Veendam

Plaats
Dorp en gemeente
Veendam
Veenkoloniën
Groningen

gemeente_veendam_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Veendam anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Veendam anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

veendam_stationsgebouw.jpg

Mensen twijfelen nog weleens op welk station ze zijn aangekomen. Welnu, hier is geen twijfel mogelijk; hier staat luid en duidelijk dat je op station Veendam bent aangekomen. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Mensen twijfelen nog weleens op welk station ze zijn aangekomen. Welnu, hier is geen twijfel mogelijk; hier staat luid en duidelijk dat je op station Veendam bent aangekomen. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

veendam_scheepsjagers_boven_oosterdiep.jpg

Scheepsjagers op het Boven Oosterdiep, anno ca. 1917. De brug die omhoog staat is de Willemsbrug. De kerk op de achtergrond is de kerk van dominee Winkler Prins, de hoofdredacteur van de bekende gelijknamige encyclopedie.

Scheepsjagers op het Boven Oosterdiep, anno ca. 1917. De brug die omhoog staat is de Willemsbrug. De kerk op de achtergrond is de kerk van dominee Winkler Prins, de hoofdredacteur van de bekende gelijknamige encyclopedie.

Veendam

Terug naar boven

Status

- Veendam is een dorp en gemeente in de provincie Groningen, in de streek Veenkoloniën.

- De gemeente Veendam is in 1969 vergroot met het grootste deel van de gemeente Wildervank (het overige deel is naar de gemeente Stadskanaal overgegaan).

- Wapen van de gemeente Veendam.

- De gemeente omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Bareveld (deels), Borgercompagnie (grotendeels), Ommelanderwijk, Tripscompagnie (deels), Wildervank en Zuidwending en de buurtschappen Kibbelgaarn (grotendeels), Korte Akkers, Numero Dertien, Westerdiepsterdallen en Wildervanksterdallen. Dit zijn 7 dorpen en 5 buurtschappen in totaal. Alleen voor de postadressen vallen ook de dorpen Ommelanderwijk en Zuidwending en de bijbehorende buurtschappen Kibbelgaarn (grotendeels), Korte Akkers en Numero Dertien onder het dorp Veendam.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Veendam.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1655 Veendam.

Naamsverklaring
Letterlijk dam 'waterkering' in het veen 'veengebied'. In 1648 gesticht door Adriaan Geerts Wildervanck en de zijnen. Zie ook Wildervank. Volgens Van der Aa(1) was de naam van de streek oorspronkelijk Boven Muntendam. In 1655 werd door de gezamenlijke afgravers bij de benoeming van de eerste predikant de naam Veendam gegeven.(2)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Veendam grenst in het W aan Kiel-Windeweer en buitengebied van Hoogezand, in het N aan de delen van Borgercompagnie en Tripscompagnie in de gemeente Menterwolde en Muntendam, in het NO aan Meeden en Oude Pekela, in het O aan Nieuwe Pekela, in het Z aan Boven Pekela en buitengebied van Stadskanaal en in het ZW aan de provincie Drenthe, Nieuwediep, het deel van Bareveld in de gemeente Aa en Hunze, Eexterveenschekanaal en Annerveenschekanaal, en ligt O en NO van Eexterveen en Annen, O en OZO van Zuidlaarderveen, De Groeve en Zuidlaren, ZO van Kropswolde, Hoogezand en Sappemeer, Z van Zuidbroek, de A7, Knooppunt Zuidbroek (A7/N33) en Noordbroek, ZW van Scheemda, Westerlee, Heiligerlee en Winschoten, W en WZW van Blijham, W van Wedde, W en NW van Alteveer en Onstwedde, NW van Stadskanaal, N van Gasselternijveenschemond, Gasselternijveen en Drouwenermond, NNO van Borger en NO van Eext, Gieten en Gasselte. De gelijknamige hoofdplaats ligt centraal-noordelijk in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Veendam 1.121 huizen met 7.649 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 763/5.275 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Ommelanderwijk 135/977, De Zuidwending 79/476, De Korte Akkers 9/69, Kibbelgaarn 8/55, Nummer Eén 3/22, Nummer Dertien 6/43, Burger-Compagnie (deels) 113/681 en Trips-Compagnie (deels) 5/51. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 11.000 huizen met ca. 27.500 inwoners, het gelijknamige dorp heeft ca. 8.500 huizen met ca. 21.500 inwoners, dit is inclusief de aantallen voor de dorpen Ommelanderwijk en Zuidwending.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het in een monumentaal pand uit 1911 gevestigde Veenkoloniaal Museum vertelt het boeiende verhaal van de Groninger Veenkoloniën en dat verhaal bevat meer dan alleen veen en vervening. De 19e eeuw is voor deze regio een 'Gouden Eeuw'. Landbouw, zeevaart en landbouwindustrie - met name aardappelzetmeelen strokarton - komen tot grote bloei. Honderden kapiteins varen vanuit Veendam, Wildervank, en Oude en Nieuwe Pekela via tientallen kilometers kanaal richting Oostzee. Namen als Aletta Jacobs, Anthony Winkler Prins en Willem Albert Scholten zijn aan deze gouden 19e eeuw verbonden. Het is een gebied verbonden door water, met ondernemende kapiteins, landbouwers en fabrikanten. Graag laten ze je met hen kennismaken. Ze zijn er trots op dat ze hiervoor de Museumprijs van het Prins Bernhard Fonds in ontvangst hebben mogen nemen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De N366 tussen Veendam en Nieuwe Pekela heeft in 2019 twee rijbanen gekregen met elk twee rijstroken. De verdubbeling van de weg was nodig vanwege het vele verkeer dat gebruik maakt van dit weggedeelte. Daarnaast is de weg verbreed, wat de verkeersveiligheid heeft verbeterd.

- In 2006 gingen stemmen op om een deel van het in de jaren zeventig gedempte Beneden Oosterdiep in Veendam weer open te graven. Hiermee zou de sfeer van vroeger moeten terugkeren. Inwoners konden hun stem uitbrengen op de drie voorgelegde varianten. De gekozen variant is uitgewerkt in het project 'Van Trein naar Plein', waarbij ook de Stationsstraat en de Van Berensteijnstraat zijn heringericht. De route is voorzien van drie kunstwerken: een nabij het station, een bij het Oosterdiep en de laatste bij de Veenlustpassage. De bekroning van de herinrichting was het herplaatsen van de Burgemeester Wilkensfontein nabij het Hertenkamp.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Veendam heeft 41 rijksmonumenten.

- Veendam heeft 47 gemeentelijke monumenten.

- "De geschiedenis van geloofsgemeenschap Maria ten Hemelopneming in Veendam is nauw verbonden met de geschiedenis van het kerkgebouw. De toenmalige parochie is opgericht in 1794. Door de vele voorwaarden van de Reformatie stond de eerste kerk op een afgelegen plaats. Deze zogeheten schuurkerk mocht aan de buitenkant niet als kerkgebouw herkenbaar zijn. Volgens de overleveringen telde het interieur 200 zitplaatsen. Het aantal parochianen bedroeg ca. 300, verdeeld over ongeveer 80 gezinnen. De kerk is in 1795 ingewijd. Toen de katholieke gemeenschap in aantal groeide, werden plannen gemaakt voor een nieuw kerkgebouw. Na de Reformatie moest de burgerlijke overheid hiervoor toestemming geven. Deze toestemming werd verleend onder voorwaarde dat het ministerie van Waterstaat toezicht zou houden bij de bouw van de nieuwe kerk. Zo werd de nieuwe, in 1845 gebouwde, huidige RK kerk Maria ten Hemelopneming (Boven Oosterdiep 79) een zogeheten Waterstaatskerk. Aanvankelijk zijn delen van het interieur van de ‘schuurkerk’ overgebracht naar de nieuwe kerk, maar in de loop der jaren zijn die vervangen door een nieuw interieur. Zo is in 1852 een Van Ockelen orgel geplaatst, dat omstreeks 1930 is vervangen door het huidige Valckx orgel. Hierbij is tevens het glas-in-loodraam achter het orgel geplaatst.

In de jaren twintig is het kerkgebouw grondig gemoderniseerd en opgeknapt. Het huidige priesterkoor in neogotische stijl is er bijgebouwd, het altaar is vernieuwd, er kwam een nieuwe preekstoel en er zijn nieuwe eikenhouten banken en een lambrisering geplaatst. De oude houten vloer is vervangen door een tegelvloer en er zijn diverse gebrandschilderde ramen aangebracht. De Veendammer beeldhouwer Ter Reegen zorgde voor het vele fraaie houtsnijwerk. De statige pastorie is in de jaren zeventig vervangen door een parochiezaaltje en een meer eigentijdse woonruimte voor de pastoor. Waarschijnlijk is toen ook het torentje met de luidklok (in 1845 op bestelling in Sint Petersburg vervaardigd) van de voorzijde, boven de ingang, verplaatst naar de achterzijde. De Russische luidklok is omstreeks 1942 door de Duitse bezetters gevorderd. Na de Tweede Wereldoorlog is er een nieuwe luidklok van Nederlands fabrikaat in de toren gekomen. In 1971 is de RK kerk van Veendam als een der weinige Waterstaatskerken in het Noorden van Nederland op de Monumentenlijst geplaatst. Sindsdien zijn vele restauratiewerkzaamheden aan het kerkgebouw verricht. In 1986 is de voltooiing van de tweede restauratiefase op feestelijke wijze gevierd. In 2001 zijn de restauraties van de kerkvloer en het orgel voltooid." (bron en voor nadere informatie zie Heilige Norbertus Parochie, waar de kerk tegenwoordig onder valt)

- Op het kerkhof bij de Hervormde kerk (Algemene Begraafplaats Centrum) hebben sinds de stichting van de kerk in 1662 begravingen plaatsgevonden. De Projectgroep Kerkhof Veendam heeft de geschiedenis van het kerkhof vastgelegd in een website (zie de link). Vooral het "virtuele kerkhof", een interactieve kaart in PDF-formaat, is de moeite van een bezoek waard. Hoe dieper je op de kaart inzoomt, des te meer geheimen de kaart prijsgeeft. Grafkruizen representeren de locatie van graven van bekende Veendammers. Door op het kruis te klikken krijgt u een korte biografie van de desbetreffende persoon te zien.

- Voor het Veenkoloniaal Museum staat een standbeeld van Anthony Winkler Prins (1817-1908), die op 33-jarige leeftijd als doopsgezind predikant verhuist van Tjalleberd, waar hij dat ambt al uitoefende, naar Veendam, waar hij ook 13 jaar heeft gewerkt aan de verschijning van de eerste Winkler Prins Encycopedie, waar hij hoofdredacteur van was. Maar de productieve Winkler Prins wordt hier om nog veel meer zaken geëerd. Zo heeft hij in het dorp ook een HBS gerealiseerd, een Latijnse school voor meisjes en een Kweekschool voor onderwijzers en onderwijzeressen. Hij was medeoprichter van de lokale vrijmetselaarsloge Het Noorderlicht, waarvoor hij enkele gedichten en gezangen schreef. En in 1879 richtte hij met andere notabelen de Eerste Groninger Tramway-Maatschappij op, die op den duur de langste paardentramlijn van Europa zou onderhouden. Winkler Prins en zijn vrouw zijn enkele jaren geleden in het dorp herbegraven. Hij had daar nog een leeg graf, naast zijn zoon en zijn moeder.

- Poppenhuismuseum Alida's Kleine Wereldje bezit een privéverzameling van circa 75 poppenhuizen, zowel oude als nieuwe en zelfgemaakte. De verzameling omvat naast blikken keukentjes, badkamertjes en (zelfgemaakte) winkeltjes ook poppen en nostalgisch speelgoed.

- Sinds 2016 is er het Doe Museum, van beheerders Daniel en Marjon Edzes. Na de start in 2013 in Bad Nieuweschans (onder de naam Bricksart), en een latere vestiging in Zuidlaren, denken zij in Veendam de ultieme stek voor het museum te hebben gevonden. Op 2.300 m2 kun je kijken naar kunst en kun je desgewenst ook zelf schilderen, zandsculpturen maken, fotograferen en bouwen met noppenstenen. De kunsttentoonstellingen wisselen frequent. Het is een museum voor zowel jong als ouder. In het Doe Museum kom je om te ontdekken, je te laten verrassen of je te verbazen.

Ontdek de tentoonstellingen, ga creatief aan de slag en speel. Daar ben je nooit te oud voor. Doorlopend bijzondere tentoonstellingen van schilderijen, beelden en fotografie. Verwonder je in de tentoonstelling over alle prachtige kunstwerken van LEGO en Bricks. Geïnspireerd door de Bricks Expositie? Ga dan zelf als meesterbouwer aan de slag en maak de mooiste bouwwerken met de duizenden blokjes bij Bricksart. Zelf schilderen kan ook: Verf, schildersezels, kwasten alles staat voor je klaar. Koop je schildersdoek bij de balie en voel je even als Rembrandt of Vermeer. En op de kleitafels kun je lekker boetseren. Ook voor een kinderfeestje is het Doe Museum zeer geschikt. Rijden op de Pony Cycles, hoogvliegen met je skippybal of creatief aan de slag met verf, graffiti of LEGO.

Terug naar boven

Evenementen

- De in 2012 opgerichte Stichting Bogdike organiseert door het jaar heen allerlei kunstzinnige en culturele evenementen in Veendam.

- In 2014 had Veendam de primeur van de eerste Sightseeing Run van Nederland. De Sightseeing Run “Broez’n deur andermans Hoez’n” (op een zaterdag eind juni, in 2019 voor de 6e keer) is een recreatieve hardloopwedstrijd waarbij deelnemers dwars door een aantal gebouwen en bezienswaardigheden lopen. Naast de afstanden 5 en 10 km zijn er nog een Kidsrun en een Bedrijvenrun.

- Op een vrijdag eind september is er de Moonlight Walk Veendam. Tijdens de ruim 6 km lange wandeltocht word je verrast door ca. 20 verschillende optredens, leuke acts en bijzondere belevenissen. De route is zo uitgezet dat deze voor bijna iedereen goed te lopen is. Het is geen wedstrijd, de bedoeling is genieten en samen met elkaar het dorp op een andere manier beleven. En dit genieten doe je het liefst met anderen, meld je daarom aan samen met collega’s, buren, je vereniging, kortom doe het samen. Loop je met een groepje en wil je extra opvallen? Doe dan iets geks of grappigs aan, dit maakt de stoet wandelaars nog bonter en leuker voor de mensen die langs de kant staan te kijken. Voor de lopers met de leukste outfit is er een extra verrassing. Deelname aan de wandeling kost €10,00. Dit bedrag wordt door de organiserende lokale Lionsclub in zijn geheel besteed aan goede doelen.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Museumspoorlijn S·T·A·R rijdt sinds 1994 met een historische stoomtrein en dieseltreinen tussen Veendam en Musselkanaal. Deze verbinding werd tot in de jaren tachtig door de NS gebruikt. Het spoor loopt nagenoeg geheel langs de grens tussen Groningen en Drenthe, de Semslinie, en doorkruist daarmee de streek Veenkoloniën. Met een lengte van 26 km is het de langste museumspoorlijn van Nederland.

- Theater vanBeresteyn in Veendam is een intiem theater gevestigd in een van de mooiste gebouwen van Noord-Nederland. Het theater opende haar deuren in 2004 en staat sindsdien garant voor een divers aanbod van voorstellingen. Jaarlijks genieten ruim 20.000 theaterliefhebbers van voorstellingen in de theaterzaal die een capaciteit heeft van 350 plaatsen. Daarnaast is het theater de thuisbasis van Filmhuis vanBeresteyn, dat op de maandagavonden een film vertoont, en in de schoolvakanties op de woensdagen een kinderfilm.

- Tropiqua biedt alle faciliteiten op het gebied van zwemmen, recreëren en wellness. Ze beschikken over een 25 meter wedstrijdbad met beweegbare bodem. Een subtropisch zwemgedeelte met twee glijbanen, bubbelbaden en andere waterattracties. Tevens bevindt zich in het subtropisch gedeelte een peuter- en kleuterparadijs. Deze baden voor de kleintjes bieden verschillende speelobjecten zoals een kinderglijbaan, speeltafel en diverse andere waterobjecten om de hele dag plezier mee te maken. In de zomermaanden zijn de buitenbaden geopend. Rondom de buitenbaden is voldoende ruimte om te ontspannen en recreëren. Tropiqua organiseert een breed scale aan activiteiten. Zo kun je bij hen aquasporten, is er een keer in de maand discozwemmen, aanstaande moeders kunnen zwangerschapszwemmen en voor de allerkleinsten is er ouder en kind zwemmen.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's en ansichtkaarten van Veendam op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Veendam (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Veendam. - Nieuws van de gemeente op Facebook.

- Media / nieuws: - RTV1 is de streekomroep voor de Veenkoloniën. Te beluisteren in Stadskanaal op 105.3FM, in Veendam op 106.9FM en in Borger-Odoorn op 106.0FM. Daarnaast start RTV1 binnenkort met haar eigen TV- kanaal. - Nieuwssite Parkstad Veendam.

- Lezen: - Op de eerste verdieping van Cultuurcentrum vanBeresteyn is de Bibliotheek gevestigd. De trap, die er uitziet als een grote stapel boeken, brengt je naar boven. Welkom in de Bibliotheek van ontmoeten, leren en ontdekken! Bibliotheek Veendam is er voor de persoonlijke ontwikkeling en het verbeteren van maatschappelijke kansen van alle inwoners. Er valt in de Bibliotheek voor jong en ouder dan ook genoeg te beleven. Wil je een kijkje nemen? Loop eens virtueel bij hen binnen.

- Muziek: - "Muziekvereniging Voorwaarts Veendam is opgericht in 1920 en heeft dus in 2020 het 100-jarig bestaan gevierd. De vereniging begon met een fanfare en is later uitgebreid met een malletband. Vandaag de dag bestaat de muziekvereniging uit een harmonieorkest en een dweilorkest met de naam 'Wakker Worden!'. Het totaal aantal leden ligt rond de 50. De leeftijd is zeer gevarieerd: van ca. 5 tot ca. 65. Dit zorgt voor een leuke en ontspannen sfeer binnen de vereniging. Sinds 2003 is Ruud Extra de dirigent van het harmonieorkest. Elke dinsdag wordt er onder zijn kundige leiding gerepeteerd en bereiden we ons voor op onze optredens. Wie denkt dat een orkest oubollige muziek speelt, heeft het mis. Tegenwoordig worden bewerkingen van moderne popnummers, filmmuziek en zo af en toe ook klassieke muziekwerken gespeeld. Voor iedereen zit er wel wat bij. Wij geven jaarlijks een groot concert. Daarnaast verzorgen wij diverse andere optredens, bijvoorbeeld de 4 mei herdenking, de Avondvierdaagse in Wildervank en concerten in verzorgingshuizen. Onze concerten zijn terug te kijken via ons YouTubekanaal.

Binnen het orkest is er nog voldoende plaats in alle secties: houtblazers, koperblazers, saxofonisten, slagwerkers, van alles kunnen we nog wel gebruiken. Mocht je mee willen spelen, kom dan gerust eens vrijblijvend langs op een van de repetities op de dinsdagavond van 19:15-21:30 uur. De vereniging beschikt over een eigen gebouw. Het gebouw is op dinsdagavond en donderdagavond in gebruik. De rest van de tijd is het gebouw beschikbaar voor verhuur (niet voor particuliere feestjes)."

- "Mama Maffia is een dampende, stampende, knettergekke boerenrockband uut Veendam. Iedereen die van een super goed feest houdt, moet Mama Maffia live zien. Meezingen op Nederlands- en Engelstalige hits met een heule dikke vette jus van rock ’n roll er overheen. Vooral hun eigen nummers met teksten in het Gronings hebben alle ingrediënten voor een gigantische, met humor doorspekte show." Aldus de heren op hun site. In juli 2018 hebben ze hun eerste cd uitgebracht.

- Welzijn: - Rotary Club Veendam is opgericht in 1933 en heeft ca. 45 leden. Zij organiseren door het jaar heen uiteenlopende evenementen en activiteiten, waarvan de opbrengsten ten goede komen aan diverse goede doelen.

- Mo(o)i in Veendam is een stichting voor ‘oude’ en ‘nieuwe’ Veendammers, die als doel heeft de integratie van inwoners van verschillende nationaliteiten in deze omgeving, en de inwoners kennis te laten maken met andere culturen en gebruiken. Dit doen zij door twee keer per maand een taalcafé te organiseren in het Noorderpoort (waar ook de inburgeringslessen worden gegeven) en het organiseren van excursies naar musea, fabrieken en andere interessante locaties. Op deze manier laten zij de inwoners van verschillende nationaliteiten kennis maken met de Nederlandse samenleving en bevorderen zij de onderlinge contacten. De drempel om dit soort uitstapjes zelf te maken is voor hen om verschillende redenen vaak te hoog. Op deze manier worden veel mensen uit hun sociale isolement gehaald en ze genieten er enorm van. Hun inkomsten halen zij uit het verkopen van internationale gerechten en hapjes op markten, de Pruiverij in Veendam en het jaarlijks organiseren van een integratiediner.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Veendam Buitenwoelhof en - Centrum.

Reacties

(2)

Mooi

Dank voor uw compliment! Zojuist heb ik de inhoud van deze pagina nog een stuk uitgebreid, want wat er stond was nog maar een 'beginnetje'.

Reactie toevoegen