Wijk en Aalburg

Plaats
Dorp
Aalburg
West-Brabant Land van Heusden en Altena
Noord-Brabant

wijk en aalburg groeten uit wijk 1913 [640x480].jpg

Wijk en Aalburg Groeten uit Wijk 1913

Wijk en Aalburg Groeten uit Wijk 1913

Wijk en Aalburg.JPG

Daar hebben we Wijk en Aalburg.

Daar hebben we Wijk en Aalburg.

Wijk en Aalburg. (2).JPG

De N.H. kerk uit de 14e eeuw aan de Maasdijk in Wijk en Aalburg.

De N.H. kerk uit de 14e eeuw aan de Maasdijk in Wijk en Aalburg.

Wijk en Aalburg..JPG

Molen De Twee Gebroeders op de Maasdijk in Wijk en Aalburg.

Molen De Twee Gebroeders op de Maasdijk in Wijk en Aalburg.

Wijk en Aaalbueg..JPG

Hervormde kerk uit de 15e eeuw aan de Grote Kerkstraat in Wijk en Aalburg.

Hervormde kerk uit de 15e eeuw aan de Grote Kerkstraat in Wijk en Aalburg.

NB gemeente Wijk en Aalburg in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Wijk en Aalburg in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Wijk en Aalburg in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Wijk en Aalburg

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Wijk en Aalburg.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Wijk en Aalburg.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Wijk en Aalburg.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Wijk en Aalburg (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Wijk en Aalburg is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Land van Heusden en Altena, gemeente Aalburg. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1972. Wijk en Aalburg is de hoofdplaats van de gemeente Aalburg.

- Wapen van de voormalige gemeente Wijk en Aalburg.

- Oorspronkelijk was Wijk en Aalburg verdeeld in het dorp Wijk en de buurtschap Aalburg.

- Onder het dorp Wijk en Aalburg valt ook de buurtschap Spijk.

Terug naar boven

Naam

Oudere schrijfwijzen
1865 Wijk en Aalborg, 1886 Wijk en Aalburg.

Terug naar boven

Ligging

Wijk en Aalburg ligt N van Heusden en grenst in het O aan de Afgedamde Maas en de provincie Gelderland (Nederhemert).

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 had de gemeente Wijk en Aalburg 289 huizen met 1.730 inwoners, verdeeld in dorp Wijk 205/1.229 en de buurtschappen Aalburg 81/486 en Biesheuvel 3/15 (ged.).

- Tegenwoordig heeft Wijk en Aalburg ca. 2.500 huizen met ca. 6.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Wijk heeft vroeger diverse kastelen gehad, met name Wijkestein, Eikensteijn, Kronenburg en het slot op den Berg. Het kasteel op den Berg was het stamhuis der edelen genaamd van Wijck. Dit kasteel had in de Middeleeuwen het recht een vrijplaats te zijn voor iemand die de doodslag had begaan en erheen kon vluchten. Kasteel Kronenburg was gebouwd rond 1390 door Jonker Willem van Kronenburg, kasteleijn van Heusden en Heer van Vlijmen en Engelen en genoemd naar het kasteel Kronenburg in het sticht van Utrecht. Het huis Eikestein behoorde in de 17e eeuw toe aan Joost de Camens. In de 17e eeuw stond in Wijk ook nog een vervallen ruïne welke eertijds het stamhuis was geweest van het adellijk geslacht genaamd Spieringh van Wel, een rank van de Heren van Heusden en verwant aan het geslacht Spieringh van Aalburg. Het huis "de Rivel" aan de Rivelsteeg is ook reeds lang verdwenen. Het kasteeltje Wijkestein is in 1850 gesloopt. De andere adellijke sloten zijn reeds veel vroeger gesloopt.

Uit een brief van Hertog Philips van Bourgondië van 14 Maart 1459, waarbij aan die van Wijk vrijheid van tollen in Holland, Zeeland en het land van Heusden werd verleend en vrijdom erflijk en eeuwiglijk van alle beden, subventieën, taxen en zettingen, ontlenen wij het volgende: Dat Dirk Spierings van Wel ambachtsheer van Wijk en alle onderzaten in de parochie van Wijk, "oude en jonge, rijken en armen" aan Philips van Bourgondië, graaf van Holland "gunstelijk opgedragen en gegeven hebben erflijk én eeuwiglijk eene gemeente, gelegen buitendijks langs de Maas, geheeten Wijkerzandt, met bomen, gras, rijzen en moerassen en met alles daartoe behoorende niets uitgescheide, dan behoudens de parochiekerk vier scharen weide, en den ambachtseer en zijne nakomelingen vier scharen weide ten eeuwige dagen. In ruil voor deze gift, die in latere stukken en ook in de volksmond soms ten onrechte omgekeerd wordt weergegeven, kregen alle onderzaten van Wijk erfelijk vrijstelling van allerlei soorten belasting. Het "privelege van Philips van Bourgondië voor Wijk in het land van Heusden" zoals de giftbrief werkelijk heet, legt ook vast: "Dat het Wijkerzandt nummer zal gekeerd en gezaaid worden, maar altijd weiland zal blijven, en dat men daarop niet meer weiden zal dan 180 schaarbeesten en aan niemand zal verhuren dan aan "onze inwoonende geburen en onderzaten van Wijk" welke daarvan betalen zullen van elk schaarbeest 5 schellingen ende niet meer per jaar; te huren en te bespreken jaarlijksch voor half april bij den rentmeester-generaal van Holland, en indien er niet voldoende verhuurd en besproken is, zoo zal deze rentmeester verder verhuren aan wien hij wil. De huur te beamen jaarlijksch "tot zulken dagen en termijnen als men die huure en pachte daar of gewoonlijk is 't ontvangen en te betalen". Ongunstig was de overeenkomst niet voor de "inwoonende geburen en ondersaten van Wijk", want er werd vastgelegd dat de scharen alleen aan hen verhuurd mochten worden. Zowel de scharen als de 5 schellingen (later opgevat als stuivers) worden tot op heden nog gehanteerd als rekeneenheden bij het beheer van de uiterwaard. Het huren van scharen door de onderzaten van Wijk moet worden opgevat als een recht en in die zin is er ook sprake van een schenking van Philips aan de onderzaten van Wijk.

Een acte uit 1724 beschrijft de verkoping van de ambachtsheerlijkheid Wijk door de staten van Holland aan Maarten Vlaanderingerwout, oud schepen van Rotterdam voor de somma van 4000 guldens. In deze akte wordt onder meer beschreven dat de Drossaard van Heusden in Wijk drie Burgemeesters, zeven Schepenen, vier Schaarmeesters, vier Setters, drie Telders en twee Kerkmeesters benoemt. Het heeft weinig gescheeld of de traditie van schaarmeester, setter en telders ging in 1816 verloren. Na de Franse tijd (1813) wordt in het Koninkrijk der Nederlanden de bestuurlijke hervorming, die de Fransen hadden ingevoerd, grotendeels gehandhaafd. De indeling in provincies vindt plaats en de gemeenten vormen de laagste overheid. Heerlijke rechten ten aanzien van heffingen en benoemingen in bestuur worden niet in ere hersteld. Voor Wijk betekent dit dat Gedeputeerde Staten van Noord Brabant op 31 januari 1816 besluiten dat de uiterwaard "het Wijkerzand" behoort tot de gewone eigendommen van de gemeente Wijk, dat deze eigendommen verhuurd dienen te worden en dat de inkomsten uit deze verhuring op gewone wijze moeten worden verantwoord in de gemeentebegroting. Burgemeester Verhagen van Wijk en woonachtig in Heusden tekent bezwaar aan tegen dit besluit van GS. Eén van zijn argumenten is dat de uiterwaard "oorspronkelijk ter vergelding van gepresteerde diensten aan de Poorters (burgers) en Poorterskinderen van Wijk door den Souverein is uitgegeven, terwijl de inboorlingen tevens ingezetenen zijnde ook zonder titel door ene immorië prescriptie daarop een uitsluitend regt hebben verkregen". Op 3 april van dat jaar bevestigen echter GS hun besluit. Op 31 mei verpacht het gemeentebestuur het Wijkerzand en tientallen kleine boeren die sinds jaar en dag scharen hebben worden uitgesloten. Mensen die geen boer zijn en hun schaarrecht jaar op jaar verkopen, zijn hun inkomsten kwijt. Slechts enkele grote boeren die kunnen pachten, hebben baat bij deze situatie. De consternatie in het dorp is groot en er wordt actie ondernomen. Men stuurt een request (smeekbede) naar de koning. Koning Willen 1 neemt op 17 september een besluit: het request wordt gehonoreerd. De Majesteit stelt vast dat de gewone Justitie de uitspraak moet doen over de bezitsrechten. Op 3 juni 1817 komt de zaak voor de vrederechter van Heusden. De uitspraak luidt dat binnen 24 uur de uiterwaard als bezit moet worden overgelaten aan de inboorlingen tevens ingezetenen en dat er schadevergoeding moet worden betaald. Het collectieve bezit van het Wijkerzand is een bijzonder historisch verschijnsel in het land van Heusden en Altena.

In de oorspronkelijke kerk van Wijk gingen aanvankelijk ook de inwoners van het tegenover Wijk in de Bommelerwaard gelegen dorp Aalst ter kerke, zolang dat dorp nog geen eigen kerk had.

Het adellijk geslacht van de Heren van Wijk is ontstaan uit een zijtak der Heren van Heusden. Ook het geslacht van Wijk heeft zich al vroeg verdeeld in twee ranken namelijk 1) van Wijck van Honsoijrden toen de heerlijkheid van die naam in dat geslacht gekomen is en 2) in de naam van Wijck de Poorter. In 1396 werd het kasteel van Onsenoord of Honsoijrde met alle gerechtigheden zo hoge als lage door de Gravelijkheid van Holland, representerende de Hagen van Heusden, beleend aan Jan Kuijst en bij diens dood aan Arent van Wijck van Honsoijrde. De edelen uit het huis van Wijk ondertekenden zich in hun brieven met verschillende bijnamen als: van Wijck de Poorter, van Wijck van Hontsoijrde, de Kuijsten van Wijck, Kuijst, Poorter, Hak van Wijck en nog andere. Jacobus van Oudenhoven (overleden 1683) zegt: "De Kuijsten hebben aangenomen de naam van Wijck gelijk blijkt uit uit de Heeren van Wijck en van Hontsoijrde, en hebben de Kuijsten Heeren van beide deze Heerlijkheden geweest en gevoerd het wapen van Wijck, gelijk ook de Poorters uit dien stam gesproten', noemende zich in oude brieven met den naam Kuijst Poorter, gelijk ook tegenwoordig Dirk en Jan Poorter tot Veen en Wijck het wapen van Wijck nog voeren". Niet onwaarschijnlijk is het dat de tegenwoordige familie Poorter uit dit adellijk geslacht zijn oorsprong heeft.

In Wijk is ook een klooster van de orde van Tempelieren geweest. De orde is, nadat zij omtrent 200 jaar had bestaan, in 1312 door paus Clemens V opgeheven. Het klooster te Wijk was een zeer royaal gebouw, net als de nu nog bestaande boerderij 'het Monnikenhof' genoemd. In de 17e eeuw waren er nog enige overblijfselen van de bouwwerken.

In de middeleeuwen was er te Wijk een zalmvisserij in de Maas, die toebehoorde aan de grafelijkheid van Holland. Voor het recht van deze visserij moest men jaarlijks twee zalmen belasting betalen.

Volgens een oude overlevering zou aan de Molendijk vroeger een houten korenmolen gestaan hebben, die bij een dijkdoorbraak zou zijn weggespoeld.

(bron van het hoofdstuk Geschiedenis: 'Het dorp Wijk in tekst en beeld' van M. van Helden en D. Honcoop)

- Verhalen over de geschiedenis van Wijk en Aalburg op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Wijk en Aalburg heeft 21 rijksmonumenten.

- Windmotor de Schrikmolen.

- Stellingmolen De Twee Gebroeders.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Wijkerzand is een prachtig stuk uiterwaarden N van Wijk en Aalburg, dat door zijn unieke geschiedenis nog altijd in eigendom is van de schaargerechtigden ('inboorlingen' van het kerkdorp Wijk) en wordt bestuurd door de schaarmeesters.

Terug naar boven

Links

- Wijk en Aalburg linkspagina.

Reactie toevoegen