Wernhout

Plaats
Dorp
Zundert
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

wernhout KVW sigarenfabrieken [640x480].jpg

Wernhout KVW sigarenfabrieken

Wernhout KVW sigarenfabrieken

Wernhout

Terug naar boven

Status

- Wernhout is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Zundert. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1810.

- De gemeente Zundert heeft van 1811 tot circa 1896 ‘Zundert en Wernhout’ geheten.

- Onder het dorp Wernhout vallen ook de buurtschappen De Lent, Maalbergen, Weimeren en Wernhoutsburg.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1294 Warenhout, 1295 Worenhout, 1320 kopie 17e eeuw Wiernout, 1327 kopie 1339 Werrent.

Naamsverklaring
- Naar de oudste vorm een samenstelling van hout ‘hoogopgaand bos’ van de persoon Waro. Voor het 1e deel heeft men recentelijk ook gedacht aan warande ‘jachtterrein, wildhaag’ (als persoonlijk bezit). (1)
- Of het eerste lid van Wernhout een persoonsnaam Warn bevat, is twijfelachtig. Het element war, wor, wer komt verspreid in de Baronie voor, maar de betekenis is nog niet duidelijk. Mogelijk mag men vergelijken het eerste lid van Werlewoud, in 1343 te Lier vermeld. (2)
-En (28) stelt: “Ook de naam Wernhout kent verschillende interpretaties. Zo bestaat er een theorie dat de naam een verbastering zou zijn van ‘Warnhout’; een paal om de mensen te waarschuwen (het Engelse ‘to warn’ = waarschuwen). Het zou kunnen duiden op een gerechtsplaats. Het meest voor de hand liggend is de verklaring te zoeken in de natuurlijke omgeving. Het gebied was bedekt met bossen van hoogopgaand hout. In 1324 werd de plaatsnaam ook wel als Wierenhout geschreven; wieren staat voor moerassen. Een andere verklaring zou kunnen zijn: ‘het bos van Werner.’”

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Zaantaozelaant.

Terug naar boven

Ligging

Wernhout ligt ZW van Zundert, aan de Wernhoutseweg (Zundert-Wuustwezel (België)).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Wernhout 50 huizen met 283 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.000 huizen met ca. 2.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Wernhout is een voormalige heerlijkheid*1. “De oudst bekende heren van deze heerlijkheid zijn de Berthouts, waarvan al in 1294 sprake is; sinds 1314 noemen zij zich Van Berlaer. Bijna honderd jaar later, in 1381, wordt de heerlijkheid verkocht aan Jan van Cuyck, die in 1442 overlijdt. Frank van Borselen wordt in 1448 de nieuwe Heer. Hij was ook al Heer van Brecht. Door vererving en huwelijk komt de heerlijkheid in handen van Van Culemborg en Bailleul tot 1618. In dat jaar koopt Johan van Aerssen, drossaard van het Land van Breda, Wernhout op.

Deze Johan van Aerssen is bekend gebleven omdat hij in 1666 een zogenoemde octrooibrief aan het Sint Jorisgilde in het dorp heeft verleend. Een voorbeeld van de bemoeienis die de Heer had met het gemeenteleven. Het gilde mocht pas starten, wanneer de Heer zijn toestemming had gegeven en zijn voorwaarden had gesteld. De Van Aerssen’s zijn tot 1698 Heer van Wernhout gebleven. In dat jaar verkocht Cornelis van Aerssen de heerlijkheid voor €7.386 aan prins Willem III van Oranje, koning van Engeland van 1689 tot 1702, gehuwd met Mary II Stuart. De heerlijkheid bleef tot 1794 in handen van de Oranjes” (28). In 1795 werden de ‘heerlijke rechten’ door de Fransen afgeschaft*1.

De heerlijkheid is ook een enclave geweest: “De heerlijkheid Wernhout, pas in 1698 door de Oranjes aangekocht, vormde tot in de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) een deel van Half-Brecht, een plaats die verschillende uren gaans van het dorp is gelegen. In 1618 werd dit dorp ten overstaan van het leenhof van Brabant in Den Haag verkocht, terwijl Half-Brecht zelf in 1620 voor het leenhof van Brabant te Brussel werd verheven” (38).

Bij Wernhout stond vroeger een kruiseik. “Dat was een eik waarin een kruis hing en waar men in een processie naar toe trok. Deze processie ging op 25 april vanuit de kerk naar de Kruiseik. Doel was het afsmeken van de vruchtbaarheid van de aarde. Reeds bij de Romeinen was een dergelijke processie naar het beeld van de god Robigus, die tegen graanroest werd aangeroepen, bekend” (89).

Wernhout is op 27 oktober 1944 door de Amerikanen bevrijd.

*1 Zie verder bij Zundert.

- Verhalen over de geschiedenis van Zundert en Wernhout op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2017 is het Jurriënsplein heringericht en voorzien van een ontmoetingsplaats met zitbanken. Ook de ruimte rond het gemeenschapshuis is heringericht. Hier zijn o.a. 2 jeu de boules-banen gerealiseerd.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Wernhout heeft 6 gemeentelijke monumenten.

- Nadat Achtmaal in 1862 een eigen kerk had gekregen, vonden de inwoners van Wernhout het hoog tijd dat ook zij een eigen kerkgebouw kregen. De plaats kreeg echter in 1883 eerst een eigen schoolgebouw, voordat uiteindelijk in 1926 door de toenmalige bisschop van Breda, Mgr. Hopmans, toestemming werd verleend tot de bouw van een kerk. Alhoewel het grootste deel van de inwoners voorstander was van een nieuw kerkgebouw, waren er toch ook inwoners die hiertegen fel gekant waren. Op Wernhoutsburg was namelijk het seminarie der Lazaristen gevestigd, waar vele omwonenden de Heilige Missen bijwoonden. Zij hadden angst dat door de komst van een nieuw kerkgebouw, de mogelijkheid om de missen te volgen te Wernhoutsburg voorbij zou zijn. In 1927 komt de kerk gereed. Nadere informatie op de site van Parochie Wernhout.

- Aan het Julianaplein een bronzen plastiek, uitbeeldend het rakelings passeren van twee gestyleerde vogels en daarmee aangevend de relatie van het verkeer op de weg. Vervaardigd door Henk Groenhuis (1982/1983).

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Wielerronde van Wernhout (begin juni).

- Jaar- en Snuffelmarkt, op de derde zondag van juli. Naast deze markten is er een minikermis, livemuziek met diverse artiesten en tal van attracties voor jong en oud.

- Corsobuurtschap Wernhout bouwt jaarlijks een wagen waarmee ze meedoen aan het Bloemencorso Zundert (september).

- Kerstmarkt / Kerstfair (weekend half december).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Natuurgebied De Krochten ligt rond de Krochtenweg, ZO van Wernhout, N van Maalbergen, O van de Aa of Weerijs, W van de Belgische grens. Het gebied is, samen met het nabijgelegen natuurgebied Lange Gooren, 115 hectare groot en wordt beheerd door Staatsbosbeheer. Gebied met verspreid liggende bos- en moerasterreinen. Met name in laaggelegen delen met veengrond komen interessante begroeiingen voor, met onder meer rietvelden, moerasbos, gagel en vochtige heide. De meeste plassen zijn ontstaan door het winnen van turf. Op de hogere delen met zandgrond staan vooral dennenbossen. Wandelroute. Ruiterpaden.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Wernhout door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Wernhout.

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Wernhout is in 2009 opgericht.

- Dorpshuis: - Gemeenschapshuis Wierenbos.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool Sint Jozef. - Kinderopvang KidsOké.

- Muziek: - Muziekvereniging Wernhout Vooruit is opgericht in 1937. Jong en ouder hebben hier plezier in het maken van muziek; alle leeftijden voelen zich er thuis. De vereniging omvat een groot orkest, een slagwerkgroep, een blaaskapel, en bij voldoende belangstelling wordt ook een een blokfluitgroep opgestart.

- Sport: - v.v. Wernhout (voetbal) is opgericht in 1943. - v.v. Wernhout Dames. - Gymnastiekvereniging Olympia.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Wernhout.

Reactie toevoegen