Westbeemster

Plaats
Dorp
Beemster
Waterland
Noord-Holland

westbeemster_rk_kerk_jisperweg_1971_640x480.jpg

Westbeemster RK kerk Jisperweg 1971

Westbeemster RK kerk Jisperweg 1971

Westbeemster

Terug naar boven

Status

- Westbeemster is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de streek Waterland, gemeente Beemster.

- Onder het dorp Westbeemster vallen ook de buurtschappen Klaterbuurt, Zuidbeemster (deels) en Zuiderweg (deels).

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1639 Westerbeemster, 1680 West Beemster, 1840 West-Beemster.

Naamsverklaring
Oorspronkelijk een landkavel in het westen van de destijds nieuw ingepolderde Beemster, later ook de naam geworden van het aldaar ontstane dorp. De naam Beemster is nog niet bevredigend verklaard.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorpsgebied van Westbeemster ligt W van Middenbeemster, en wordt in het O begrensd door de Jisperweg (die er nog bij hoort), in het Z en W door de ringdijk, en in het N door de Oosthuizerweg (die onder Noordbeemster valt). De dorpskern ligt in het NO puntje van dit gebied.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Westbeemster 81 huizen met 620 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 300 huizen met ca. 750 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Westbeemster katholieke enclave in protestantse Beemster
In de in 1612 drooggelegde Beemster was het protestantisme de dominante want wettelijke religie. Vanaf 1624 komt er tegen de zin van de hoofdingelanden af en toe een priester naar de dan nog altijd modderige Beemster om de heilige mis te lezen en de sacramenten toe te dienen. In het Register der Resolutiën van Hoofd Ingelanden schrijven zij in dat jaar: “Dat er middelen zullen beraamd worden om den ingeslopen Roomsche Priester uit de Beemster te verdrijven.” Maar de katholieken gaan door met hun vieringen in zeker een 5-tal 'schuilkerken', zoals D'Ark van Noach aan de Westdijk, Vrederust op Volgerweg 42, en boerderij Broedersbouw aan de Oostdijk. De katholieken worden gedoogd, mede omdat zonder hen de polder niet tot ontwikkeling zou zijn gekomen.

In 1636 wordt de Beemster een RK Statie, met een eerste vaste priester. De benoeming van deze pater Theodorus Verwijnen kan worden beschouwd als officiële stichtingsdaad van de katholieke gemeenschap in de Beemster. "Ook wordt er al een vroeg voorbeeld van oecumene vermeld. Op school in de Westbeemster, een school op gereformeerde grondslag en openbaar, leerde ook een groot aantal katholieke kinderen. Hun ouders kregen het voor elkaar dat het Onze Vader, de Tien Geboden en de Geloofsbelijdenis zo geformuleerd werden dat protestant, doopsgezind, lutheraan en katholiek zich er allen in herkenden. Hoe lang, bedenk ik nu, hebben wij in de jaren zestig niet getheologiseerd om tot een oecumenisch Onze Vader te komen", aldus priester Jan Duin in zijn boekje '375 jaar katholieken in de Beemster 1637-2012'.

In 1752 komt er een kleine kerk in Westbeemster, als opvolger van de schuilkerken van voorheen (dit pand bestaat nog altijd, op Jisperweg 57, zie verder bij Bezienswaardigheden). Dat mag alleen laagbouw zijn, omdat een RK kerkgelegenheid alleen wordt 'gedoogd' en daarom niet mag opvallen. In 1785 wordt er een pastorie aan de kerk gebouwd. In 1827 wordt het dak van de kerk verhoogd tot pastorie-hoogte. Toen is de huidige karakteristieke vorm ontstaan. In 1847 wordt de kerk vergroot en wordt er een kerkhof aangelegd. In 1855 wordt de RK statie opgeheven en wordt de hele Beemster tot parochie verklaard in kerkrechterlijke zin, met een eigen kerkbestuur, met als parochiekerk de Joannes de Doperkerk in Westbeemster. Pas in 1879 wordt er vlak naast een echte kerk gebouwd, de huidige Joannes de Doperkerk. In 1910 komt naast de kerk de RK O.L. Vrouw van Lourdesschool, in een pand samen met een klooster. In 1920 scheidt Schermerhorn zich af en wordt een zelfstandige parochie. (bron: het boekje '375 jaar katholieken in de Beemster 1637-2012', door priester Jan Duin, via de link ook online te lezen)

Vliegtuigcrash WO II
Op 25 november 1943 is een Lancaster bommenwerper in Westbeemster neergestort. Alle 7 (Engelse) bemanningsleden zijn omgekomen.

Westbeemster blijft een bescheiden dorp
Het dorp is altijd bescheiden van omvang en ook voorzieningen gebleven. Zo is er nooit een eigen dokter en postkantoor gekomen. Aanvankelijk is er alleen lintbebouwing en verspreide bebouwing. In de jaren vijftig ontstaat door nieuwbouw een bescheiden komvorming rond de kerk, in de volksmond "'t buurtje" genoemd. In 1958 heeft de provincie Noord-Holland een rem op verdere uitbreiding gezet. Sindsdien is het dorp nauwelijks nog gegroeid en is het met vandaag de dag ca. 750 inwoners een klein dorp gebleven.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Bestemmingsplan Middenbeemster en Westbeemster (2013).

- Op meerdere plekken in Nederland gaan bibliotheken dicht, in Westbeemster is er in oktober 2016 juist een bijgekomen. En daar zijn ze maar wat trots op bij de Lourdesschool, waar het nieuwe bibliotheekservicepunt in een van de lokalen is gevestigd. Niet alleen de leerlingen kunnen er boeken lenen. De bibliotheek is er voor iedereen. "Ook voor vaders en moeders, opa’s en oma’s, en kinderen van andere scholen", aldus directeur Wilco Stoffelen bij de feestelijke opening van de mini-bibliotheek. De collectie bevat vooralsnog vooral veel kinderboeken, en een klein(er) aanbod voor volwassenen. Maar zij kunnen vanuit huis boeken bestellen bij de bibliotheek in Middenbeemster en in Westbeemster de boeken ophalen en terugbrengen. (bron: Noordhollands Dagblad, 13-10-2016)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Westbeemster heeft 15 rijksmonumenten, zijnde hoeve Boschrijk met koetshuis en toegangshek op Jisperweg 29, het voormalige klooster met school op nr. 52, de kerk op nr. 55, de pastorie met prieel, ijzeren tuinhek en toegangshek tot de begraafplaats op nr. 56, de stolpboerderij uit 1875 op nr. 130, de stolpboerderij met koetshuit uit 1880 op Wormerweg 2, en de stolpboerderijen uit 1885 op Rijperweg 16 en uit 1863 op nr. 32.

- De huidige RK Joannes de Doperkerk met aangebouwde pastorie (Jisperweg 55 resp. 56) dateert uit 1879 resp. 1880. Het is een kruisbasiliek in neogotische trant, ontworpen door H. Bijvoets. Verwantschap met het werk van Tepe, o.a. in de gedrukte lichtbeuk met de kleine bovenvensters, die invloed van de late Nederrijnse gotiek verraadt. De Neogotische aankleding is grotendeels nog intact. Het orgel is in 1890 gebouwd door de Gebr. Franssen te Roermond. Voor de voorgeschiedenis van deze kerk en parochie zie bij Geschiedenis. - Site Joannes de Doper-parochie.

- Het voormalige klooster van de zusters Franciscanessen op Jisperweg 52, rechts naast de kerk, dateert uit 1910. In het linkerdeel zat het klooster met kapel, in het rechterdeel zat de school (tegenwoordig heeft de school een eigen pand achter het kloostergebouw), waar de zusters tot 1978 het onderwijs verzorgden. In de tuin achter het complex bevindt zich een in verval geraakte Lourdesgrot. Tegenwoordig is het kloostergebouw in gebruik bij kunstenaars.

- Hier staat een mooie 'monumentale drieling' naast elkaar, want naast de hierboven beschreven rijksmonumentale panden staat links van de kerk de in 1752 gebouwde schuilkerk met in 1785 aangebouwde pastorie (nr. 57). Na het gereedkomen van de huidige kerk in 1879, komt de oude kerk met pastorie een aantal jaren leeg te staan, omdat de parochie diverse herbestemmingen als veronderstelde heiligschennis afwijst. Rond 1900 wordt het een Verenigingsgebouw, als ontmoetingsruimte voor de dorpelingen. In 1971 krijgt het pand de huidige naam De Kerckhaen. Rond 2000 zijn er plannen om het complex te verbouwen tot appartementen, tot ongenoegen van de inwoners, die dan hun ontmoetingsruimte zouden kwijtraken. In 2005 richten zij de Stichting Beheer Kerckhaen op, en houden inzamelingsacties voor behoud van het gebouw en café. Dit wordt een succes, en in 2006 heropent het pand als Café-Bar-Dancing De Kerckhaen. Voor nadere informatie zie de pagina Geschiedenis van De Kerckhaen op hun site.

- Gevelstenen in Westbeemster.

- Fort bij Spijkerboor ligt weliswaar, zoals de naam al suggereert, bij de buurtschap Spijkerboor, maar wordt daarvan gescheiden door het Noordhollands Kanaal. Voor het postadres valt het fort onder het dorp Westbeemster. Vandaar dat wij het op deze pagina beschrijven en niet op de pagina van Spijkerboor. Het fort maakt deel uit van het Werelderfgoed Stelling van Amsterdam. Het is het noordelijkste én grootste fort van deze stelling. Het in 1913 gereed gekomen fort bood plaats aan ruim 300 militairen. Het fort ligt ook nog eens in Werelderfgoed de Beemster en is dus in twee opzichten (onderdeel van) een Werelderfgoed!

Omdat de forten van de Stelling van Amsterdam te zwaar zouden zijn voor een fundering in de drassige Hollandse bodem, zijn de bouwlocaties eerst uitgegraven en opgevuld met duinzand, dat jaren moest inklinken. Het zandlichaam van Fort bij Spijkerboor is al in 1889 gereed, maar pas in 1908 wordt de bouw van het fort ter hand genomen. En dan moesten er ook eerst nog 3600 heipalen de grond in...

Het fort is vooral uniek door de nog aanwezige grote pantserkoepel met daarin twee 10,5 cm snelvuurkanonnen, destijds de krachtigste in Nederland. Nagenoeg alle andere forten van de Stelling zijn in de tweede wereldoorlog geheel ontdaan van hun bewapening, maar Fort bij Spijkerboor heeft door bijzondere omstandigheden dit imposante wapen kunnen behouden.

Hoewel het fort tot 1975 eigendom is gebleven van Defensie, is het in de loop der jaren door uiteenlopende instellingen vooral gebruikt als gevangenis, en ook als zodanig ingericht, met tralies en andere afsluitvoorzieningen. Gedetineerden hebben in de loop der tijd fraaie muurschilderingen nagelaten en centraal in het fort is een door hen gedecoreerde kapel ingericht.

De opzet in het behoud van Fort bij Spijkerboor is om de sporen van gebruik door de jaren heen uit te lichten. Daarmee wordt een historisch perspectief gepresenteerd, niet alleen van een militair object, maar ook van een belangrijk stuk geschiedenis van 20e eeuw. Van de watersnood in 1916 tot de wereldoorlogen 1914-1918 en 1940-1945, de Indonesië-crisis en de Koude Oorlog.

In de jaren tachtig (h)erkent men de natuurwaarden van de forteilanden, nog vóór de erkenning als cultuurmonument. Daarom zijn veel forten in het bezit gekomen van organisaties voor natuur- en landschapsbeheer. Fort bij Spijkerboor is in 1989 aangekocht door Staatsbosbeheer en wordt sinds 1991 beheerd door Natuurmonumenten. De natuur wordt op een zorgvuldige wijze beheerd en in bescheiden mate ontwikkeld. Het fort zelf heeft een afgesloten gang die toegang en onderdak biedt aan overwinterende vlinders en vleermuizen, maar in het publieksgedeelte tref je ze soms ook aan. In de met gras bedekte laag op het betonnen fort voelen zeldzame wasplaatpaddestoelen zich thuis.

Vrij toegang op het wandelpad rond het fort. Natuurmonumenten heeft een natuurwandeling uitgezet. Het fort zelf is alleen toegankelijk tijdens open dagen en excursies (voor perioden, dagen en tijden, zie de link).

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Fort bij Spijkerboor is tegenwoordig een 'rijpingslocatie' van de Nationale Bierbank, een initiatief van Biersommelier en Zytholoog Fiona de Lange. Zij zocht naar geschikte locaties waar bieren konden rijpen. Dat moet een plek zijn waar de temperatuur nauwelijks verandert en waar het donker is. Vandaar dat ze op forten terechtkwam, zoals deze en andere forten in de omgeving, en Fort Everdingen. In het 'Bierfort' bij Spijkerboor en Fort Everdingen organiseert Fiona minimaal 2x keer per jaar een unieke Bierdag. Slechts de mooiste, rijpste en meest bijzondere bieren komen hier op tafel, met een bijbehorende gastronomische beleving.

- Jaarlijks is er in Westbeemster op de eerste zaterdag in mei de Beemster Bijenmarkt, in en om gebouw De Kerckhaen, voor bijenhouders, imkers, niet-imkers en andere belangstellenden. Verschillende afdelingen van de NBV en imkers zijn aanwezig, zowel in de hobbysfeer als beroepsmatig. Verder korfvlechters, pollentellers, kramen met thema's bijenteelt en bijengezondheid, wasstraat, imkermaterialen, bijenhotels en vogelhuisjes, inheemse zaden, bijenbomen, drachtplanten, stekken etc. Demonstratiekasten met echte bijen. Vaak zijn er ook volken te koop.

- Kermis Westbeemster (gedurende 4 dagen eind augustus), met allerlei sport- en spel-activiteiten.

- Op een zaterdag begin september is er een Kofferbakmarkt bij Fort Spijkerboor.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Achter de huidiger RK kerk van Westbeemster ligt pastorietuin De Johanneshof. De oude tuin ademt rust en harmonie. De paden zijn bemost, de bomen hebben diepe wortels, in de lente ontkiemt het groen en in de zomer bruist het nieuwe leven in kleurige veldbloemen. De tuin wordt onderhouden door vrijwilligers van Stichting De Wereldtuin. Zij doen dit samen met mensen die graag buiten zijn. Werken met je handen in de aarde geeft voldoening en werkt heilzaam. De rust, het werk en de saamhorigheid bieden mensen inspiratie en de mogelijkheid zich te ontplooien.

De tuin is er: - Voor mensen uit alle landen van de wereld die houden van de tuin en daar graag mensen ontmoeten uit verschillende landen en culturen. - Voor mensen die door maatschappelijke participatie de mogelijkheid vinden om hun isolement te doorbreken: de tuin haalt hen hun huis uit en brengt hen in contact met de buitenwereld. - Voor kinderen van de basisschool; de Schooltuin laat hen ervaring opdoen met het opkweken van planten en het beleven van de seizoenen. - Voor bezoekers van de Pluktuin; van juni t/m september is iedereen welkom om, tegen een geringe vergoeding, een eigen veldboeket samen te stellen (zie openingsdagen en -tijden). - De Johanneshof op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Westbeemster (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - De in 1998 opgerichte Dorpsraad Westbeemster verstrekt gevraagd en ongevraagd advies aan de gemeente over leefbaarheidsaspecten in het dorp.

- Buurtverenigingen: - Het qua aantal inwoners kleine maar qua oppervlakte grote dorp Westbeemster heeft 7 buurtverenigingen, die allemaal een ander deel van het grote buitengebied beslaan (en wellicht zal er ook een zijn voor de dorpskern zelf).

- Onderwijs en kinderopvang: - De huidige dorpsschool van Westbeemster, de in 1910 gestichte Lourdesschool, is prachtig gelegen, verscholen achter een klooster en omgeven door weilanden. Het is een kleine, veilige en gezellige school, met ca. 120 leerlingen. Die kleinschaligheid is een van de sterke punten van de school. Elk kind krijgt de aandacht die het verdient. Dat zie je terug in zijn leerprestaties en ontwikkeling. De Lourdesschool werkt met een continurooster en heeft goede faciliteiten, zoals een groot speelplein, een moderne gymzaal, een sportveld en een kloostertuin (voor biologielessen). Een eigen schoolbus haalt en brengt de kinderen die wat verder wonen. De kinderen komen uiteraard uit het dorp zelf, maar ook uit de regio, van Avenhorn tot Zuidschermer.

- Kinderopvang De Loeiende Koe (Jisperweg 134) is een kleinschalige professionele kinderopvang voor kinderen van 10 weken tot 12 jaar. De boerderij biedt veel mogelijkheden voor de kinderen voor contact met dieren waaronder lammetjes. Verder o.a. een moestuin en natuurtuin.

- Sport: - Voetbalvereniging WBSV. - Facebookpagina van de WBSV Vrouwen 1 en 2.

- Zorg: - Zorgboerderij Met Hart, tog? biedt de combinatie van landbouw en zorg. Voor iedere deelnemer zoeken ze een passende werkplek. De veelzijdigheid van de boerderij biedt hiervoor alle kansen.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Westbeemster.

Reactie toevoegen