Veendam

Plaats
Dorp en gemeente
Veendam
Veenkoloniën
Groningen

gemeente_veendam_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Veendam anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Veendam anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

veendam_stationsgebouw.jpg

Mensen twijfelen nog weleens op welk station ze zijn aangekomen. Welnu, hier is geen twijfel mogelijk; hier staat luid en duidelijk dat je op station Veendam bent aangekomen. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Mensen twijfelen nog weleens op welk station ze zijn aangekomen. Welnu, hier is geen twijfel mogelijk; hier staat luid en duidelijk dat je op station Veendam bent aangekomen. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

veendam_scheepsjagers_boven_oosterdiep.jpg

Scheepsjagers op het Boven Oosterdiep, anno ca. 1917. De brug die omhoog staat is de Willemsbrug. De kerk op de achtergrond is de kerk van dominee Winkler Prins, de hoofdredacteur van de bekende gelijknamige encyclopedie.

Scheepsjagers op het Boven Oosterdiep, anno ca. 1917. De brug die omhoog staat is de Willemsbrug. De kerk op de achtergrond is de kerk van dominee Winkler Prins, de hoofdredacteur van de bekende gelijknamige encyclopedie.

Veendam

Terug naar boven

Status

- Veendam is een dorp en gemeente in de provincie Groningen, in de streek Veenkoloniën.

- De gemeente Veendam is in 1969 vergroot met het grootste deel van de gemeente Wildervank (het overige deel is naar de gemeente Stadskanaal overgegaan).

- Wapen van de gemeente Veendam.

- De gemeente Veendam omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Bareveld (deels), Borgercompagnie (grotendeels), Ommelanderwijk, Tripscompagnie (deels), Wildervank en Zuidwending en de buurtschappen Kibbelgaarn (grotendeels), Korte Akkers, Numero Dertien, Westerdiepsterdallen en Wildervanksterdallen. Dit zijn 7 dorpen en 5 buurtschappen in totaal. Alleen voor de postadressen vallen ook de dorpen Ommelanderwijk en Zuidwending en de bijbehorende buurtschappen Kibbelgaarn (grotendeels), Korte Akkers en Numero Dertien onder het dorp Veendam.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Veendam.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1655 Veendam.

Naamsverklaring
Letterlijk dam 'waterkering' in het veen 'veengebied'. In 1648 gesticht door Adriaan Geerts Wildervanck en de zijnen. Zie ook Wildervank. Volgens Van der Aa(1) was de naam van de streek oorspronkelijk Boven Muntendam. In 1655 werd door de gezamenlijke afgravers bij de benoeming van de eerste predikant de naam Veendam gegeven.(2)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Veendam grenst in het W aan Kiel-Windeweer en buitengebied van Hoogezand, in het N aan de delen van Borgercompagnie en Tripscompagnie in de gemeente Menterwolde en Muntendam, in het NO aan Meeden en Oude Pekela, in het O aan Nieuwe Pekela, in het Z aan Boven Pekela en buitengebied van Stadskanaal en in het ZW aan de provincie Drenthe, Nieuwediep, het deel van Bareveld in de gemeente Aa en Hunze, Eexterveenschekanaal en Annerveenschekanaal, en ligt O en NO van Eexterveen en Annen, O en OZO van Zuidlaarderveen, De Groeve en Zuidlaren, ZO van Kropswolde, Hoogezand en Sappemeer, Z van Zuidbroek, de A7, Knooppunt Zuidbroek (A7/N33) en Noordbroek, ZW van Scheemda, Westerlee, Heiligerlee en Winschoten, W en WZW van Blijham, W van Wedde, W en NW van Alteveer en Onstwedde, NW van Stadskanaal, N van Gasselternijveenschemond, Gasselternijveen en Drouwenermond, NNO van Borger en NO van Eext, Gieten en Gasselte. De gelijknamige hoofdplaats ligt centraal-noordelijk in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Veendam 1.121 huizen met 7.649 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 763/5.275 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Ommelanderwijk 135/977, De Zuidwending 79/476, De Korte Akkers 9/69, Kibbelgaarn 8/55, Nummer Eén 3/22, Nummer Dertien 6/43, Burger-Compagnie (deels) 113/681 en Trips-Compagnie (deels) 5/51. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 11.000 huizen met ca. 27.500 inwoners, het gelijknamige dorp heeft ca. 8.700 huizen met ca. 21.500 inwoners, dit is inclusief de aantallen voor de dorpen Ommelanderwijk en Zuidwending.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het in een monumentaal pand uit 1911 gevestigde Veenkoloniaal Museum vertelt het boeiende verhaal van de Groninger Veenkoloniën en dat verhaal bevat meer dan alleen veen en vervening. De 19e eeuw is voor deze regio een 'Gouden Eeuw'. Landbouw, zeevaart en landbouwindustrie - met name aardappelzetmeelen strokarton - komen tot grote bloei. Honderden kapiteins varen vanuit Veendam, Wildervank, en Oude en Nieuwe Pekela via tientallen kilometers kanaal richting Oostzee. Namen als Aletta Jacobs, Anthony Winkler Prins en Willem Albert Scholten zijn aan deze gouden 19e eeuw verbonden. Het is een gebied verbonden door water, met ondernemende kapiteins, landbouwers en fabrikanten. Graag laten ze je met hen kennismaken. Ze zijn er trots op dat ze hiervoor de Museumprijs van het Prins Bernhard Fonds in ontvangst hebben mogen nemen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De N366 tussen Veendam en Nieuwe Pekela krijgt in 2019 twee rijbanen met elk twee rijstroken. De verdubbeling van de weg is nodig vanwege het vele verkeer dat gebruik maakt van dit weggedeelte. Daarnaast wordt de weg verbreed, wat de verkeersveiligheid verbetert.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Veendam heeft 41 rijksmonumenten.

- Veendam heeft 47 gemeentelijke monumenten.

- Op het kerkhof bij de Hervormde kerk (Algemene Begraafplaats Centrum) hebben sinds de stichting van de kerk in 1662 begravingen plaatsgevonden. De Projectgroep Kerkhof Veendam heeft de geschiedenis van het kerkhof vastgelegd in een website (zie de link). Vooral het "virtuele kerkhof", een interactieve kaart in PDF-formaat, is de moeite van een bezoek waard. Hoe dieper je op de kaart inzoomt, des te meer geheimen de kaart prijsgeeft. Grafkruizen representeren de locatie van graven van bekende Veendammers. Door op het kruis te klikken krijgt u een korte biografie van de desbetreffende persoon te zien.

- Voor het Veenkoloniaal Museum staat een standbeeld van Anthony Winkler Prins (1817-1908), die op 33-jarige leeftijd als doopsgezind predikant verhuist van Tjalleberd, waar hij dat ambt al uitoefende, naar Veendam, waar hij ook 13 jaar heeft gewerkt aan de verschijning van de eerste Winkler Prins Encycopedie, waar hij hoofdredacteur van was. Maar in Veendam wordt de productieve Winkler Prins om nog veel meer zaken geëerd. Zo heeft hij hier ook een HBS gerealiseerd, een Latijnse school voor meisjes en een Kweekschool voor onderwijzers en onderwijzeressen. Hij was medeoprichter van de lokale vrijmetselaarsloge Het Noorderlicht, waarvoor hij enkele gedichten en gezangen schreef.

En in 1879 richtte hij met andere notabelen de Eerste Groninger Tramway-Maatschappij op, die op den duur de langste paardentramlijn van Europa zou onderhouden. Winkler Prins en zijn vrouw zijn enkele jaren geleden herbegraven in Veendam. Hij had daar nog een leeg graf, naast zijn zoon en zijn moeder.

- Poppenhuismuseum Alida's Kleine Wereldje bezit een privéverzameling van circa 75 poppenhuizen, zowel oude als nieuwe en zelfgemaakte. De verzameling omvat naast blikken keukentjes, badkamertjes en (zelfgemaakte) winkeltjes ook poppen en nostalgisch speelgoed.

- Sinds 2016 is er het Doe Museum, van beheerders Daniel en Marjon Edzes. Na de start in 2013 in Bad Nieuweschans (onder de naam Bricksart), en een latere vestiging in Zuidlaren, denken zij in Veendam de ultieme stek voor het museum te hebben gevonden. Op 2.300 m2 kun je kijken naar kunst en kun je desgewenst ook zelf schilderen, zandsculpturen maken, fotograferen en bouwen met noppenstenen. De kunsttentoonstellingen wisselen frequent. Het is een museum voor zowel jong als ouder. In het Doe Museum kom je om te ontdekken, je te laten verrassen of je te verbazen.

Ontdek de tentoonstellingen, ga creatief aan de slag en speel. Daar ben je nooit te oud voor. Doorlopend bijzondere tentoonstellingen van schilderijen, beelden en fotografie. Verwonder je in de tentoonstelling over alle prachtige kunstwerken van LEGO en Bricks. Geïnspireerd door de Bricks Expositie? Ga dan zelf als meesterbouwer aan de slag en maak de mooiste bouwwerken met de duizenden blokjes bij Bricksart. Zelf schilderen kan ook: Verf, schildersezels, kwasten alles staat voor je klaar. Koop je schildersdoek bij de balie en voel je even als Rembrandt of Vermeer. En op de kleitafels kun je lekker boetseren. Ook voor een kinderfeestje is het Doe Museum zeer geschikt. Rijden op de Pony Cycles, hoogvliegen met je skippybal of creatief aan de slag met verf, graffiti of LEGO.

Terug naar boven

Evenementen

- De in 2012 opgerichte Stichting Bogdike organiseert door het jaar heen allerlei kunstzinnige en culturele evenementen in Veendam.

- In 2014 had Veendam de primeur van de eerste Sightseeing Run van Nederland. De Sightseeing Run “Broez’n deur andermans Hoez’n” (op een zaterdag eind juni, in 2019 voor de 6e keer) is een recreatieve hardloopwedstrijd waarbij deelnemers dwars door een aantal gebouwen en bezienswaardigheden lopen. Naast de afstanden 5 en 10 km zijn er nog een Kidsrun en een Bedrijvenrun.

- Op een vrijdag eind september is er de Moonlight Walk Veendam. Tijdens de ruim 6 km lange wandeltocht word je verrast door ca. 20 verschillende optredens, leuke acts en bijzondere belevenissen. De route is zo uitgezet dat deze voor bijna iedereen goed te lopen is. Het is geen wedstrijd, de bedoeling is genieten en samen met elkaar Veendam op een andere manier beleven. En dit genieten doe je het liefst met anderen, meld je daarom aan samen met collega’s, buren, je vereniging, kortom doe het samen. Loop je met een groepje en wil je extra opvallen? Doe dan iets geks of grappigs aan, dit maakt de stoet wandelaars nog bonter en leuker voor de mensen die langs de kant staan te kijken. Voor de lopers met de leukste outfit is er een extra verrassing. Deelname aan de wandeling kost €10,00. Dit bedrag wordt door de organiserende Lionsclub Veendam in zijn geheel besteed aan goede doelen.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Museumspoorlijn S·T·A·R rijdt sinds 1994 met een historische stoomtrein en dieseltreinen tussen Veendam en Musselkanaal. Deze verbinding werd tot in de jaren tachtig door de NS gebruikt. Het spoor loopt nagenoeg geheel langs de grens tussen Groningen en Drenthe, de Semslinie, en doorkruist daarmee de streek Veenkoloniën. Met een lengte van 26 km is het de langste museumspoorlijn van Nederland.

- Theater vanBeresteyn in Veendam is een intiem theater gevestigd in een van de mooiste gebouwen van Noord-Nederland. Het theater opende haar deuren in 2004 en staat sindsdien garant voor een divers aanbod van voorstellingen. Jaarlijks genieten ruim 20.000 theaterliefhebbers van voorstellingen in de theaterzaal die een capaciteit heeft van 350 plaatsen. Daarnaast is het theater de thuisbasis van Filmhuis vanBeresteyn, dat op de maandagavonden een film vertoont, en in de schoolvakanties op de woensdagen een kinderfilm.

- Tropiqua biedt alle faciliteiten op het gebied van zwemmen, recreëren en wellness. Ze beschikken over een 25 meter wedstrijdbad met beweegbare bodem. Een subtropisch zwemgedeelte met twee glijbanen, bubbelbaden en andere waterattracties. Tevens bevindt zich in het subtropisch gedeelte een peuter- en kleuterparadijs. Deze baden voor de kleintjes bieden verschillende speelobjecten zoals een kinderglijbaan, speeltafel en diverse andere waterobjecten om de hele dag plezier mee te maken. In de zomermaanden zijn de buitenbaden geopend. Rondom de buitenbaden is voldoende ruimte om te ontspannen en recreëren. Tropiqua organiseert een breed scale aan activiteiten. Zo kun je bij hen aquasporten, is er een keer in de maand discozwemmen, aanstaande moeders kunnen zwangerschapszwemmen en voor de allerkleinsten is er ouder en kind zwemmen.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's en ansichtkaarten van Veendam op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Veendam (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Veendam. - Nieuws van de gemeente op Facebook.

- Media / nieuws: - RTV1 is de streekomroep voor de Veenkoloniën. Te beluisteren in Stadskanaal op 105.3FM, in Veendam op 106.9FM en in Borger-Odoorn op 106.0FM. Daarnaast start RTV1 binnenkort met haar eigen TV- kanaal. - Nieuwssite Parkstad Veendam.

- Onderwijs: - Scholengroep OPRON verzorgt openbaar primair onderwijs in de gemeenten Stadskanaal en Veendam en de voormalige gemeente Menterwolde. In de kern Veendam betreft het de basisscholen De Viermaster, De Braskörf, Noorderbreedte, Wim Monnereauschool en Margaretha Hardenbergschool.

- Lezen: - Op de eerste verdieping van Cultuurcentrum vanBeresteyn is de Bibliotheek gevestigd. De trap, die er uitziet als een grote stapel boeken, brengt je naar boven. Welkom in de Bibliotheek van ontmoeten, leren en ontdekken! Bibliotheek Veendam is er voor de persoonlijke ontwikkeling en het verbeteren van maatschappelijke kansen van alle inwoners. Er valt in de Bibliotheek voor jong en ouder dan ook genoeg te beleven. Wil je een kijkje nemen? Loop eens virtueel bij hen binnen.

- Muziek: - "Mama Maffia is een dampende, stampende, knettergekke boerenrockband uut Veendam. Iedereen die van een super goed feest houdt, moet Mama Maffia live zien. Meezingen op Nederlands- en Engelstalige hits met een heule dikke vette jus van rock ’n roll er overheen. Vooral hun eigen nummers met teksten in het Gronings hebben alle ingrediënten voor een gigantische, met humor doorspekte show." Aldus de heren op hun site. In juli 2018 hebben ze hun eerste cd uitgebracht.

- Sport: - Voetbal in Veendam kent een rijke en lange historie, die teruggaat naar het jaar 1894. Destijds werd de voetbalclub Look Out opgericht. Na enkele naamswijzigingen en fusies ging de club lange tijd als Veendam door het leven. In deze periode groeide zij uit tot een van de meest toonaangevende voetbalclubs van Noord-Nederland. Met als gevolg dat door de Langeleegtebewoners in 1954 de ambitieuze stap richting het profvoetbal werd gezet. Er volgde in 1974 echter wel een definitieve afsplitsing. De profs gingen verder onder de naam SC Veendam, de amateurs maakten vanaf dat moment als Veendam 1894 de velden onveilig. Tot groot verdriet van de gehele voetbalwereld kwam in april 2013 een einde aan het profavontuur. De amateurpoot daarentegen is nog altijd een bloeiende vereniging en zal het geelzwarte gevoel met trots blijven uitdragen in het voetballandschap. Uiteraard vanaf het prachtige sportcomplex aan De Langeleegte. Veendam 1894 is een club voor alle soorten voetballers. Van een ambitieuze prestatiegerichte voetballer tot een recreant waarbij met name het plezier voorop staat.

- Zaalvoetbalvereniging V&Z is opgericht in 1957.

- Voetbalacademie Parkstad wil jeugdvoetballers-/sters de kans bieden om zich spectaculair te verbeteren. Doel is om door een gerichte aanpak het technische niveau op allerlei gebieden op een (veel) hoger plan te brengen. De trainingen worden voornamelijk gericht op techniek en coördinatie en is voor jongens en meisjes, zowel spelers als keepers, van 5 t/m 14 jaar. Lid zijn van een voetbalvereniging is niet verplicht. De Voetbalacademie verzorgt techniektrainingen, keeperstrainingen, voetbalkampen en clinics in de regio Noord-Nederland.

- Welzijn: - Rotary Club Veendam is opgericht in 1933 en heeft ca. 45 leden. Zij organiseren door het jaar heen uiteenlopende  evenementen en activiteiten, waarvan de opbrengsten ten goede komen aan diverse goede doelen.

- Mo(o)i in Veendam is een stichting voor ‘oude’ en ‘nieuwe’ Veendammers, die als doel heeft de integratie van inwoners van verschillende nationaliteiten in deze omgeving, en de inwoners kennis te laten maken met andere culturen en gebruiken. Dit doen zij door twee keer per maand een taalcafé te organiseren in het Noorderpoort (waar ook de inburgeringslessen worden gegeven) en het organiseren van excursies naar musea, fabrieken en andere interessante locaties. Op deze manier laten zij de inwoners van verschillende nationaliteiten kennis maken met de Nederlandse samenleving en bevorderen zij de onderlinge contacten. De drempel om dit soort uitstapjes zelf te maken is voor hen om verschillende redenen vaak te hoog. Op deze manier worden veel mensen uit hun sociale isolement gehaald en ze genieten er enorm van. Hun inkomsten halen zij uit het verkopen van internationale gerechten en hapjes op markten, de Pruiverij in Veendam en het jaarlijks organiseren van een integratiediner.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Veendam Buitenwoelhof en - Centrum.

Reacties

(2)

Mooi

Dank voor uw compliment! Zojuist heb ik de inhoud van deze pagina nog een stuk uitgebreid, want wat er stond was nog maar een 'beginnetje'.

Reactie toevoegen