunniken van Sint Jan. Er worden sloten gegraven die afwateren op de Kromme Mijdrecht, waardoor het waterpeil daalt. Het veen klinkt in, en zo ontstaat bruikbaar grasland. Als aan het einde van de middeleeuwen turf als brandstof wordt ontdekt, wordt het grasland uitgeturfd. Door het op deze wijze afgraven van de grond ontstaan o.a. de Wilnisse Plassen. Vanaf de 19e eeuw worden deze plassen drooggelegd door de droogmakerijen van de Eerste, Tweede en Derde Bedijking. Pas in 1925 wordt dit proces voltooid met de drooglegging van Wilnis Veldzijde.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Wilnis, kun je terecht bij Historische Vereniging De Proosdijlanden.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Wilnis heeft 8 rijksmonumenten.

- Wilnis heeft 24 gemeentelijke monumenten.

- De RK kerk H. Johannes de Doper staat in de rijksmonumentenlijst op Wikipedia (zie de link 2 alinea's hierboven) nog als zijnde vallend onder Wilnis, maar deze valt tegenwoordig onder Mijdrecht, en daarbinnen onder de buurtschap Driehuis, vandaar dat wij deze kerk, mét o.a. alle grensperikelen, aldaar hebben beschreven.

- Rond 1563 wordt in de buurt van de huidige Hervormde kerk (Koningin Julianastraat 23) de eerste kerk van Oudhuizen gebouwd. Kennelijk is deze kerk niet goed gefundeerd, want in 1611 valt de toren om. Doordat de toren het kerkgebouw zelf niet heeft beschadigd, hoeft alleen de toren opnieuw te worden opgebouwd. Die toren komt in 1613 gereed. Op 6 augustus 1876 wordt de kerk gesloten wegens bouwvalligheid. Dat is een juiste inschatting, want reeds op 16 augustus 1876 valt de toren met een hoop geraas boven op het kerkgebouw. In 1877 wordt de nieuwe, huidige kerk gebouwd. De gemeenteleden hebben de stenen van de oude kerk afgebikt; die zijn hergebruikt voor de fundering en een steunmuur van de nieuwe kerk.

De klok uit 1541, gemaakt door Jan Waghevens, heeft bij de instorting van de toren in 1876 een barst opgelopen, maar is wel geplaatst in de nieuwe toren van de huidige kerk. Door de uitbreiding van Wilnis in de loop der jaren, is de kerk van Oudhuizen in die dorpskern komen te liggen. Oudhuizen is daarmee geen dorp meer. De bebouwing van dat voormalige dorp voor zover gelegen buiten de bebouwde kom (= Oudhuijzerweg), beschouwen wij daarom nog als buurtschap Oudhuizen. De kerk is in 2010 gerestaureerd, na jarenlang lobbyen voor de benodigde fondsen. De belangrijkste zaken waren dat de houten fundering, die was aangetast door 'palenpest', is vervangen door een betonnen fundering, dat de versleten leien dakbedekking van de toren is vervangen, en dat de klok uit 1541 is gerestaureerd. - Site van de lokale Hervormde (PKN) Gemeente.

- De voorheen Gereformeerde, tegenwoordig PKN Ontmoetingskerk (Dorpsstraat 22) dateert uit 1912, en staat op de rijksmonumentenlijst vanwege het orgel. Het orgel is rond 1860 als opus 805 gebouwd door Henry Bevington & Sons te Londen voor een kerk in Birmingham. Rond 1910 wordt het overgeplaatst naar de Lady Margareth Church, Walworth, in Londen. In 1981 plaatst Martin Renshaw (Folkestone) het over naar Wilnis, waar het een Spiering-orgel uit 1920 vervangt. De firma Hendriksen & Reitsma (Nunspeet) heeft het Bevington-orgel in 2005-2006 gerestaureerd. - Website PKN Ontmoetingskerk.

- De Veenmolen ligt in de buurtschap Oudhuizen en wordt daarom aldaar beschreven.

- Het Oorlogsmonument bij Stationsstraat 15 in Wilnis is geplaatst in 2003, na de berging, in 2002, van een bommenwerper die op 5 mei 1943 neerstortte in een weiland, twee kilometer van de plaats van het monument. Bij de berging van de Vickers Wellington werden de stoffelijke resten van twee Canadese bemanningsleden gevonden. Een derde bemanningslid lag al sinds 1943 begraven op de begraafplaats achter de kerk, waarvan de ingang naast het monument is. De drie mannen: Robert Moulton, Joseph Thibaudeau en Joseph White, rusten nu achter elkaar op het kerkhof. In april 2019 heeft het wandelpad naast de spoorlijn de naam Robert Moultonpad gekregen. Over beide (oorlogsmonument en onthulling straatnaambord) vind je nadere informatie onder de link.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Wilnisse Rommelmarkt (begin mei) wordt jaarlijks georganiseerd door Jeugdvereniging Op Weg. De opbrengst is telkens bestemd voor een ander goed doel. Een ludiek moment is altijd als om 9.30 uur bij de start een lint wordt doorgeknipt en iedereen naar de kramen rent.

- Op een dinsdag in juni wordt in Wilnis het jaarlijkse festijn Haringhappen gehouden. Voor het oude gemeentehuis nabij het oude dorpscentrum wordt het publiek in de gelegenheid gesteld om gratis haring te happen (max. 2 per persoon) en tevens te genieten van het alom bekende Shantykoor De Vinkeveense Turfschippes. De drankjes worden verzorgd door een mobiele tap van Café De Buurvrouw.

- Midzomerbraderie (op een woensdag in juni).

- De VBW (Vakantie Bijbel Werk) is een week vol activiteiten voor kinderen en tieners in de zomervakantie, waarbij ze de liefde van Jezus Christus door willen geven.

- Bij de Dorpsloop (hardlopen, augustus) kun je kiezen uit de afstanden 5 en 10 km.

- In week 33 (augustus) is er jaarlijks het Wilnis Festival. Vier dagen feest voor jong en ouder.

- De Najaarsmarkt Wilnis vindt plaats op Nationale Monumentendag (2e zaterdag in september). Het is een markt met ca. 100 kramen en een kleedjesmarkt.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- "Prachtige natuur en een avontuurlijke oversteek met een trekpontje over de Veldwetering. De provincie Utrecht heeft in het Galgenland ZO van de dorpskern van Wilnis een wandelverbinding dwars door de weilanden gemaakt, tussen de knooppunten 46 en 47 van het Wandelnetwerk Groene Hart. Speciaal voor rustzoekers en liefhebbers van weidevogels en kleurrijke planten in het veenweidegebied. Het trekpontje is aangelegd in natuurperceel Galgenland aan de Gagelweg (knooppunt 46). Je loopt door de prachtige natuur van Staatsbosbeheer, steekt met het pontje de Veldwetering over en wandelt via het grasland van een agrariër richting de Veenkade (knooppunt 47). Of andersom natuurlijk.

Het trekpontje komt voort uit het Convenant Groot Wilnis-Vinkeveen. Dat heeft de provincie in 2010 gesloten met 9 gebiedspartijen, om dit veenweidelandschap te behouden en verder te ontwikkelen. Ook recreatie hoort daarbij. Het convenant is onderdeel van de Agenda Vitaal Platteland (AVP) van de provincie Utrecht. De provincie werkt aan een krachtig en vitaal landelijk gebied, met een goede balans tussen natuur, landbouw, water, cultuurhistorie, landschap en recreatie. Een gebied waar iedereen nu, maar ook in de toekomst van kan genieten en waar ondernemers blijvend een gezond bedrijf kunnen runnen. De AVP is daarbij een belangrijk middel.

Om de opening van de nieuwe wandelverbinding te vieren, is een limerick-wedstrijd gehouden. Winnaar is Jan van der Torre uit het dorp. Zijn limerick is geplaatst op het bankje vlakbij het pontje. Daar kunnen wandelaars met de volgende woorden in het achterhoofd even uitblazen en genieten van het uitzicht: 'Ik sta op een pontje in Wilnis / De natuur is hier stil, er is niks mis / Het is daarom heel fijn / Om hier soms te zijn / Even weg van de appjes en nieuwsclicks'." (bron: Provincie Utrecht, 5-7-2019)

- De Oude Spoordijk N van en parallel aan het dorpslint van Wilnis is voor natuurliefhebbers een heerlijk uitje: een fraai grindpad met uitzicht op weilanden en wuivend riet, waar wandelaars nog af en toe lekker door de modder moeten stampen. In de nabijheid is een nieuwe wijk gekomen, De Maricken, daarom wil de gemeente medio 2019 'halfverharding' op het pad aanbrengen, zodat het vanuit de nieuwe wijk ook een goede fietsverbinding is naar Mijdrecht. Een deel van de omwonenden is er echter niet blij mee en is een petitie gestart in een poging de halfverharding tegen te houden. "Want er kan dan nog wel gewandeld worden, maar met fietsers en straatverlichting raak je toch een stuk van de rust en de stilte kwijt", zo stellen zij. De gemeente stelt daar tegenover dat de fietsstrook smal wordt (zodat het niet interessant is voor groepen wielrenners), het grootste deel van de breedte blijft wandelpad, er komt een bloemrijke berm, en een hegje tussen het fiets- en het wandelpad. De gemeente denkt de wandelaars hier al met aleen heel eind in tegemoet te komen. Wordt vervolgd dus... (bron en voor nadere informatie zie de tekst en de video- en audioreportages op RTV Utrecht, 11-6-2019)

- De Wilnisse Zuwe is een oud pad dat dwars door het oorspronkelijke veenmoeras liep. In de middeleeuwen is het moeras geschikt gemaakt voor het telen van voedsel. De ontginning verliep cirkelvormig, omdat hier destijds een reusachtig rond veenkussen lag. Op een vaste afstand van de ontginningsbasis zijn dorpen als Vinkeveen en Wilnis gebouwd. De huidige polders worden gebruikt door melkveehouders en zijn ook geliefd bij weidevogels. Westelijk van de Wilnisse Zuwe ligt een van de diepste polders van Nederland: polder Veldzijde. Ze ligt 6,5 meter onder NAP, omdat hier vroeger turf voor brandstof is afgegraven. In de polder zijn nu moderne melkveebedrijven actief.

Polder Veldzijde is verder bijzonder rijk aan weidevogels. Boeren beschermen hun nesten door bijvoorbeeld nestbeschermers te plaatsen. Zo vertrappen de koeien de eieren niet. Door bepaalde grasstroken pas later in het seizoen te maaien, kunnen de weidevogels makkelijker schuilen en voedsel vinden. Het land oostelijk van de Wilnisse Zuwe is nooit afgegraven voor turf. Deze Bovenlanden liggen dan ook beduidend hoger en tonen nog mooi de middeleeuwse ontginningsstructuur. De koeien in het gebied kunnen rekenen op moderne stallen. Bij een bepaalde temperatuur, wind en vochtigheid gaan mobiele stalwanden automatisch open en dicht. Dit schept een ideaal stalklimaat. Melkrobots melken de dieren en meten tegelijkertijd gegevens over bijvoorbeeld hun gezondheid. (bron: informatiepaneel van Agrarische Natuurvereniging ANV De Utrechtse Venen ter plekke)

- In 2011 is het Toetsingsadvies Natuurontwikkeling Wilnisse Bovenlanden verschenen. De provincie had om een advies op de Milieu Effect Rapportage (MER) gevraagd om in dit gebied natuur te kunnen ontwikkelen als onderdeel van de Ecologische Hoofdstructuur. De Wilnisse Bovenlanden heeft een belangrijke verbindende functie tussen de Nieuwkoopse Plassen en de Vinkeveense Plassen. Het valt in zijn geheel binnen de herijkte Ecologische Hoofdstructuur en heeft als hoofddoelstelling natuur. Het gebied ligt ten zuiden van Mijdrecht en Wilnis in gemeente De Ronde Venen. Het is land dat hoger ligt dan de omringende polders. Dit komt doordat tijdens vroegere ontginning van het veen de Bovenlanden niet en het omringende land wel is afgegraven. Het gebied gaat beheerd worden door 'natuurondernemers'. Dat zijn agrariërs die natuurdoelen realiseren in combinatie met een melkveebedrijf. Hier hoeven boeren dus niet te wijken voor natuur, maar hebben zij zelf een belangrijke rol in het beheren van natuur.

- In 2014 is faunapassage 'Aan de Zuwe' gerealiseerd, onder de provincialeweg N212 tussen het dorp en Woerden. Deze faunapassage maakt deel uit van de ecologische verbinding tussen de natuur in de Wilnisse Bovenlanden en de polder Groot Wilnis-Vinkeveen en biedt een veilige oversteek voor diersoorten als de otter, de noordse woelmuis en de ringslang.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's en ansichtkaarten van Wilnis op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Wilnis (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - Wilnis Klopt werkt aan behoud en verbetering van het hele dorp als een veilige, vriendelijke en leefbare woon-, werk- en leefgemeenschap.

- Dorpshuis: - Dorpscentrum Willisstee biedt de inwoners van Wilnis een goed geoutilleerde gelegenheid voor sportieve, recreatieve en sociaal-culturele evenementen. Ook voor familiefeesten is het dorpscentrum zeer geschikt. Centraal gelegen tussen Vinkeveen en Mijdrecht en gemakkelijk te bereiken. Ruime gratis parkeergelegenheid. Voorzieningen voor senioren en gehandicapten. Grote sporthal, diverse grote en kleine zalen, foyer en vergaderruimte. Bibliotheek, Buurtkamer en Yogastudio inpandig aanwezig.

- Onderwijs: - Basisschool Willespoort. - Jenaplan Basisschool Vlinderbos. - Basisschool Kids College. - Koningin Julianaschool.

- Muziek: - Muziekvereniging Viribus Unitis (= 'met vereende krachten') kent al vanaf de oprichting in 1927 een fanfareorkest. Een fanfareorkest kenmerkt zich als een orkest met hoofdzakelijk koperblaasinstrumenten. Daarnaast heeft het orkest een houtregister dat wordt gevormd door saxofoons. Uiteraard beschikt het orkest ook over een uitgebreid assortiment slagwerk. Het melodievoerend instrument is de bugel. Daaromheen klinken trompetten, trombones, hoorns, baritons, tuba’s en bassen. Het fanfareorkest heeft ca. 50 muzikanten, in leeftijd variërend van 10 tot boven de 70 jaar. Sinds 2009 komt het orkest uit in de eerste divisie van de Koninklijke Nederlandse Federatie van Muziekverenigingen (KNFM). Dat resultaat is behaald door een reeks voorafgaande promoties sinds 1982. In 2008 werd het orkest kampioen in de 2e divisie tijdens het Nederlands Fanfare Kampioenschap.

- Sport: - Voetbalvereniging CSW is opgericht in 1946 en voetbalt in seizoen 2017-2018 in de 1e klasse zaterdag. CSW speelt - met 32 heren-/jongensteams en 17 dames-/meidenteams - in het centrum van Wilnis en is een echte dorpsclub. Vele vrijwilligers zorgen voor een ouderwetse voetbalzaterdag met een supergezellige 'derde helft'. En daar zijn ze trots op!

- IJsclub Nooit Gedacht in Wilnis is sinds de oprichting in 1917 uitgegroeid van natuurijsclub tot de schaatsvereniging van De Ronde Venen. Met bijna 300 actieve leden en ruim 600 donateurs staan ze midden in de samenleving. De hele winter worden schaatslessen en -trainingen aangeboden op de kunstijsbanen in de regio en bij betrouwbaar natuurijs is de eigen natuurijsbaan aan de Herenweg beschikbaar. In de zomer wordt de training voortgezet op het veld en op de racefiets. Ter gelegenheid van het 100-jarig jubileum in 2017 hebben ze een aantal bijzondere activiteiten ondernomen, zoals het jeugdschaatsfestijn met ruim 850 kinderen, een groot clubkampioenschap, een eeuwfeest en het samenstellen van een jubileumboek.

- Hengelsportvereniging HSV Wilnis is opgericht in 1971. De vereniging heeft visrechten in een groot gebied rond het dorp. In dit filmpje laten ze zien waar je kunt vissen tussen Vinkeveen en Donkereind (volgens ons is dat dan Demmerik ;-)

- Wielerteam Trappers Wilnis heeft ca. 19 leden. Het is een vriendenploeg die deels op de weg rijdt, deels offroad. Het weekend wordt benut om een rondje te rijden.

- Veiligheid: - WhatsApp Buurtpreventie Wilnis.

- Bedrijfsleven / ondernemen: - Ondernemersvereniging Wilnis.

Reactie toevoegen