Wijk aan Zee

Plaats
Dorp
Beverwijk
Kennemerland
Noord-Holland

wijk_aan_zee_muziekvereniging_arion_kopie.jpg

Muziekvereniging Arion in betere tijden. De in 1899 opgerichte vereniging moest in 2014 stoppen wegens gebrek aan leden. Anno 2017 beoogt men een doorstart te maken. Mocht je belangstelling hebben; zie het kopje Links. (© www.muziekverenigingarion.net)

Muziekvereniging Arion in betere tijden. De in 1899 opgerichte vereniging moest in 2014 stoppen wegens gebrek aan leden. Anno 2017 beoogt men een doorstart te maken. Mocht je belangstelling hebben; zie het kopje Links. (© www.muziekverenigingarion.net)

minibieb.jpg

Hans Singerling uit Wijk aan Zee is in 2014 een 'Minibieb' aan huis begonnen. Voorbijgangers mogen daar een boek uit meenemen om te lezen. De bedoeling is dat zij er ook weer een boek dat zij zelf over hebben, in terug doen. (© www.minibieb.nl)

Hans Singerling uit Wijk aan Zee is in 2014 een 'Minibieb' aan huis begonnen. Voorbijgangers mogen daar een boek uit meenemen om te lezen. De bedoeling is dat zij er ook weer een boek dat zij zelf over hebben, in terug doen. (© www.minibieb.nl)

wijk aan zee panorama ca 1910 [640x480].jpg

Wijk aan Zee panorama ca. 1910

Wijk aan Zee panorama ca. 1910

Wijk aan Duin adres [640x480].jpg

Wijk aan Duin was een tuindersdorp in de gemeente Wijk aan Zee en Duin. Tegenwoordig is het opgegaan in het westen van de kern Beverwijk.

Wijk aan Duin was een tuindersdorp in de gemeente Wijk aan Zee en Duin. Tegenwoordig is het opgegaan in het westen van de kern Beverwijk.

NH gemeente Wijk aan Zee en Duin in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Wijk aan Zee en Duin in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Wijk aan Zee en Duin in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Wijk aan Zee

(De cursieve alinea's zijn van onze lokale sponsoren)

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Wijk aan Zee.

- Bestel hier online je maaltijd en laat hem thuisbezorgen in omgeving Wijk aan Zee.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Wijk aan Zee (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Wijk aan Zee is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de streek (Midden-)Kennemerland, gemeente Beverwijk. T/m 30-4-1936 was het de hoofdplaats van de gemeente Wijk aan Zee en Duin.

- Wapen van de voormalige gemeente Wijk aan Zee en Duin.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1343 ter Wijc op die zee, 1446 Wiic opt(er) zee.

Naamsverklaring
Identiek met het Middelnederlandse wijc 'wijk', met de latere toevoeging op Zee, mogelijk ter onderscheiding van Beverwijk (in de middeleeuwen herhaaldelijk als Wijc vermeld). Het veelvuldig voorkomende toponiem wijk heeft verschillende betekenissen. Het kan teruggaan op het Laatlatijnse vicus 'woonconcentratie langs een heerbaan (veelal met handelsnering naast agrarische bedrijvigheid)'. Dit woord wordt in de Germania overgenomen als wika* in de betekenis 'nederzetting met bijzondere functie (bijvoorbeeld zouitwinning, of handel door de ligging aan een handelsweg)'. Zo ontwikkelt zich de betekenis 'stapelplaats' die we aantreffen in namen als Blitterswijck en Vreeswijk.

Daarnaast bestond een inheems woord wîk*, geworden tot wijk 'bocht, inham', dat samenhing met het Nederlandse wijken. Het kwam in veengebieden voor in de betekenis 'afwatering'. Dit inheemse hydroniem wîk is echter, mogelijk door homoniemenvrees, vrijwel geheel verdrongen door het op het Latijnse vicus teruggaande wijk. Een rest ervan treffen we in de nog tot recent in het Oude Rijn-gebied voorkomende betekenis 'haveninham' (vergelijk Crooswijk).

Zeer populair wordt wijk in de gewone betekenis 'nederzetting' in de ontginningsperiode van de Hollandse venen (Bleiswijk, Brandwijk e.d.), zozeer, dat het zelfs doordringt in namen waar het niet thuishoort (zie Noordwijk, Lopik). De huidige betekenis 'stadswijk' heeft zich waarschijnlijk ontwikkeld uit het Middeleeuws Latijnse vicus 'straat' (als administratieve term). Het blijkt dus, dat het toponiem wijk, van verschillende herkomst, in de loop der tijd een veelheid aan betekenissen ontwikkelt en om welke betekenis het van geval tot geval gaat, is soms moeilijk na te gaan.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Wijk aan Zee ligt W van Beverwijk, W en N van het hoogovensterrein van Tata Steel (vanouds Hoogovens, later Corus), en grenst in het W aan de Noordzee.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Wijk aan Zee en Duin 119 huizen met 680 inwoners, verdeeld in dorp Wijk aan Zee 51/273 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Het Hofland 19/130, Westerhout 14/80 en De Tuinen 35/197.

- In 1840 is er volgens de Volkstelling (zie de vorige alinea) dus kennelijk geen sprake van een kern Wijk aan Duin, hoewel volgens PTT-documentatie in 1854 een brievenbus in de plaats Wijk aan Duin is geplaatst. Ook in 1925 werd Wijk aan Duin kennelijk nog als plaats gezien (zie afbeelding). Wijk aan Zee was een vissersdorp, Wijk aan Duin een tuindersdorp. Het gemeentehuis van de gemeente Wijk aan Zee en Duin stond te Wijk aan Duin. Wijk aan Duin ligt tegenwoordig in het westen van de kern Beverwijk.

- Tegenwoordig heeft Wijk aan Zee ca. 900 huizen met ca. 2.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Vissersdorp
Tot medio 19e eeuw is Wijk aan Zee een typisch vissersdorp. Nadeel is dat het dorp geen haven heeft. De schepen werden namelijk vanouds op het strand getrokken, en met de grotere schepen die in de 19e eeuw verschijnen is dat niet meer mogelijk. Het dorp verarmt en een deel van de bevolking trekt weg. In 1811 dwingt de armoede de inwoners zelfs om dagelijks in Beverwijk te gaan bedelen.

Ontwikkeling tot badplaats
In 1837 komt hier het eerste pension voor badgasten. Maar kennelijk wordt het jaar 1881, waarin het Badhotel wordt gebouwd, pas als 'echte start' van de badplaats Wijk aan Zee beschouwd (zie verder bij Links > dorpshuis), omdat in 2006 het boek 'Wijk aan Zee 125 jaar badplaats' verschijnt. Een deel van de - vooral Amsterdamse - badgasten bouwt hier een eigen zomerhuis, inwoners bouwen hun huizen uit om pensiongasten te kunnen herbergen, of gaan in het zomerseizoen zelf in een 'zomerhuisje' in hun tuin wonen, om toeristen in hun huis te kunnen huisvesten. Sinds de jaren zeventig is het accent verschoven naar dagrecreatie. Wijk aan Zee is vandaag de dag nog altijd een populaire badplaats, met een uitgebreid scala aan voorzieningen op het gebied van horeca en overnachtingsmogelijkheden.

Tweede Wereldoorlog
De Tweede Wereldoorlog heeft nogal huisgehouden in Wijk aan Zee. Bunkers, radarinstallaties, mijnenvelden, tankgrachten en wegversperringen, tot enkele kilometers landinwaarts, moeten de haven van IJmuiden en de Hoogovens beschermen tegen aanvallen van de geallieerden. In november 1942 wordt het hele dorp geëvacueerd. Veel inwoners trekken naar Beverwijk en Velsen. Op 12 augustus 1943 mogen de inwoners terugkeren, maar op 15 oktober 1943 wordt het dorp opnieuw ontruimd. Na de bevrijding keren de inwoners vanaf 8 juni 1945 terug. Gelukkig blijkt de meeste bebouwing nog intact.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Hans Singerling uit de Burgemeester Rothestraat is in 2014 een 'Minibieb' aan huis begonnen. D.w.z. hij heeft een kastje met boeken die hij over heeft, bij zijn huis staan. Voorbijgangers mogen daar een boek uit meenemen om te lezen. De bedoeling is dat zij er ook weer een boek dat zij zelf over hebben, in terug doen, zodat op die manier het systeem zichzelf in stand houdt. Vooral in kleine kernen die geen eigen bibliotheek (meer) hebben, is dit een uitkomst. Dit concept is 'overgewaaid' uit de USA, waar Tod Boll in 2009 is begonnen met het concept Little Free Library. Inmiddels zijn er in Nederland ca. 1.000 Minibiebs, verspreid door het hele land.

De inwoners en bezoekers van Wijk aan Zee hebben nog op een andere manier baat gehad bij het initiatief van Singerling; in december 2016 heeft hij van het bevriende antiquariaat 't Boekendaaltje uit Bloemendaal, dat ermee stopte, ruim 8000 tweedehands boeken gekregen om er een goede bestemming aan te geven. En dat is gelukt; bijvoorbeeld kookboeken zijn naar de lokale restaurants gegaan, hotels en strandpaviljoens hebben boeken gekregen voor hun gasten, en oorlogsboeken zijn naar de bunkers gegaan.

- In het rapport 'Welzijn en zorg voor de kleine kernen. Deelproject Wijk aan Zee' zijn de succesfactoren van de zelfwerkzaamheid in het dorp in beeld gebracht, met als casus de Seniorenkring. Welke lessen levert de zelfredzaamheid op, op het terrein van stimulering - of ondersteuning - van informele zorg, die elders ingezet kunnen worden?

- Wijk aan Zee heeft de Dorpsvernieuwingsprijs 2009 gewonnen. Uit het juryrapport: "De jury trof hier een uit de as herrezen dorp. Bruisend van activiteiten, veelal op cultureel gebied. Tegen de verdrukking van Corus in, blijkt ook samenwerking mogelijk: Heel sterk in het bevechten van een eigen plek tegenover industriële ontwikkeling. Die niet alleen als bedreiging maar ook als kans tegemoet treden. Samenwerking als proces om nieuwe zaken te realiseren. De jury is getroffen door het voertuig cultuur als verbinding tussen bewoners. Het is het dorp waar naar het oordeel van de jury wordt gewerkt aan nieuwe organisatievormen. Waar geen strakke dorpsorganisatie bestaat, maar waar wel heel veel mensen zijn te activeren en te mobiliseren. Waar de jury geen bakstenen kreeg te zien maar mensen. Waar opvallend veel vrouwen en jongeren actief zijn. Waar in een tijd van Euroscepsis, met positieve eigenwijsheid juist contact werd gezocht met dorpen uit de nieuw tot de Europese Unie toegetreden landen. De Nederlandse Dorpsvernieuwingsprijs 2009 is daarom toegekend aan... Wijk aan Zee."

- Gebiedsvisie Wijk aan Zee (2014).

- Beeldkwaliteitsplan van de Dorpsraad Wijk aan Zee (2007).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Wijk aan Zee heeft 2 rijksmonumenten, zijnde de Hervormde (PKN) kerk en het orgel van de RK Odulphuskerk.

- Wijk aan Zee heeft 26 gemeentelijke monumenten. Naast woonhuizen en villa's betreft het bijzondere objecten als de Gereformeerde Kerk uit 1936 (Julianaweg 75), de RK Sint Odulphuskerk uit 1890 met begraafplaats en pastorie (Sint Odulfstraat 4-6), politiebureau met dienstwoning uit ca. 1915 (Sint Odulfstraat 23/23a), schoolgebouw en schoolmeesterwoning uit ca. 1900 (Relweg 2-4), RK sanatorium Heliomare uit 1932 (Relweg 51), Joodse kinderkolonie met ziekenbarak (Relweg 57), en begraafplaats Dorpskerk (Voorstraat 1).

- De RK Sint Odulphuskerk uit 1890 (Sint Odulfstraat 6) is een eenvoudige neogotische kerk, ontworpen door architect C.L.M. Robbers. - In 2017 hebben 2 strijkstokkenbouwers en 2 orgelintonateurs onder de noemer The Builders Consort een cd opgenomen in de Sint Odulphuskerk, met het orgel in een niet-alledaagse bezetting. Op de cd wordt het orgel namelijk gepresenteerd als écht ensemble-instrument, dus niet als onderdeel van een orkest, of als solo-instrument. Het betreft het Van Assendelft/Ypma-orgel uit 1754/1891 en het Koopmans-kistorgel uit 2005.

- De Hervormde (PKN) Dorpskerk uit 1609 (Voorstraat 1) is tegenwoordig onderdeel van de Protestantse Kerk Beverwijk. De huidige Dorpskerk is rond 1420 gebouwd als laatgotische kruiskerk, gewijd aan St. Odulphus. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog is het gebouw deels verwoest. De dan nog jonge (want in 1601 opgerichte) hervormde gemeente heeft in 1609 een deel van het schip herbouwd en ingericht als kerk. De ruïne van het koor en de dwarsbeuken is in 1855 gesloopt. In 1937 is de kerk gerestaureerd en weer in laatgotische stijl teruggebracht. Het 19e-eeuwse interieur geeft de kerk een bijzondere sfeer. Fraai zijn het antieke koperwerk en het Maarschalkerweerd orgel uit 1905.

In 1947 is de Hervormde gemeente van Wijk aan Zee en Duin samengegaan met die van Beverwijk. Daarna is de gemeenschap in het zeedorp Wijk aan Zee tot op de dag van vandaag min of meer een eigen koers blijven varen binnen de centrale gemeente. De predikantsplaats is in 1980 opgeheven. Rondom de kerk ligt het nog in gebruik zijnde kerkhof. De kerk is in vele opzichten nog steeds het middelpunt van het dorp, niet in de laatste plaats voor de kerkelijke gemeenschap die ondanks de voortschrijdende vergrijzing nog altijd op vele gebieden actief is. - De kerkdiensten van de Dorpskerk zijn via deze link terug te luisteren.

Elke 1e zondag van de maand van mei t/m oktober zijn de Dorpskerk en de Radarbunker (zie daarvoor bij Geschiedenis) opengesteld voor publiek, met bovendien een concert in de Dorpskerk. De kerk is dan van 12.00 tot 15.00 uur geopend, en de Radarbunker van 13.00 tot 16.00 uur. Voor beide geldt: gratis toegang.

- De Badgastenkerk van de Gereformeerde Kerken in Nederland uit 1936 (Julianaweg 75) is tegenwoordig in gebruik als cultureel centrum.

- In 1999 is Wijk aan Zee uitgeroepen tot Cultureel Dorp van Europa. Ter gelegenheid hiervan krijgen 11 beeldhouwers uit 11 Europese landen de opdracht een beeldenpark te realiseren, met als thema Een Zee van Staal. Materiaal en werkruimte worden beschikbaar gesteld door - toen nog - Hoogovens. Het resultaat is een intrigerende tentoonstelling op een intrigerende plek. Later zijn er nog 3 kunstwerken bij gekomen, dus in totaal zijn het er nu 14. Voor rondleidmogelijkheden zie het kopje Natuur en recreatie.

- Gevelstenen in Wijk aan Zee.

Terug naar boven

Evenementen

- De Nieuwjaarsduik Wijk aan Zee trekt ieder jaar meer deelnemers. In 2016 waren het er bijna 2000! (1.947 om precies te zijn).

- Sinds 1938 verandert Wijk aan Zee in januari in een schaakdorp tijdens het tegenwoordig geheten Tata Steel Chess Tournament.

- Het Meifestival Wijk aan Zee is 5 dagen feest met o.a. livebands, DJ's, Kermis, sport en spel en op zaterdag de Rock 'n Roll Beach Day met o.a. American Car Show, American Choppers, merchandising stands en live optredens van Rock 'n Roll bands.

- Volgens de overlevering is de eerste Zeepkistenrace in Wijk aan Zee gehouden vlak na de Tweede Wereldoorlog. Sindsdien is de race door diverse instanties en in diverse uitvoeringen georganiseerd, waarbij het soms om de snelheid ging en soms om de afstand. De laatste jaren wordt er gereden onder de auspiciën van Stichting SAWAZ en gaat het weer om snelheid. De tijden worden tegenwoordig elektronisch geklokt, wat een spannend en attractief racegebeuren oplevert. Hiervan wordt door 3 uiterst snedige commentatoren humorvol verslag gedaan. Een stijgend aantal deelnemers en bezoekers weet de Zwaanstraat dan ook te vinden voor de jaarlijkse Zeepkistenrace (op een zondag eind juni). De Plaatsengids-redactie houdt wel van creatieve woordspelingen; de website van dit evenement heet Wijk aan Zeep ;-)

- In juli en augustus is er op de vrijdagen de Smaakmarkt Wijk aan Zee, van 17.00 tot 21.30 uur.

- De Wijckloop (op een zondag in oktober) loopt door het prachtige Noordhollands Duinreservaat bij Wijk aan Zee en Heemskerk. De afstanden waaruit je kunt kiezen zijn 5, 10 en 16 km en 1,5 en 3 km voor de jeugd.

- De MTB BeachBattle Wijk aan Zee (op een zondag eind november) is er voor zowel recreanten als wedstrijdrenners en wordt onderverdeeld in een vrouwen, mannen en business klassement.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Wijk aan Zee is een populaire badplaats, ruim voorzien van horeca en overnachtingsmogelijkheden, en met het breedste zandstrand van Nederland. Het is ook een van de betere surflocaties. N van het dorp is een 750 meter lang naaktstrand-gedeelte. De vele strandhuisjes worden buiten het seizoen verwijderd. Een bijzonder gezicht is dan ook altijd de jaarlijkse rij trekkers met strandhuisjes die in maart over de weg naar het strand rijden om de huisjes weer te installeren.

De KNRM heeft al sinds 1824 een reddingstation in Wijk aan Zee. En sinds 1925 is er ook de Reddingsbrigade Wijk aan Zee.

- Rondje Wijk aan Zee is een wandelroute door het landschap dat het dorp omringt. De bewegwijzerde route voert deels door hoge duinen over zandpaden. Je kunt je ook laten informeren door een mobiele web app. Sinds 2013 is er ook een tweede wandeling, door de dorpskern. Deze route is ook geschikt voor mensen die minder goed ter been zijn. Zie ook het filmpje van de wandelroute Rondje Wijk aan Zee, waardoor je thuis al kunt bekijken wat je onderweg tegenkomt.

- Vanaf maart tot eind oktober organiseert vereniging Rondje Wijk aan Zee 2x per maand speciale bunkerrondleidingen (op de 2e en 4e zondag).

- Iedere 1e zondag van de maand, én in juli en augustus iedere zondag, is er een gratis rondleiding door beeldenpark 'Een Zee van Staal' (voor nadere toelichting zie bij Bezienswaardigheden). Op sommige dagen wordt er gewandeld aan de hand van een thema of is er een gast-gids. Alle wandelingen duren ongeveer een uur en een kwartier en starten om 14 uur bij de entree van het park aan de Reyndersweg.

- Van april t/m oktober is er maandelijks een Kofferbakmarkt Wijk aan Zee.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoserie van Wijk aan Zee van fotograaf Martin Stevens.

- Oude foto's en ansichtkaarten van Wijk aan Zee van de Stichting Prentenkabinet Van der Linden (die naast dit dorp ook gespecialiseerd is in Beverwijk).

- Slideshow met oude ansichtkaarten van Wijk aan Zee.

Terug naar boven

Links

- Dorpsraad Wijk aan Zee.

- De naam van het in 1972 gerealiseerde dorpshuis (met sporthal) De Moriaan is ontleend aan herberg / rechtbank De Moriaan die in de 17e eeuw aan de Kerkstraat stond. De gevelsteen van dit ‘rechthuis' heeft waarschijnlijk ook de ‘tweede Moriaan' gesierd: de eerste officiële badinrichting in Wijk aan Zee, die in 1837 door Mietje Geurs is geopend. Zij heeft 6 kamers en 2 badkamers ter beschikking voor haar badgasten. Bovendien heeft ze een badkoetsje waarmee de gasten in de Noordzee kunnen baden. Heinrich Tappenbeck neemt De Moriaan in 1879 na het overlijden van Mietje Geurs over en sloopt het pand om er in 1881 zijn (inmiddels verdwenen) Badhotel te bouwen. Begin 20e eeuw wordt in de kelder van dit hotel de gevelsteen van rechthuis De Moriaan gevonden. Inmiddels is deze steen aangebracht in de hal van het dorpshuis.

- Onderwijs: - Basisschool De Vrijheit is de enige basisschool in het dorp.

- Muziek: - In 2014 is de in 1899 opgerichte Muziekvereniging Arion - de oudste muziekvereniging in de IJmond - gestopt wegens gebrek aan leden. Anno 2017 beoogt men weer een muziekgroep in het dorp op te richten, die dan maandagavond in Café de Zon bij elkaar komt om muziek te maken. Er heeft zich al een aantal belangstellenden gemeld. Wil je ook meedoen, meld je dan via e-mail aan [email protected] of bij Ad van Schie van café de Zon.

- Sport: - SV Wijk aan Zee (voetbal) is opgericht in 1929. N.a.v. het 75-jarig bestaan in 2004 is de geschiedenis van de vereniging uitvoerig beschreven. Zie onder de link de menu's op die pagina aan de linkerkant.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Wijk aan Zee. - Geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten van inwoners van de gemeente Wijk aan Zee en Duin (1817-1936).

Reactie toevoegen