Vaarle

Plaats
Buurtschap
Nuenen, Gerwen en Nederwetten
Zuidoost-Brabant Kempen
Noord-Brabant

vaarle_parkeerplaats_aan_de_a270_kopie.jpg

De naam van buurtschap Vaarle is in de regio bekend vanwege de gelijknamige parkeerplaats aan de A270 ter hoogte van de buurtschap. (© Google)

De naam van buurtschap Vaarle is in de regio bekend vanwege de gelijknamige parkeerplaats aan de A270 ter hoogte van de buurtschap. (© Google)

vaarle_landgoed_gulbergen_kopie.jpg

Sinds 2006 zijn de meeste panden aan de weg Vaarle uitgekocht en afgebroken t.b.v. de herinrichting van de vroegere vuilstort tot Landgoed Gulbergen. In 2016 is bekend geworden dat op Vaareind een asielzoekerscentrum (AZC) komt (© ED, www.ed.nl)

Sinds 2006 zijn de meeste panden aan de weg Vaarle uitgekocht en afgebroken t.b.v. de herinrichting van de vroegere vuilstort tot Landgoed Gulbergen. In 2016 is bekend geworden dat op Vaareind een asielzoekerscentrum (AZC) komt (© ED, www.ed.nl)

Vaarle

Terug naar boven

Status

- Vaarle is een buurtschap in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen, gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten.

- De buurtschap Vaarle valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Nuenen.

- De buurtschap Vaarle heeft geen plaatsnaamborden, zodat je slechts aan de gelijknamige straatnaambordjes kunt zien dat je er bent aangekomen.

- De naam van de buurtschap is in de regio bekend vanwege de gelijknamige parkeerplaats aan de A270 ter hoogte van de buurtschap. In de verkeersterminologie heet dat een verzorgingsplaats (VZP). Deze parkeerplaats staat ook bekend als homo-ontmoetingsplaats (HOP), voor mannen die op de 'baan' willen 'cruisen'. In 2012 is VZP / HOP Vaarle helaas landelijk in het nieuws gekomen omdat er toen iemand vermoord is. - In 2014 is daar de tv-documentaire 'Officier van justitie - dossier van een moordzaak' over gemaakt.

Terug naar boven

Naam

Uitspraak
Vaarlo.(1)

Oudere vermeldingen
1292 Vaerlaersvoert, 1402 Vaerle, 1427 Vaerlaer.

Naamsverklaring
Samenstelling van laar 'intensief gebruikt bos' (zie verder bij Laar onder Sint-Michielsgestel) en vaer 'jonge stier', mogelijk ook 'varken' (vergelijk het Middelnederduitse vare 'klein varken'). Het grondwoord laar is later vervangen door -le, mogelijk in aanleuning aan de vele namen op -le (ontstaan uit lo), waarbij de oorspronkelijke betekenis van het in de samenstelling tot suffix gereduceerde grondwoord van ondergeschikt belang kan zijn geweest. Wisseling van -lo en -laar komt vaker voor.(2)

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Vaarle ligt rond de gelijknamige weg en rond de wegen Baroniehei, Schoutse Vennen, Breeldere, Mierlosedijk, Beekstraat (het gedeelte van deze straat Z van het kruispunt met de weg Prinsenweier), Pastoorsmast, Oude Postbaan, Weiersedreef en Prinsenweier. De buurtschap ligt ZO van het dorp Nuenen, aan weerszijden van de A270, NO van het dorp Eeneind, NNO van het dorp Geldrop, NW van het dorp Mierlo, ZW van het dorp Stiphout en W van de stad Helmond.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat buurtschap Vaarle 19 huizen met 115 inwoners. Tegenwoordig omvat de buurtschap nog altijd (of wederom) ca. 20 huizen, met ca. 50 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Vaarle is oorspronkelijk een leengoed van kasteel Oud-Herlaar te Sint-Michielsgestel. Begin 15e eeuw is Roever van Vairlair hier leenman. De familie Van Vairlair is in de 15e eeuw een belangrijk geslacht in 's-Hertogenbosch. De gronden vielen onder Nuenen en Mierlo. Het Nuenense deel heette Groot Vaarle (met een gelijknamige hoeve) of Oud Vaarle; het Mierlose Cleijn Vaarle. In 1497 wordt Wijnand Massereel, heer van Wijnandsrade, eigenaar van de goederen. Het blijft in zijn familie totdat het in 1613 bij erfenis in handen komt van Johan van Cortenbach, een kleinzoon van de Heer van Helmond. Diens dochter Barbara verkoopt de goederen in 1649 aan Wouter Snoecx uit Tongelre. In 1660 brengt Emund van Cortenbach, heer van Helmond, door aankoop het goed Vaarle weer in de familie. De opvolgende heren van Helmond blijven eigenaar. Bij de aankoop van de heerlijkheid en het kasteel van Helmond door Carel Frederik Wesselman in 1781 is ook het goed Vaarle begrepen. Wesselman koopt in de buurt veel heidegrond op om te laten ontginnen.

Vaarle was in die tijd niet zo best bereikbaar. De wegen over de hei waren voetpaden en karrensporen die ’s zomers konden veranderen in ware zandwoestijnen. Tussen Helmond en Nuenen was geen rechtstreekse verbinding; men moest via Aarle-Rixtel, Lieshout en Gerwen. Omdat men vanaf de Collse watermolen Eindhoven niet met rijtuigen kon bereiken, had de overheid rond 1750 al plannen om de weg van Coll op Eindhoven te verkorten. Daarover worden we ingelicht door J. Smits uit Coll. Hij schrijft in 1807 aan Carel Frederik Wesselman dat men destijds de hoge heren van dat plan had kunnen afhouden. Wel lag hier het begin van een weg door de Nuenense heide die blijkbaar nooit was afgemaakt.

Bij zijn brief stuurt hij een ruwe schets van een alternatieve verbinding die kennelijk zijn voorkeur geniet. Een nieuwe weg tussen beide plaatsen, gericht op de kerktorens zoals men dat toen vaak deed, kon niet worden aangelegd. Eindhoven was toegankelijk vanaf het zuiden en in Helmond kwam men via de Kromme Steenweg met een haakse hoek op de Steenweg. De verbinding tussen Helmond en Eindhoven liep uiteindelijk over Mierlo-Hout. Via wat nu de Burgemeester Krollaan is, kwam men via Medevoort, daar waar nu de Brandevoortse Hoeve aan de Brandevoortse Dreef ligt, uit op de Helmondse Dijk. Van daar kon men via Eeneind naar Coll en Eindhoven, of via de Beekstraat naar Nuenen. Vaarle liet men daarbij geheel links liggen.

In 1803 krijgt Carel Frederik Wesselman vergunning voor het oprichten van “eene koren branderij of genever stookerij” te Helmond en Vaarle met gebruik van granen of aardappelen. Of er op Vaarle ooit gestookt is, lijkt vanwege de afgelegen ligging onwaarschijnlijk. Dat deed Wesselman wel in zijn Helmondse kasteelkelder. Vaarle was meer geschikt voor de schapenteelt. Een telling in 1807 geeft een totaal van 180 schapen, rammen en lammeren en nog 36 oude schapen om vet te mesten. Een jaar later is het totale aantal al gestegen naar 336. Tot voor kort was op Vaarle nog schapenhouder Rob Adriaans gevestigd; hij werkt dus in een oude traditie met zijn eigen gefokt ras, dat hij naar het landgoed Gulbergen het Gulbergenlam heeft genoemd. (bron: Regionaal Historisch Centrum Eindhoven en archief familie Wesselman van Helmond) In 2011 is Adriaans uitgekocht en iets naar het ZW verhuisd, naar de Doolstraat in buurtschap Urkhoven (voor de reden, zie verder bij Recente ontwikkelingen).

De oorspronkelijke hoeve Groot Vaarle staat tegenwoordig bekend als de Oud Vaarlese Hoef.

De in 1866 gereedgekomen spoorlijn Eindhoven - Helmond loopt direct Z langs Vaarle. Vooral in de jaren dertig van de 20e eeuw is zeer veel van de omliggende heide- en moerasgrond ontgonnen en zijn nieuwe, moderne boerderijen gebouwd.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Sinds 2006 zijn bijna alle van de 6-tal panden aan de weg Vaarle uitgekocht en gesloopt, t.b.v. de herinrichting van de omgeving tot Landgoed Gulbergen (zie daarvoor verder hierna onder Landschap etc.). Anno 2016 is er nog slechts 1 pand overgebleven, en wel van Wim Goossens, die een bedrijf in tuinonderhoud heeft, waarvoor hij - bij een eventuele uitkoop - niet te ver weg wilde verhuizen vanwege zijn vaste klantenkring. Hij heeft vooralsnog geen geschikte locatie elders kunnen vinden, daarom blijft hij voorlopig op zijn huidige locatie. Maar in juni 2016 is besloten dat op de hoek van de wegen Vaarle en Mierlosedijk een asielzoekerscentrum (AZC) komt. Het complex komt er voor 5 jaar, met de mogelijkheid van verlenging tot maximaal 10 jaar. Dat nu wetende, wil Goossens wederom op zoek naar een geschikte locatie elders.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Direct Z van de spoorlijn heeft de Regionale Afvalverwerkingsmaatschappij Zuidoost-Brabant (RAZOB) (voorheen VAM) decennialang een enorme vuilstort geëxploiteerd (hoogste punt 60 meter boven het maaiveld, 75 meter boven NAP, oppervlakte 49 ha). Nadat deze vuilstort is 'volgestort', is deze afgedekt en ingericht als Landgoed Gulbergen, met o.a. een golfterrein en dierentuin Dierenrijk.

- In 2002 is gestart met de uitvoering van het Bosplan Vaarle, een groot loofbosgebied dat de Luchense Heide en de Papenvoortse Heide met elkaar verbindt. Op 3 december 2002 hebben de prinsessen Laurentien, Marilène en Annette van Oranje de feestelijke aftrap gegeven door vier Koningslinden te planten voor hun kinderen Eloise, Isabelle, Anna en Lucas. Deze bomen maken deel uit van het Geboortebos, op grondgebied van Mierlo. Dit bos is inmiddels volgeplant. Verder is er o.a. nog het door Volvo Car geschonken Sleutelbos. Het bos maakt deel uit van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en sluit aan bij enkele kleinere reeds bestaande percelen loof- en naaldbos.

- In 2009 is een deel van het dal van de Hooidonkse Beek heringericht. Het heeft daardoor een natuurlijker karakter gekregen en vervult sindsdien de functie van ecologische verbindingszone.

Reactie toevoegen