Waaxens

Plaats
Dorp
Dongeradeel
Fryslân

waaxens_collage.jpg

Waaxens, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Waaxens, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Waaxens (2).JPG

Het poortgebouw van de verdwenen Sjucksmastate in Waaxens.

Het poortgebouw van de verdwenen Sjucksmastate in Waaxens.

Waaxens.JPG

Zo ver het oog kan zien in Waaxens.

Zo ver het oog kan zien in Waaxens.

Waaxens..JPG

De Sint-Thomaskerk uit de 12e eeuw in Waaxens.

De Sint-Thomaskerk uit de 12e eeuw in Waaxens.

waaxens_picknickbank_met_ingebouwd_informatiepaneel_kopie.jpg

Creatief, innovatief (want nog nooit ergens anders gezien) én buitengewoon functioneel; picknickbank bij Waaxens met in de tafel ingebouwd informatiepaneel. Dan kun je terwijl je je broodje eet gelijk lezen en zien wat er zo bijzonder is aan dit dorp.

Creatief, innovatief (want nog nooit ergens anders gezien) én buitengewoon functioneel; picknickbank bij Waaxens met in de tafel ingebouwd informatiepaneel. Dan kun je terwijl je je broodje eet gelijk lezen en zien wat er zo bijzonder is aan dit dorp.

waaxens_wit_plaatsnaambord_en_poortgebouw_sjucksmastate.jpg

Hier lijkt het of het dorpje Waaxens geen bebouwde kom heeft, omdat hier een wit plaatsnaambord staat. Dat komt omdat hier de provincialeweg langs het dorp loopt. De dorpskern zelf heeft wél een bebouwde kom en dus blauwe plaatsnaamborden. (© Google)

Hier lijkt het of het dorpje Waaxens geen bebouwde kom heeft, omdat hier een wit plaatsnaambord staat. Dat komt omdat hier de provincialeweg langs het dorp loopt. De dorpskern zelf heeft wél een bebouwde kom en dus blauwe plaatsnaamborden. (© Google)

Waaxens

Terug naar boven

Status

- Waaxens is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Dongeradeel. T/m 1983 gemeente Westdongeradeel.

- Niet te verwarren met Waaksens (waarvan de Nederlandstalige variant ook Waaxens luidt) gem. Littenseradiel.

- Het piepkleine dorpje Waaxens en het eveneens zeer kleine dorpje Foudgum delen veel voorzieningen met het grotere buurdorp Brantgum (zo is er een gezamenlijk Dorpsbelang). Gezamenlijk worden zij daarom ook wel als drielingdorp beschouwd.

- Waaxens had vroeger geen 'bebouwde kom' en daarom witte plaatsnaamborden. Tegenwoordig heeft het dorp wel een bebouwde kom (met 30 km-zone) en daarom blauwe plaatsnaamborden. Curieus is dat in de NO bocht van de Poelewei, bij het picknickbankje, wel een 30 km-bord staat maar geen plaatsnaambord (op Google Streetview anno 2010, maar ook anno 2017 blijkt het er niet te staan). Vermoedelijk heeft hier wel een bord gestaan maar is dit ooit om een of andere reden verdwenen en (nog) niet teruggeplaatst.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Waaxens ligt NW van de dorpen Brantgum, Foudgum, Bornwird, Hiaure en de stad Dokkum, NNW van de dorpen Raard en Sibrandahûs, NNO van de dorpen Lichtaard en Jannum, NO van de dorpen Reitsum, Ginnum en Jislum, ONO van de dorpen Hegebeintum en Ferwert, O van het dorp Blije, ZO van het dorp Holwerd, ZW van het dorp Ternaard en WZW van het dorp Hantum.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat het dorp Waaxens 11 huizen met 73 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 20 huizen met ca. 40 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De ‘Tegenwoordige Staat’ (II, 206) noemt Waaxens in 1768 het kleinste dorp van de grietenij. Een vergelijking tussen oude kaarten van de grietenij en de huidige landschappelijke situatie laat zien dat aantal en ligging van de boerderijen en woonhuizen gedurende eeuwen nauwelijks zijn veranderd, en dat alleen de afgelopen decennia de bebouwing iets is toegenomen. Alle gebouwen zijn op of tegen (Sjuksma State) de terp aan gelegen. De dorpsterp is tamelijk uitgestrekt en slechts voor een klein deel afgegraven. De geringe mate waarin de terp is afgegraven hangt wellicht samen met het ontbreken van een vaarweg naar het dorp, waarlangs de terpaarde rond de eeuwwisseling 19e-20e eeuw gewoonlijk werd afgevoerd.

Ondanks de hoge ouderdom van de dorpsnaam en het onveranderde agrarische karakter, is van radiale indeling van het terpterrein, de aanwezigheid van ringwegen en kerkpaden niets te bespeuren. De bebouwing ligt in de omgeving van de kerk zonder dat hierbij van een bepaalde systematiek sprake is. Bij de aanleg van een verharde weg tussen Dokkum en Holwerd in de jaren zestig van de 19e eeuw is de oorspronkelijk doodlopende landweg ten zuiden van de kerk in het nieuwe tracé opgenomen. Een eeuw later wordt een nieuwe verbinding tussen de reeds bestaande en de dorpskerk over de terp aangelegd. (bron: 'De monumenten van geschiedenis en kunst: Noordelijk Oostergo: de Dongeradelen', 1983)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Waaxens heeft 9 rijksmonumenten.

- Beschrijving van de monumentale objecten in Waaxens.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- In de NO hoek van de Poelewei Waaxens binnenkomend, staat een picknickbankje waar je even kunt uitrusten. Kostenbesparend, creatief en innovatief (want wij hebben het nog nergens anders gezien) is dat in de tafel een informatiepaneel is ingebouwd. Dat scheelt de kosten van een apart informatiepaneel, en het is buitengewoon functioneel omdat je niet met je hapje en drankje naar het informatiepaneel hoeft te lopen om te lezen wat er zo bijzonder is aan dit dorp, maar je kunt gewoon blijven zitten en tijdens je hapje en drankje ondertussen de bijzonderheden lezen. Slim bedacht! En hopelijk een goed voorbeeld voor elders. Zie de afbeelding elders op deze pagina.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Waaxens (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Waaxens en de buurdorpen Brantgum en Foudgum.

- Nieuws: - Nieuws uit Waaxens, Foudgum en Brantgum op Twitter. - Nieuws uit Waaxens, Foudgum en Brantgum op Facebook.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Waaxens.

Reactie toevoegen