Wijk aan Zee

Plaats
Dorp
Beverwijk
Kennemerland
Noord-Holland

wijk aan zee panorama ca 1910 [640x480].jpg

Wijk aan Zee panorama ca. 1910

Wijk aan Zee panorama ca. 1910

Wijk aan Duin adres [640x480].jpg

Wijk aan Duin was een tuindersdorp in de gemeente Wijk aan Zee en Duin. Tegenwoordig is het opgegaan in het westen van de kern Beverwijk.

Wijk aan Duin was een tuindersdorp in de gemeente Wijk aan Zee en Duin. Tegenwoordig is het opgegaan in het westen van de kern Beverwijk.

NH gemeente Wijk aan Zee en Duin in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Wijk aan Zee en Duin in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Wijk aan Zee en Duin in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Wijk aan Zee

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Wijk aan Zee.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Wijk aan Zee.

- Bestel hier online je maaltijd en laat hem thuisbezorgen in omgeving Wijk aan Zee.

- In juli en augustus is er op de vrijdagen de Smaakmarkt Wijk aan Zee, van 17.00 tot 21.30 uur.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Wijk aan Zee (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Wijk aan Zee is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de streek (Midden-)Kennemerland, gemeente Beverwijk. T/m 30-4-1936 was het de hoofdplaats van de gemeente Wijk aan Zee en Duin.

- Wapen van de voormalige gemeente Wijk aan Zee en Duin.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1343 ter Wijc op die zee, 1446 Wiic opt(er) zee.

Naamsverklaring
Identiek met het Middelnederlandse wijc 'wijk', met de latere toevoeging op Zee, mogelijk ter onderscheiding van Beverwijk (in de middeleeuwen herhaaldelijk als Wijc vermeld). Het veelvuldig voorkomende toponiem wijk heeft verschillende betekenissen. Het kan teruggaan op het Laatlatijnse vicus 'woonconcentratie langs een heerbaan (veelal met handelsnering naast agrarische bedrijvigheid)'. Dit woord wordt in de Germania overgenomen als wika* in de betekenis 'nederzetting met bijzondere functie (bijvoorbeeld zouitwinning, of handel door de ligging aan een handelsweg)'. Zo ontwikkelt zich de betekenis 'stapelplaats' die we aantreffen in namen als Blitterswijck en Vreeswijk.

Daarnaast bestond een inheems woord wîk*, geworden tot wijk 'bocht, inham', dat samenhing met het Nederlandse wijken. Het kwam in veengebieden voor in de betekenis 'afwatering'. Dit inheemse hydroniem wîk is echter, mogelijk door homoniemenvrees, vrijwel geheel verdrongen door het op het Latijnse vicus teruggaande wijk. Een rest ervan treffen we in de nog tot recent in het Oude Rijn-gebied voorkomende betekenis 'haveninham' (vergelijk Crooswijk).

Zeer populair wordt wijk in de gewone betekenis 'nederzetting' in de ontginningsperiode van de Hollandse venen (Bleiswijk, Brandwijk e.d.), zozeer, dat het zelfs doordringt in namen waar het niet thuishoort (zie Noordwijk, Lopik). De huidige betekenis 'stadswijk' heeft zich waarschijnlijk ontwikkeld uit het Middeleeuws Latijnse vicus 'straat' (als administratieve term). Het blijkt dus, dat het toponiem wijk, van verschillende herkomst, in de loop der tijd een veelheid aan betekenissen ontwikkelt en om welke betekenis het van geval tot geval gaat, is soms moeilijk na te gaan.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Wijk aan Zee ligt W van Beverwijk, W en N van het hoogovensterrein van Tata Steel (vanouds Hoogovens, later Corus), en grenst in het W aan de Noordzee.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Wijk aan Zee en Duin 119 huizen met 680 inwoners, verdeeld in dorp Wijk aan Zee 51/273 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Het Hofland 19/130, Westerhout 14/80 en De Tuinen 35/197.

- In 1840 is er volgens de Volkstelling (zie de vorige alinea) dus kennelijk geen sprake van een kern Wijk aan Duin, hoewel volgens PTT-documentatie in 1854 een brievenbus in de plaats Wijk aan Duin is geplaatst. Ook in 1925 werd Wijk aan Duin kennelijk nog als plaats gezien (zie afbeelding). Wijk aan Zee was een vissersdorp, Wijk aan Duin een tuindersdorp. Het gemeentehuis van de gemeente Wijk aan Zee en Duin stond te Wijk aan Duin. Wijk aan Duin ligt tegenwoordig in het westen van de kern Beverwijk.

- Tegenwoordig heeft Wijk aan Zee ca. 900 huizen met ca. 2.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Vissersdorp
Tot medio 19e eeuw is Wijk aan Zee een typisch vissersdorp. Nadeel is dat het dorp geen haven heeft. De schepen werden namelijk vanouds op het strand getrokken, en met de grotere schepen die in de 19e eeuw verschijnen is dat niet meer mogelijk. Het dorp verarmt en een deel van de bevolking trekt weg. In 1811 dwingt de armoede de inwoners zelfs om dagelijks in Beverwijk te gaan bedelen.

Ontwikkeling tot badplaats
In 1837 komt hier het eerste pension voor badgasten. Maar kennelijk wordt het jaar 1881, waarin het Badhotel wordt gebouwd, pas als 'echte start' van de badplaats Wijk aan Zee beschouwd (zie verder bij Links > dorpshuis), omdat in 2006 het boek 'Wijk aan Zee 125 jaar badplaats' verschijnt. Een deel van de - vooral Amsterdamse - badgasten bouwt hier een eigen zomerhuis, inwoners bouwen hun huizen uit om pensiongasten te kunnen herbergen, of gaan in het zomerseizoen zelf in een 'zomerhuisje' in hun tuin wonen, om toeristen in hun huis te kunnen huisvesten. Sinds de jaren zeventig is het accent verschoven naar dagrecreatie. Wijk aan Zee is vandaag de dag nog altijd een populaire badplaats, met een uitgebreid scala aan voorzieningen op het gebied van horeca en overnachtingsmogelijkheden.

Tweede Wereldoorlog
De Tweede Wereldoorlog heeft nogal huisgehouden in Wijk aan Zee. Bunkers, radarinstallaties, mijnenvelden, tankgrachten en wegversperringen, tot enkele kilometers landinwaarts, moeten de haven van IJmuiden en de Hoogovens beschermen tegen aanvallen van de geallieerden. In november 1942 wordt het hele dorp geëvacueerd. Veel inwoners trekken naar Beverwijk en Velsen. Op 12 augustus 1943 mogen de inwoners terugkeren, maar op 15 oktober 1943 wordt het dorp opnieuw ontruimd. Na de bevrijding keren de inwoners vanaf 8 juni 1945 terug. Gelukkig blijkt de meeste bebouwing nog intact.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Wijk aan Zee heeft de Dorpsvernieuwingsprijs 2009 gewonnen. Uit het juryrapport: "De jury trof hier een uit de as herrezen dorp. Bruisend van activiteiten, veelal op cultureel gebied. Tegen de verdrukking van Corus in, blijkt ook samenwerking mogelijk: Heel sterk in het bevechten van een eigen plek tegenover industriële ontwikkeling. Die niet alleen als bedreiging maar ook als kans tegemoet treden. Samenwerking als proces om nieuwe zaken te realiseren. De jury is getroffen door het voertuig cultuur als verbinding tussen bewoners. Het is het dorp waar naar het oordeel van de jury wordt gewerkt aan nieuwe organisatievormen. Waar geen strakke dorpsorganisatie bestaat, maar waar wel heel veel mensen zijn te activeren en te mobiliseren. Waar de jury geen bakstenen kreeg te zien maar mensen. Waar opvallend veel vrouwen en jongeren actief zijn. Waar in een tijd van Euroscepsis, met positieve eigenwijsheid juist contact werd gezocht met dorpen uit de nieuw tot de Europese Unie toegetreden landen. De Nederlandse Dorpsvernieuwingsprijs 2009 is daarom toegekend aan... Wijk aan Zee."

- Gebiedsvisie Wijk aan Zee (2014).

- Beeldkwaliteitsplan van de Dorpsraad Wijk aan Zee (2007).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Wijk aan Zee heeft 2 rijksmonumenten, zijnde de Hervormde (PKN) kerk en het orgel van de RK Odulphuskerk.

- Wijk aan Zee heeft 26 gemeentelijke monumenten. Naast woonhuizen en villa's betreft het bijzondere objecten als de Gereformeerde Kerk uit 1936 (Julianaweg 75), de RK Sint Odulphuskerk uit 1890 met begraafplaats en pastorie (Sint Odulfstraat 4-6), politiebureau met dienstwoning uit ca. 1915 (Sint Odulfstraat 23/23a), schoolgebouw en schoolmeesterwoning uit ca. 1900 (Relweg 2-4), RK sanatorium Heliomare uit 1932 (Relweg 51), Joodse kinderkolonie met ziekenbarak (Relweg 57), en begraafplaats Dorpskerk (Voorstraat 1).

- RK Sint Odulphuskerk uit 1890 (Sint Odulfstraat 6).

- Hervormde (PKN) Dorpskerk uit 1609 (Voorstraat 1). Elke 1e zondag van de maand van mei t/m oktober zijn de Dorpskerk en de Radarbunker (zie daarvoor bij Geschiedenis) opengesteld voor publiek, met bovendien een concert in de Dorpskerk. De kerk is dan van 12.00 tot 15.00 uur geopend, en de Radarbunker van 13.00 tot 16.00 uur. Voor beide geldt: gratis toegang.

- De Badgastenkerk van de Gereformeerde Kerken in Nederland uit 1936 (Julianaweg 75) is tegenwoordig in gebruik als cultureel centrum.

- In 1999 is Wijk aan Zee uitgeroepen tot Cultureel Dorp van Europa. Ter gelegenheid hiervan krijgen 11 beeldhouwers uit 11 Europese landen de opdracht een beeldenpark te realiseren, met als thema Een Zee van Staal. Materiaal en werkruimte worden beschikbaar gesteld door - toen nog - Hoogovens. Het resultaat is een intrigerende tentoonstelling op een intrigerende plek. Later zijn er nog 3 kunstwerken bij gekomen, dus in totaal zijn het er nu 14. Voor rondleidmogelijkheden zie het kopje Natuur en recreatie.

- Gevelstenen in Wijk aan Zee.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Nieuwjaarsduik Wijk aan Zee trekt ieder jaar meer deelnemers. In 2016 waren het er bijna 2000! (1.947 om precies te zijn).

- Sinds 1938 verandert Wijk aan Zee in januari in een schaakdorp tijdens het tegenwoordig geheten Tata Steel Chess Tournament.

- Het Meifestival Wijk aan Zee is 5 dagen feest met o.a. livebands, DJ's, Kermis, sport en spel en op zaterdag de Rock 'n Roll Beach Day met o.a. American Car Show, American Choppers, merchandising stands en live optredens van Rock 'n Roll bands.

- De Wijckloop (op een zondag in oktober) loopt door het prachtige Noordhollands Duinreservaat bij Wijk aan Zee en Heemskerk. De afstanden waaruit je kunt kiezen zijn 5, 10 en 16 km en 1,5 en 3 km voor de jeugd.

- De MTB BeachBattle Wijk aan Zee (op een zondag eind november) is er voor zowel recreanten als wedstrijdrenners en wordt onderverdeeld in een vrouwen, mannen en business klassement.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Wijk aan Zee is een populaire badplaats, ruim voorzien van horeca en overnachtingsmogelijkheden, en met het breedste zandstrand van Nederland. Het is ook een van de betere surflocaties. N van het dorp is een 750 meter lang naaktstrand-gedeelte. De vele strandhuisjes worden buiten het seizoen verwijderd. Een bijzonder gezicht is dan ook altijd de jaarlijkse rij trekkers met strandhuisjes die in maart over de weg naar het strand rijden om de huisjes weer te installeren.

- Rondje Wijk aan Zee is een wandelroute door het landschap dat het dorp omringt. De bewegwijzerde route voert deels door hoge duinen over zandpaden. Je kunt je ook laten informeren door een mobiele web app. Sinds 2013 is er ook een tweede wandeling, door de dorpskern. Deze route is ook geschikt voor mensen die minder goed ter been zijn. Zie ook het filmpje van de wandelroute Rondje Wijk aan Zee, waardoor je thuis al kunt bekijken wat je onderweg tegenkomt.

- Vanaf maart tot eind oktober organiseert vereniging Rondje Wijk aan Zee 2x per maand speciale bunkerrondleidingen (op de 2e en 4e zondag).

- Iedere 1e zondag van de maand, én in juli en augustus iedere zondag, is er een gratis rondleiding door beeldenpark 'Een Zee van Staal' (voor nadere toelichting zie bij Bezienswaardigheden). Op sommige dagen wordt er gewandeld aan de hand van een thema of is er een gast-gids. Alle wandelingen duren ongeveer een uur en een kwartier en starten om 14 uur bij de entree van het park aan de Reyndersweg.

- Van april t/m oktober is er maandelijks een Kofferbakmarkt Wijk aan Zee.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoserie van Wijk aan Zee van fotograaf Martin Stevens.

- Oude foto's en ansichtkaarten van Wijk aan Zee van de Stichting Prentenkabinet Van der Linden (die naast dit dorp ook gespecialiseerd is in Beverwijk).

- Slideshow met oude ansichtkaarten van Wijk aan Zee.

Terug naar boven

Links

- Dorpsraad Wijk aan Zee.

- De naam van het in 1972 gerealiseerde dorpshuis (met sporthal) De Moriaan is ontleend aan herberg / rechtbank De Moriaan die in de 17e eeuw aan de Kerkstraat stond. De gevelsteen van dit ‘rechthuis' heeft waarschijnlijk ook de ‘tweede Moriaan' gesierd: de eerste officiële badinrichting in Wijk aan Zee, die in 1837 door Mietje Geurs is geopend. Zij heeft 6 kamers en 2 badkamers ter beschikking voor haar badgasten. Bovendien heeft ze een badkoetsje waarmee de gasten in de Noordzee kunnen baden. Heinrich Tappenbeck neemt De Moriaan in 1879 na het overlijden van Mietje Geurs over en sloopt het pand om er in 1881 zijn (inmiddels verdwenen) Badhotel te bouwen. Begin 20e eeuw wordt in de kelder van dit hotel de gevelsteen van rechthuis De Moriaan gevonden. Inmiddels is deze steen aangebracht in de hal van het dorpshuis.

- De KNRM heeft al sinds 1824 een reddingstation in Wijk aan Zee. En sinds 1925 is er ook de Reddingsbrigade Wijk aan Zee.

- Basisschool De Vrijheit is de enige basisschool in het dorp.

- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Wijk aan Zee.

- Geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten van inwoners van de gemeente Wijk aan Zee en Duin (1817-1936).

Reactie toevoegen