Well (Limburg)

Plaats
Dorp
Bergen LB
Noord-Limburg
Limburg

Well (Limburg)

Terug naar boven

Status

- Well is een dorp in de provincie Limburg, in de regio Noord-Limburg, gemeente Bergen.

- Onder het dorp Well vallen ook de buurtschappen Bosserheide, Elsteren, Kamp, Knikkerdorp en 't Leuken.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Ca. 1135-1180 en 1251 Welle, 1325 Wele, 16e eeuw Wel.

Naamsverklaring
De plaatsnaam stamt van het Oudnederlandse welle 'wel, bron, waterput'. De oudste vorm kan ook betrekking hebben op Well bij Wermelskirchen (Duitsland).(1)

Terug naar boven

Ligging

Well ligt ZO van Bergen. De dorpskern grenst via uiterwaarden in het W aan de Maas. Het dorpsgebied omvat ook nog een groot stuk buitengebied O van de dorpskern en grenst in het O aan Duitsland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Well 64 huizen met 435 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.000 huizen met ruim 2.400 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Stichting Archief Well, die als doelstelling heeft om de historie van dit dorp te verzamelen en openbaar te maken. De verzameling, die nog altijd groeit, bestaat  o.a. uit boeken, brochures, kaarten, krantenknipsels en aantekeningen. Verder een  zeer groot aantal bidprentjes en enkele DTB (doop-, trouw- en begrafenisboeken), foto- en filmmateriaal. Archiefmedewerkers zijn bezig met het ordenen en digitaliseren, waardoor de toegankelijkheid wordt vergroot. Ook de jeugd en kinderen kunnen voor werkstukken en spreekbeurten putten uit een breed scala aan materiaal over het dorp en de regio. Bezit je plaatselijk materiaal dat in een van de bovenstaande verzamelingen thuishoort, dan is Archief Well graag bereid om die stukken in haar documentatie op te nemen. Gooi oude foto's, archiefstukken, bidprentjes, verenigingsmateriaal etc. daarom nooit weg, maar schenk ze aan hen. Je doet er het dorp en het nageslacht een plezier mee!

"Vele handen maken licht werk... Er is nog veel te doen om het cultureel erfgoed van Well te bewaren. Zo zoeken we nog mensen die het leuk vinden om in klein teamverband onze oudere dorpsgenoten te interviewen met een digitaal opnameapparaatje van het archief. Aan de hand van een klein lijstje met belangrijke punten laten ze de mensen hun verhaal over vroeger, familie enz. vertellen. Ook wordt er assitentie gevraagd voor de webmaster van de website. Meld je aan bij een van de bestuursleden of kom eens op een donderdagmorgen naar het archief in De Buun voor meer informatie.

Wat doen de vrijwilligers?: Foto's worden gescand en onbekende personen op de foto's worden achterhaald. Foto's en gegevens worden digitaal opgeslagen. Een gedeelte hiervan wordt bewerkt en komt met gegevens op de website. Of ze staan in de reeks archiefboeken 'Well sporen uit het verleden'. De bidprentjes zijn gesorteerd op alfabet en werden gedigitaliseerd. De prentjes die nu nog binnenkomen worden bijgehouden. Bidprentjes zijn een bron van informatie, ook voor stamboomonderzoek. De databank is online. Videomateriaal wordt gedigitaliseerd en goed filmmateriaal moet nog uitgezocht worden.

De titels van alle aanwezige boeken en tijdschriften worden in de computer ingevoerd. Woorden, gezegdes en uitdrukkingen in het dialect worden verzameld. Historische gebeurtenissen worden nagetrokken en verzameld. Senioren uit het dorp moeten nog worden geïnterviewd en hun verhalen uitgewerkt. Op donderdagmorgen worden bezoekers te woord gestaan en zo veel mogelijk geholpen. In het archiefdepot wordt het aanwezige materiaal uitgezocht, geordend en gearchiveerd. Geregeld worden exposities gehouden. Zonder heden geen toekomst: ook het heden wordt zo veel mogelijk via foto's en ander materiaal verzameld." Archief Well is op donderdagen geopend voor bezoekers van 10.00-12.00 uur (locatie: MFC De Buun, Kasteellaan 25). Ook bezoek op afspraak mogelijk. Op feestdagen is het archief gesloten.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De Provincie Limburg heeft in 2009 landgoed Wellsmeer gekocht van pensioenfonds BPF. Wellsmeer is een aaneengesloten landbouwgebied van bijna 400 hectare, 2 km ten oosten van Well. Het is de grootste grondaankoop van de provincie ooit. Boeren kunnen aanspraak maken op een stuk grond in dit gebied als ze ergens anders in de provincie plaats moeten maken, vanwege bijvoorbeeld de beveiliging van de Maas of de ontwikkeling van Klavertje Vier in Venlo.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Well heeft 14 rijksmonumenten.

- Mariakapel.

- Gevelstenen in Well.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Maasjoerts (joerts is Wells voor mus) is opgericht in 1959. - Jeugdcarnaval De Maasjoerts. - Op carnavalsmaandagavond is er een spectaculaire Lichtjesoptocht.

- Well-Lympics (Zeskamp) in juni.

- 4-daagse groep 'Dòr zìen wì-j wer' is een fanatieke loopgroep uit Well die jaarlijks deelneemt aan de Nijmeegse Vierdaagse. Op de Facebookpagina onder de link doen ze met filmpjes verslag van hun tochten. In editie 2018 zijn alle ca. 15 Wellse bikkels gefinisht.

- Het laatste weekend van augustus (tegenwoordig van vrijdag t/m dinsdag) viert Well haar jaarlijkse kermis op het plein in de Grotestraat en in de diverse dorpscafé's en zaal. De kermis werd in vroegere jaren gehouden rond 15 juni, het naamfeest van St. Vitus, de patroonheilige van het dorp. Maar omdat het in juni een drukke tijd is met de oogst binnenhalen en andere werzaamheden, heeft men de kermis verplaatst naar rond de laatste zondag van augustus. Veel mensen zijn nog steeds lid van de spaarkas in een van de plaatselijke café's. Op kermisvrijdag kan de enveloppe met gespaard kermisgeld bij de kastelein worden opgehaald. Een keer per jaar wordt de rente van het geld verteerd op het spaarkasfeest.

Dagen van te voren was men in huis bezig met de zogeheten kermispoets, een speciale schoonmaakbeurt, want er kwamen immers kermisgasten. Ook de tuin werd extra aangeharkt en zelfs de stallen bij de boeren zagen er tip top uit. Het bezoek kreeg een rondgang door huis, erf en het vee moest bezichtigd worden. Ook werd er voor een uitgebreide warme maaltijd gezorgd. Vlaai werd gebakken en voor 's avonds bij de broodmaaltijd maakte men grote koude schotels. Bleven er gasten slapen, dan deden ze dit op een zogeheten kermisbed. Er werd een canapé voor gebruikt of matrassen werden op de grond gelegd.

De mensen 'hielden' dan echt kermis. Het was vaak de enige keer in het jaar dat je uitging en bezoek kreeg. Op zondag was je eindelijk Kermis-verreg, klaar dus voor het feest. Eerst werd er Sacramentsprocessie gehouden na de hoogmis en daarna gingen de café's open. Op zondag werd niet gedanst. Maandag, dinsdag en woensdag van 10.00-14.00 uur werd er matinee gehouden. Van 14.00-17.00 uur was er verplicht sluiten. Iedereen kreeg zo de gelegenheid om thuis te gaan eten. Veel Wellenaren, die dat niet zagen zitten, togen na de middag naar de kermis in Wemb, net over de grens. (bron en nadere informatie over de kermis in dit dorp in vroeger tijden, zie Archief Well)

- De Spokentochten Well (op een zaterdag in oktober en november) zijn zeer de moeite waard en je steunt er ook nog goede doelen mee (namelijk het lokale jeugd-verenigingsleven). Maar omdat de tochten plaatsvinden in de Wellse buurtschap Knikkerdorp, hebben wij het evenement daar beschreven. Dus ga s.v.p. daar even kijken voor de beschrijving.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Anno 2016 is men fondsen aan het werven om op de Putjesberg weer een uitkijktoren te realiseren, nu voor recreatieve doeleinden, om van het uitzicht over de omgeving te kunnen genieten. Vroeger heeft hier ook een uitkijktoren gestaan, die diende om in droge periodes over de omgeving uit te kijken en zo tijdig beginnende bosbranden te kunnen ontdekken.

- In 2012 is Bezoekerscentrum De Maasduinen gerealiseerd. Het is een uniek gebouw, letterlijk hangend in de oude sluisbak die het Reindersmeer verbindt met het Leukermeer. Het is een ideale uitvalsbasis voor vele wandel- en fietsroutes. Er zijn ook 2 rolstoelpaden en er is een Speelbos voor de kinderen. De permanente tentoonstelling in het Bezoekerscentrum geeft behalve informatie over de Maasduinen ook algemene natuurinfo. Er zijn voelwanden, geurdozen en op de WC vind je weetjes over de ontlasting van de fauna in dit gebied. Ook is er een Informatie-punt dat antwoorden geeft op vragen over het gebied.

- In 1993 en 1995 treedt de Maas fors buiten haar oevers. Bewoners worden geëvacueerd, huizen lopen onder water en de schade is enorm. Sinds die tijd wordt op tal van plaatsen hard gewerkt om nieuwe overstromingen van de Maas te voorkomen. Om de veiligheid van de Limburgers te vergroten zijn en worden dijken verhoogd en verbreed, zijn hoogwatergeulen tussen Well en Aijen aangelegd (waarvoor zie ook bij Aijen) en een retentiebekken bij de voorhaven van het Leukermeer NW van het dorp. Daarmee is het Maasdal beschermd tegen hoogwaters die eens in de 250 jaar voor kunnen komen. De hoogwatergeulen vormen in het toekomstig Maaspark Well een belangrijke bijdrage voor de hoogwaterbescherming. Beide geulen zorgen op termijn gezamenlijk voor circa 26 centimeter verlaging van de waterstand bij dezelfde afvoer. De maximale diepte van de hoogwatergeulen is 2,5 meter. In totaal is er met de aanleg van deze hoogwatergeulen 2,4 miljoen m3 extra ruimte voor de rivier. De hoogwatergeulen samen hebben een oppervlakte van 53,5 hectare.

De gemeente Bergen ziet deze werkzaamheden als een mooie kans om het te combineren met de aanleg van een prachtig gebied voor waterrecreatie. De gemeente heeft daarom het plan Maaspark Well uitgewerkt. Een plan waarin alle aspecten van veiligheid aan bod komen, maar ook natuur, toerisme, ondernemen en infrastructuur. Het is een belangrijke schakel in het grote landelijke project 'Ruimte voor de Rivier', waar op tientallen plekken langs alle grote rivieren maatregelen zijn genomen in het kader van de waterveiligheid, vaak gecombineerd met verbetering van faciliteiten op het gebied van landschap, natuur en toerisme en recreatie. Het wordt een groot natuur- en recreatiegebied tussen de Maas, de Maasduinen, de N271 en de dorpen Aijen en Well. Aantrekkelijk voor de Bergenaren én aantrekkelijk voor toeristen. In 2025 beoogt het project gereed te zijn. Zie ook de toelichting op het project Maaspark door aannemer Dekker (in het Engels).

- Natuurgebied De Band is eind 2018 opgeleverd. In 2015 heeft Rijkswaterstaat bij Well een hoogwatergeul aangelegd. Dat is een aftakking van de Maas die extra ruimte geeft bij hoogwater. Tegelijk is in natuurgebied De Band 35 hectare extra natuur ontstaan. Na de realisatie van de hoogwatergeul is dat gebied ingericht. In het gebied is ook een struinpad aangelegd en een picknicktafel en een vogelkijkwand geplaatst. (bron: Rijkswaterstaat, 13-12-2018)

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's van Well op Facebook.

- Filmpje van de Koninginnebrug over de Maas bij Well door Pieter van Schijndel.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Well.

- Belangenvereniging: - Het Wells Forum houdt zich proactief bezig met de ontwikkelingen in en rond het dorp. Het is gesprekspartner van de gemeente Bergen vanuit het dorp en wordt gebruikt als klankbordgroep in vele ontwikkelingen.

- Buurtvereniging: - Buurtvereniging Well-Kom.

- MFC: - Mutifunctioneel Centrum (MFC) De Buun is in 2010 gerealiseerd. Het complex omvat o.a. een feestzaal, sporthal, bibliotheek en BSO. - Reportage overt het 1-jarig bestaan van MFC De Buun.

- Onderwijs: - Basisschool St. Vitus. "In schooljaar 2018-2019 wordt de school bezocht door ongeveer 185 kinderen, verdeeld over 7 groepen. Met ons onderwijs willen we de kinderen begeleiden op hun weg naar volwassenheid door te werken aan onze kernwaarden: respect; veiligheid; ruimte voor verschillen en ontwikkeling; communicatie; samenwerken."

- Muziek: - De in 1888 opgerichte Harmonie De Vriendenkring streft ernaar om iedereen die dat wil, muzieklessen te laten volgen op een zo hoog mogelijk niveau en op een manier die voor de leerling aantrekkelijk is. Maar boven alles is de harmonie er ook vooral voor de gemeenschap en luistert zij ontelbare dorpsactiviteiten op. Zo zijn zij te horen bij bijvoorbeeld serenades, optochten, concerten, uitvoeringen in de kerk en nog veel meer activiteiten.

- Op 27 december 1943 vond in een Vrouwenkamp op Sumatra het eerste concert van een Stemmenorkest plaats, een kerstconcert zonder woorden. Tijdens de Japanse bezetting van het toenmalige Nederlands-Indië zijn ruim 100.000 niet-Aziatische vrouwen in kampen geïnterneerd geweest. Hun levenspatroon werd plotseling en gewelddadig veranderd. Veel vrouwen die de ontberingen van het kamp overleefden, hebben een blijvende herinnering aan de muziek en zang die een grote rol hebben gespeeld in hun overlevingsstrijd. Er werd een koor samengesteld dat zingend, maar zonder woorden, klassieke muziek ten gehore bracht. Aanvankelijk bedoeld als afleiding, maar later een noodzaak om de ellende van alle dag het hoofd te kunnen bieden. De arrangementen overleefden de oorlog en worden nog altijd uitgevoerd, als blijvende getuigenis van een zwarte bladzijde uit de wereldgeschiedenis, maar ook als ode aan zang en muziek die zoveel troost kunnen bieden in moeilijke tijden.  Dit gegeven vormt de basis voor het in 1999 opgerichte Stemmenorkest 'De Kracht van een Lied' in Well.

- Kinder- en Jeugdkoor De Vrolijke Noot.

- Sport: - E.W.C. '46 (voetbal). Voor het geval je je afvraagt wat die afkorting betekent; dat betekent Erica Walaria Combinatie.

- Overige verenigingen: - St. Antoniusgilde.

- Toneelvereniging De Buunspeulers.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Well Papenbeek.

Reacties

(2)

My ancestor Anna Maria Cappers married Hermann Meyers Born 1882. Information is that Anna was born in Well (date of birth unknown), now in Limburg, Bergen. Anna died around 1923 believed in Eyll, North-Rhine. I have no other information about Anna. Due to the history in the area I am unsure of her nationality or where married or her parents. Was she Dutch, French, German. I hope that you may be able to assist with any information about Anna Cappers or her family. Kindest regards Karl (Wales in the UK)

I have just updated the page with more information about the "Stichting Archief Well" (under the part 'Geschiedenis' (History)). This local group is - among other things - specialised in data about born and died persons in Well. They have many data, and digitalized archives on this subject. There is a big chance I think that they have information about the person you're looking for. So my advice is to contact them. Greetings and I wish you success with your investigations, Frank van den Hoven, chief editor Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen