Urk

Plaats
Dorp en gemeente
Urk
Noordoostpolder
Flevoland

urk-msd-20100306-194173.jpg

Zicht op het voormalige eiland Urk - men woont nog altijd 'op' en niet 'in' Urk - vanaf het water aan de N kant, met het Kerkje aan de Zee en in de verte de vuurtoren.

Zicht op het voormalige eiland Urk - men woont nog altijd 'op' en niet 'in' Urk - vanaf het water aan de N kant, met het Kerkje aan de Zee en in de verte de vuurtoren.

urk-msd-20100306-194195.jpg

Urk, Flevoland. De vuurtoren dateert uit 1844 en is de enige vuurtoren langs IJsselmeer en Markermeer die de beschikking heeft over een draailicht.

Urk, Flevoland. De vuurtoren dateert uit 1844 en is de enige vuurtoren langs IJsselmeer en Markermeer die de beschikking heeft over een draailicht.

urk-msd-20100306-194251.jpg

Het in 1968 door koningin Juliana onthulde Vissersmonument stelt een vissersvrouw voor, die nog één keer achterom kijkt naar zee, vanwaar haar geliefde(n) had(den) moeten komen.

Het in 1968 door koningin Juliana onthulde Vissersmonument stelt een vissersvrouw voor, die nog één keer achterom kijkt naar zee, vanwaar haar geliefde(n) had(den) moeten komen.

urk-msd-20130803-297199.jpg

Urk, Flevoland. Voormalig eiland in de Noordoostpolder

Urk, Flevoland. Voormalig eiland in de Noordoostpolder

urk-msd-20130803-297226.jpg

Urk, Flevoland. De haven. Er zijn 3 toeristenhavens. Ook zijn er oude monumentale botters en kotters, die je deels kunt bezichtigen en huren.

Urk, Flevoland. De haven. Er zijn 3 toeristenhavens. Ook zijn er oude monumentale botters en kotters, die je deels kunt bezichtigen en huren.

urk-msd-20130803-297202.jpg

De Bethelkerk op Urk uit 1885 was voorheen de Eben Haezerkerk uit 1851. Hoe die vork in de steel zit kun je lezen onder de link bij het kopje Bezienswaardigheden.

De Bethelkerk op Urk uit 1885 was voorheen de Eben Haezerkerk uit 1851. Hoe die vork in de steel zit kun je lezen onder de link bij het kopje Bezienswaardigheden.

urk-msd-20100306-194240.jpg

Het karakteristieke en monumentale 'stadse' pand in Neo Renaissance stijl met Art Nouveau details uit 1906 op Wijk 4, 22 is de voormalige pastorie van de Gereformeerde kerk. Sinds 1978 kantoor van Hoekstra Makelaardij / Assurantie.

Het karakteristieke en monumentale 'stadse' pand in Neo Renaissance stijl met Art Nouveau details uit 1906 op Wijk 4, 22 is de voormalige pastorie van de Gereformeerde kerk. Sinds 1978 kantoor van Hoekstra Makelaardij / Assurantie.

urk-msd-20100306-194169.jpg

Urk ligt tegenwoordig veilig achter de IJsselmeerdijk, maar was tot 1932 nog een eiland op een keileembult in de Zuiderzee. Tegenwoordig staan hier ook rijen Euromast-hoge windturbines op de dijk en in het water. Zie daarvoor bij Recente ontwikkelingen.

Urk ligt tegenwoordig veilig achter de IJsselmeerdijk, maar was tot 1932 nog een eiland op een keileembult in de Zuiderzee. Tegenwoordig staan hier ook rijen Euromast-hoge windturbines op de dijk en in het water. Zie daarvoor bij Recente ontwikkelingen.

urk-msd-20041226-81750.jpg

Urk, Noordoostpolder. Het Urkerbos - eigendom van Het Flevo-landschap - in de winter. Dit is een stenenreservaat waar de oorspronkelijke keileemlaag met stenen bewaard is gebleven.

Urk, Noordoostpolder. Het Urkerbos - eigendom van Het Flevo-landschap - in de winter. Dit is een stenenreservaat waar de oorspronkelijke keileemlaag met stenen bewaard is gebleven.

urk_barak_geinterneerden_1915-1917_kopie.jpg

Tijdens de Eerste Wereldoorlog is er van 1915 tot 1917 een interneringskamp voor buitenlandse officieren op Urk, in een houten barak, gelegen tussen de vuurtoren en het Kerkje aan de Zee. Zie verder bij Geschiedenis.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog is er van 1915 tot 1917 een interneringskamp voor buitenlandse officieren op Urk, in een houten barak, gelegen tussen de vuurtoren en het Kerkje aan de Zee. Zie verder bij Geschiedenis.

urk_ijsvlet.jpg

Wandschildering van de Urker ijsvlet (in het vroegere museum 'Hulp en Steun' aan de Westhavenkade 44) met op de voorgrond verschillende scheepsattributen. Lees meer over de 'bloedreizen' met de ijsvlet bij Bezienswaardigheden.

Wandschildering van de Urker ijsvlet (in het vroegere museum 'Hulp en Steun' aan de Westhavenkade 44) met op de voorgrond verschillende scheepsattributen. Lees meer over de 'bloedreizen' met de ijsvlet bij Bezienswaardigheden.

urk_klederdracht_1961_kopie.jpg

Urk heeft altijd een bijzondere eigen klederdracht gekend. De laatste 2 personen die het van origine gedragen hebben en nog altijd dagelijks droegen, zijn echter in 2015 overleden. Nu wordt de klederdracht alleen nog gedragen bij bijzondere gelegenheden.

Urk heeft altijd een bijzondere eigen klederdracht gekend. De laatste 2 personen die het van origine gedragen hebben en nog altijd dagelijks droegen, zijn echter in 2015 overleden. Nu wordt de klederdracht alleen nog gedragen bij bijzondere gelegenheden.

urk_kaart_begin_jaren_vijftig.jpg

Op deze kaart uit begin jaren vijftig kun je goed zien dat het eiland Urk aan de kort ervoor drooggelegde Noordoostpolder is vastgeplakt en erin is geïntegreerd. Tollebeek en Nagele bestaan nog niet. Die heten daar nog resp. Kamp Urkervaart en Kamp Nagele

Op deze kaart uit begin jaren vijftig kun je goed zien dat het eiland Urk aan de kort ervoor drooggelegde Noordoostpolder is vastgeplakt en erin is geïntegreerd. Tollebeek en Nagele bestaan nog niet. Die heten daar nog resp. Kamp Urkervaart en Kamp Nagele

urk_actuele_kaart_kopie.jpg

Sinds de jaren vijftig is Urk fors gegroeid waardoor de bevolking niet meer op het eiland paste. Middels 5 achtereenvolgende grenscorrecties is Urk uitgebreid met delen van de Noordoostpolder, om zijn inwoners en bedrijven te kunnen blijven huisvesten.

Sinds de jaren vijftig is Urk fors gegroeid waardoor de bevolking niet meer op het eiland paste. Middels 5 achtereenvolgende grenscorrecties is Urk uitgebreid met delen van de Noordoostpolder, om zijn inwoners en bedrijven te kunnen blijven huisvesten.

urk_kaart_1789_in_kleur.jpg

De meest uitvoerige en ook mooiste kaart van Urk is die van stadslandmeter J. Schilling uit 1789. Het toen nog maar net (1786) gereed gekomen Kerkje aan de Zee staat er ook op. Via de link onder het kopje Beeld kun je de toelichting erbij lezen.

De meest uitvoerige en ook mooiste kaart van Urk is die van stadslandmeter J. Schilling uit 1789. Het toen nog maar net (1786) gereed gekomen Kerkje aan de Zee staat er ook op. Via de link onder het kopje Beeld kun je de toelichting erbij lezen.

Urk

Terug naar boven

Status

- Urk is een dorp en gemeente - die alleen het dorp omvat - in de provincie Flevoland, in de Noordoostpolder. Vanouds is het een (Noord-)Hollandse gemeente. In 1950 over naar provincie Overijssel, in 1986 over naar de in dat jaar opgerichte provincie Flevoland. Hiermee is Urk de enige gemeente in Nederland die in 3 provincies heeft gelegen (en als de plannen uit 2013 voor de vorming van de 'superprovincie' Noordvleugel - een samenvoeging van Noord-Holland, Utrecht en Flevoland - zouden zijn doorgegaan, zou dat zelfs de 4e provincie zijn geworden).

- Wapen van de gemeente Urk. - Vlag van de gemeente Urk.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Urk.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
966 na 968 kopie eind 10e eeuw Urch, 968 kopie 1472 Vrck, 996 kopie 1480 Urck, 1148 kopie ca. 1148 identificatie?: Orio of Oric.

Naamsverklaring
De verklaringen die gegeven zijn, lopen nogal uiteen. Men heeft in Urk een prehistorische naam vermoed. Voorts heeft men de naam verbonden met de Orkney Eilanden, waarin orkn 'rob' betekent, maar dat teruggaat op het Oudierse orc 'monsterachtig, geweldig'. De etymologische verklaring uit urd-k* 'eilandje' is onmogelijk.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Urk ligt ZW van Emmeloord, in het ZW van de Noordoostpolder en grenst in het W aan het IJsselmeer.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Urk 170 huizen met 1.130 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 8.000 huizen met rond de 20.000 inwoners, en nog altijd groeiende, want Urk heeft het hoogste vruchtbaarheidscijfer van Nederland.

Tot in de jaren vijftig van de 20e eeuw lag de kern Urk alleen nog op het gelijknamige, inmiddels kort daarvoor ingepolderde eiland. Door de snelle bevolkingsgroei groeide het dorp sindsdien uit zijn jasje en heeft de gemeente nadien in diverse fasen stukken omliggend gebied van de gemeente Noordoostpolder toegewezen gekregen, om zijn groeiende bevolking en bedrijven te kunnen huisvesten. Het betrof grenscorrecties in 1950 (oppervlakte ons niet bekend, 63 inwoners), 1963 (oppervlakte ons niet bekend, 41 inwoners), 1979 (37 ha, 2 inwoners), 1992 (103 ha, 35 inwoners) en 2001 (483 ha, 174 inwoners). Elders op deze pagina vind je kaarten waarop je het oorspronkelijke Urk ziet ingepast in de kort ervoor drooggelegde Noordoostpolder, en hoe het huidige Urk ten opzichte daarvan is uitgedijd.

Terug naar boven

Geschiedenis

Middeleeuwen
Urk, oorspronkelijk door veenachtige gronden verbonden met het vasteland van het huidige Overijssel, wordt in 966 voor het eerst als eiland genoemd. Het behoort in de middeleeuwen aan het Sint Odolphusklooster te Stavoren en later aan de Heren van Kuinre. Het eiland is in de middeleeuwen veel groter en kent zelfs meerdere nederzettingen. In de 16de eeuw resteert er daarvan nog maar één: Espelbergh (of Espelo). Na de Allerheiligenvloed van 1570 resteert van dat dorp alleen nog de parochiekerk. Het staat vanaf dat moment midden op een bank voor de kust van Urk die bekend staat als de Vormt. De kerk is de laatste jaren van zijn bestaan alleen wadend door zee of per bootje bereikbaar. De meeste bewoners van Espelo zijn inmiddels in de luwte van de keileembult op het eiland gaan wonen. Deze 'Bult' steekt zeker 8 meter boven N.A.P. en biedt voldoende veiligheid.

Van landbouw naar visserij, van katholiek naar protestant
In de loop van de 17e eeuw verruilen de Urkers de landbouw voor de visserij als hoofdmiddel van bestaan. Het eiland is voor de zeevaart van de stad Amsterdam een belangrijk punt in de Zuiderzee. Als de stad Amsterdam in 1660 de heerlijkheid Urk en Emmeloord koopt, betekent dat voor het eiland dat van af die tijd de bestuurszaken vanuit Amsterdam geregeld worden. Dan pas kan ook de protestantisering van het eiland met succes worden aangepakt. Er wordt een magistraat door de stad Amsterdam benoemd, waardoor de roomse zielszorg wordt tegengegaan. Binnen enkele generaties wordt Urk een volstrekt calvinistische gemeenschap. Rond 1700 wordt het eiland door de stad Amsterdam van een zeewering voorzien.

Van heerlijkheid naar gemeente, van eiland naar vasteland...
In 1792 geeft Amsterdam de heerlijkheid Urk terug aan de Staten van Holland. Na de Franse tijd (1795-1813) wordt het eiland een zelfstandige gemeente, wat het tot op heden is gebleven. Vanaf 1932 ligt Urk door de aanleg van de Afsluitdijk niet meer in zee (de Zuiderzee), maar in een meer: het IJsselmeer. Het vanouds zoute water rondom het eiland wordt vanaf dat jaar langzaam zoet. Het is de voorbode voor een nog grotere verandering: in 1939 wordt het eiland door een dijk verbonden met het vasteland (= Lemmer), ten behoeve van de aanleg van de Noordoostpolder, en in 1942 valt het land aan de oostzijde droog en is de Noordoostpolder een feit, waardoor Urk sindsdien echt 'vasteland' is geworden. (bron) Overigens kun je nog merken dat het dorp een eiland is geweest aan het feit dat men nog altijd zegt dat men op en niet in Urk woont.

... maar Urk blíjft een vissersdorp!
Uiteraard staan de Urkers niet te juichen bij de aanleg van de Noordoostpolder. De visserij loopt door de Zuiderzeewerken immers grote schade op. Met de komst van de Noordoostpolder verdwijnen visgronden, en door het verlies van het IJsselmeer voor de zoutwatervisserij is de Urker vissersvloot gedwongen om zich te verplaatsen naar andere havens aan de Noordzee en Waddenzee. In de jaren zestig keert het economisch tij weer ten goede, als in het dorp een visafslag wordt geopend en er een levendige visindustrie ontstaat. Tot eind jaren zeventig wordt de vis nog veelal aangevoerd via de Urker haven. Na die tijd worden de kotters te groot om over het IJsselmeer naar de thuishaven te komen en wordt de vis per vrachtwagen vanuit zeehavens als IJmuiden, Harlingen, Delfzijl en Lauwersoog aangevoerd om op Urk te worden verhandeld. Rond de visafslag groeit een enorme visverwerkende industrie. De Visveiling Urk is nog altijd de grootste van Nederland.

De wereldoorlogen
Eerste Wereldoorlog
Vanwege de Nederlandse neutraliteitspolitiek moeten tijdens de Eerste Wereldoorlog soldaten van vreemde mogendheden verre gehouden worden van oorlogshandelingen gericht tegen één van de strijdende partijen. Daartoe worden in ons land in tientallen plaatsen 'interneringskampen' opgericht. Zo ook in 1915 op Urk. Dit 'depot' is vooral bedoeld voor Britse en Belgische officieren die weigeren hun erewoord te geven om niet te vluchten. Van Urk kan men immers moeilijk vluchten, gezien de ligging. Dat is dan ook vrijwel niemand gelukt. Later worden ook officieren die zich in andere kampen hebben misdragen naar het eiland gestuurd, waardoor het de reputatie van strafkamp krijgt. Het dagelijkse leven blijkt voor de officieren geen lolletje. Vooral niet in de winter, wanneer de ijzige wind om de barak waait, die aan de zee staat. De helft van de officieren is er slecht aan toe. Zenuwziekte, tuberculose en bloedarmoede zijn veel voorkomende kwalen. Al snel krijgt het eiland onder de officieren dan ook de bijnaam "Ile du diable" (Duivelseiland). Tot 1917 verblijven er enkele tientallen officieren, afkomstig uit België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Naast de officieren zijn er ook Belgische soldaten geïnterneerd voor dienstverlenende functies. - Artikel over het interneringskamp op Urk in de Eerste Wereldoorlog. In het rechtermenu vind je ook nog een aantal artikelen over het dorp tijdens WO II.

Tweede wereldoorlog
Als klein en tamelijk geïsoleerd vissersdorp heeft Urk tijdens de eerste oorlogsjaren geen permanente bezetting. Razzia's hebben doorgaans weinig resultaat, omdat de Urkers de Duitse boten van ver over het water zien aankomen. Een uitzondering is de 'grote razzia' van 18 november 1944, waarbij de Duitsers Urk via de polder naderen en in één keer 80 mannen en jongens oppakken. Geallieerde vliegers die neerstorten boven de Noordoostpolder worden soms door Urkers verborgen. Gesneuvelde vliegers vinden een rustplaats op de begraafplaats van het Kerkje aan de Zee. Vanaf 1944 krijgt het dorp een permanente bezetting door de Duitsers. Op 17 april 1945 wordt het dorp bevrijd. - Stichting Urk in Oorlogstijd stelt zich ten doel de geschiedenis van het dorp tijdens de Tweede Wereldoorlog te onderzoeken en onder de aandacht te brengen van de Urker bevolking en andere geïnteresseerden.

Expansie na WO II
De bevolking van Urk verdubbelt in de eerste 20 jaar na de Tweede Wereldoorlog. Om de bevolkingsdruk wat te verlichten, wordt besloten tot grenscorrecties met de gemeente Noordoostpolder (grenscorrecties: per 7-8-1942 naar Noordoostelijke Polder 72 inwoners, per 1-4-1950 van Noordoostelijke Polder 63 inwoners, per 1-6-1963 van Noordoostpolder 41 inwoners, in 1979 idem 37 ha en 2 inwoners, in 1992 idem 103 ha en 35 inwoners, in 2001 idem 483 ha en 174 inwoners). De woningnood blijft echter en veel Urkers zijn daarom o.a. in het aangrenzende Tollebeek en Emmeloord gaan wonen.

Klederdracht
Urk heeft altijd een bijzondere eigen klederdracht gekend. De laatste 2 personen die het van origine gedragen hebben en nog altijd dagelijks droegen, zijn echter in 2015 gestorven (en ook nog op dezelfde dag). Ook de klederdracht was aan mode onderhevig. Door de tijden heen zijn duidelijke verschillen zichtbaar. Tegenwoordig wordt de klederdracht alleen nog gedragen op hoogtijdagen en andere bijzondere gelegenheden. Tijdens de Urkerdag bijvoorbeeld, de zaterdag voor Pinksteren, lopen veel mensen in klederdracht. Jong en oud laten dan hun mooiste kleren zien. Daarnaast steken zangkoren zich in de dracht en willen grootouders hun kleinkinderen nog wel eens 'optuien' (voor de sier aankleden). Met het verdwijnen van de klederdracht zijn ook rouwgebruiken verloren gegaan, evenals de werkgelegenheid en vaardigheid van de naaisters. In museum Het Oude Raadhuis (zie een paar alinea's hieronder) is een uitgebreide collectie klederdracht te zien. - Videoreportage over de Urker klederdracht.

Documentatiecentrum Urk heeft in 2015 middels het project "Urker dracht - wat een pracht" alle varianten van de klederdracht van Urk gedetailleerd op foto vastgelegd en gedigitaliseerd. Het gaat om kleding maar ook om sieraden, schoenen en mutsen. Door middel van foto's, werkbeschrijvingen en patronen ontstaat zo een tijdbeeld waarin je ziet hoe de dracht zich heeft ontwikkeld. De digitale collectie wordt raadpleegbaar op de site van het Documentatiecentrum.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Urk, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- In het pittoreske museum Het Oude Raadhuis kun je aan de hand van verschillende exposities een beeld krijgen van de wijze waarop de Urkers geleefd hebben. Van de strijd om te overleven als armoedige eilandbewoners, tot de redelijke welstand die ze nu hebben als bewoners van een 'eiland aan de vaste wal'. Publiekstrekker is de authentieke Urker visserswoning die bij het museum is betrokken. Deze woning is geheel ingericht naar de omstandigheden op Urk aan het begin van de 20e eeuw. In de zomermaanden wordt de woning 'bewoond' door in Urker klederdracht geklede vrijwilligers.

- Pagina over de geschiedenis e.a. bijzonderheden van Urk, op de site van de gemeente.

- Werkgroep Genealogie Urk.

- Documentatiecentrum Urk.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Enkele hedendaagse bijzonderheden m.b.t. Urk: Het is de meest kerkelijke gemeente van Nederland. Het is nog altijd een zeer hechte gemeenschap. Het plaatselijke dialect, het Urkers, is nog vitaal en wijkt sterk af van de andere dialecten uit de omgeving. Het dorp heeft ook zijn eigen volkslied. Het heeft vandaag de dag nog steeds verreweg de grootste vissersvloot en visverwerkende industrie van Nederland. Het dorp heeft het hoogste vruchtbaarheidscijfer van het land, de werkloosheid behoort tot de laagste in het land en de gemeente is per huishouden het gulst qua goede doelen. Ook het 'overall' beeld van een reeks statistieken geeft aan dat Urk een van de meest 'bijzondere' gemeenten van Nederland is: Bureau Louter heeft eind 2015 een 'Bijzonderheidskaart van Nederland' gepubliceerd. Van de bijna 400 gemeenten die we nog hebben, staat Urk op de 4e plek (met op 1 t/m 3 respectievelijk Amsterdam, Utrecht en Groningen). Een gemeente is in dit kader 'bijzonder' als op relatief veel factoren gunstig dan wel ongunstig wordt gescoord, of als een gemeente sterk afwijkt van het gemiddeld. Dat laatste geldt voor Urk.

- Het gaat goed met de werkhaven, de recreatiehaven en de Visveiling. Alle drie de partijen hebben in 2016 omzetrecords gebroken.

- Windpark Noordoostpolder is een windturbinepark in aanbouw. Het wordt het grootste windturbinepark van Nederland en gaat aan ruim 400.000 huishoudens energie leveren. De 86 turbines met een vermogen van 3,6-8 MW - die zowel aan de IJsselmeerdijk als in het IJsselmeer komen te staan (zie de plattegrond), langs de hele Noordoostpolder, dus van Rutten in het N tot Urk in het Z - krijgen een tiphoogte van 190 meter (ter vergelijking: dat is hoger dan de Euromast). Vooral de Urkers zijn, o.a. vanwege de visuele aantasting van het beschermde dorpsgezicht, niet blij met de komst van het Windpark. Maar er zijn meer argumenten: Comité Urk Briest heeft zich sinds 2008 tegen de komst van het Windpark verzet en heeft 12 argumenten op een rijtje gezet waarom het volgens hen geen goed plan is, en de alternatieven die er zijn. Maar de Raad van State heeft in 2012 groen licht gegeven voor de bouw van het windpark zowel binnen als buiten de dijken.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Urk heeft 33 rijksmonumenten. Naast een reeks woonhuizen, betreft dit verder met name de vuurtoren uit 1844, de zeilmakerij uit 1852 (Wijk 1 57), het Raadhuis met politiebureau uit 1905 (Wijk 2 1), de smederij uit 1915 (Wijk 2 26), de Bethelkerk uit 1885 (Wijk 3 3), de Hervormde kerk met toren - beter bekend als 'Kerkje aan de Zee' - (Wijk 3 96), de Eben Haezerkerk uit 1895 (Wijk 4 101), Gemaal  Vissering uit 1942 (Domineesweg 33e) en de Urkersluis met sluiswachtershuisje en schotbalkenloods (Domineesweg bij 33).

- Urk heeft 4 gemeentelijke monumenten, namelijk de woonhuizen op Wijk 1 61 en 61a uit 1826, de loods op E. Bakkerkade 1 uit 1970 en de werf Metz op Wijk 2 25-25a uit 1986.

- De oude dorpskern is een beschermd dorpsgezicht.

- Het Hervormde (PKN) Kerkje aan de Zee met kerkhof (Wijk 3 96) is in 1786 herbouwd in classicistische stijl, omdat de vorige kerk bouwvallig was geworden. Het is het oudste nog bestaande gebouw op Urk. Boven de hoofdingang van het kerkje is een gedenksteen geplaatst met de wapens van West-Friesland, Amsterdam, de heerlijkheid Emmeloord en het wapen van Hendrik Hooft, destijds burgemeester van Amsterdam en ambachtsheer van Urk. In de kerk een Van Dam-orgel uit 1901. De kerk is sinds 1980 als zodanig niet meer in functie. Tegenwoordig nog incidenteel gebruikt voor concerten en trouwerijen. Van 2005 t/m 2007 is het kerkje tijdelijk weer in functie geweest, als nevenkerk van de Hervormde Gemeente (PKN) De Ark, wier kerk aan de Lange Dam te klein was geworden. Na nieuwbouw van de kerk op Vlechttuinen 4 in 2007 (met 1100 zitplaatsen) is dit probleem opgelost. - Kerkje aan de Zee op Reliwiki.

- Bethelkerk uit 1885 (waarbij ook een ouder deel bewaard is gebleven). De huidige naam, die 'Huis van God' betekent, dateert pas van de jaren vijftig van de vorige eeuw. In het begin sprak men over “de kark” en later “de geriffermaarde kark”. Als de Gereformeerde Kerk in 1947 een tweede kerkgebouw in gebruik neemt (Patrimonium) en dit houten gebouw de naam “Noorderkerk” krijgt, wordt de Bethelkerk “Zuiderkerk” genoemd. Als de Noorderkerk in 1955 wordt vervangen door de nieuw gebouwde Petrakerk, krijgt de Bethelkerk zijn huidige naam. De laatste keer dat de Bethelkerk is gerestaureerd, was in 1981. De kerk, die in de volksmond "de Urker kathedraal" wordt genoemd, telt bijna 1.100 zitplaatsen. - Site over het Meere-orgel in de Bethelkerk. Dit monumentale orgel is in 1792 gebouwd door de beroemde Utrechtse orgelbouwer Abraham Meere (1761-1841) voor de RK schuilkerk in IJsselstein. Sinds 1911 staat het orgel op Urk.

- Verder heeft Urk nog meer dan 20 andere kerken.

- Het Vissersmonument uit 1968 (aan de kust bij Wijk 3) stelt een vissersvrouw voor, die nog één keer achterom kijkt naar zee, vanwaar haar geliefde(n) had(den) moeten komen. Op de 34 marmeren platen staan 368 namen van hen die op zee het leven verloren. Tussen 1865 en 1904 zijn alleen al meer dan 210 Urkers in de golven omgekomen. Onder hen bevonden zich kinderen van 8, 10 en 11 jaar.

- De vuurtoren dateert uit 1844. Voorheen stookte men vuren om schepen langs het eiland te navigeren. De ronde witte toren heeft een hoogte van 31 meter boven de middenstand. Het is de enige vuurtoren langs IJsselmeer en Markermeer die de beschikking heeft over een draailicht. Oorspronkelijk liet de vuurtorenwachter de lenzen draaien door telkens een gewicht op te hijsen en weer te laten zakken. Tegenwoordig is dat uiteraard geautomatiseerd, maar het gewicht hangt er nog altijd. De huidige vuurtorenwachterswoning is in de jaren vijftig gebouwd en verving een voorganger. Op de begane grond van de toren is een kleine tentoonstelling over de vuurtorenwachters, hun bezigheden en bijzondere gebeurtenissen.

- Als Urk lag ingevroren in de Zuiderzee, haalden de inwoners met een ijsvlet de eerste levensbehoeften, via Schokland naar Kampen v.v. Zo werden dan ook de zieken en overledenen vervoerd. Dit werden ook wel de 'bloedreizen' genoemd, vanwege de ontberingen die de mannen onderweg moesten lijden. De in 1994 aan de Klifkade / Klifweg geplaatste bronzen beeldengroep De IJsvlet van de Urker kunstenaar Piet Brouwer - onthuld door de weduwen van de laatste bemanningsleden: mevrouw K. Bakker-Koffeman en mevrouw E. Wakker-Pasterkamp - symboliseert de ontberingen die het dorp heeft gekend en het doorzettingsvermogen van de Urkers.

Het verbeeldt de eenzaamheid van de ijsvlakte. De vlet zit vast in het ijs. Het is vreselijk koud. De mannen, in dikke winterkleding, hebben hun kapoets (hoofddeksels) diep over de oren getrokken. Door middel van touwen zijn ze met de vlet verbonden. Als een van de mannen door het ijs zakte, kon hij met het touw weer in de vlet komen. Aan de voorkant van de ijsvlet zit een katrol. Deze werd gebruikt om de vlet, nadat ze gevaren hadden, weer op het ijs te krijgen. Een zwaar en moeilijk karwei. - Artikel over de ontberingen die de Urkers en Schoklanders destijds met de ijsvlet hebben meegemaakt. - Het boek 'Bloedreizen in barre winters' (A. Weerstand e.a., 160 pag., 1992) volgt het leven van Urker Gerrit de Boer, in de volksmond beter bekend als Garret Bakker.

In de loop van de 20e eeuw wordt het vliegtuig de opvolger van de ijsvlet, tijdens winterperioden waarin er niet gevaren kan worden. Dit wordt in de Urker volksmond bekend onder de naam IJspostvluchten. Het vliegtuig bracht namelijk altijd zakken post mee. Maar er werden soms ook passagiers vervoerd. - Overzicht 'IJspostvluchten' Schiphol-Urk v.v. in januari 1940.

- De in 2009 opgerichte Stichting Erfgoed Urk heeft in 2011 de Lijst van Bedreigd Erfgoed op Urk gepubliceerd. Het betreft een 10-tal thema's: Werf Metz, het oude kerkhof bij het Kerkje aan de Zee, de resten van De Vormt, de historische eilandkustmarkering, de 'stadse' woningen, de visserswoningen, de makelaars op de daken van de visserswoningen, de oude boerderijen, oude pandjes van vroegere winkels en ambachten, en de historische zeilmakerijen.

- Eén van de doelen van Stichting Historische Westhaven is dat deze haven weer vol komt te liggen met originele authentieke schepen. De nadruk ligt daarbij op zeilende vissersschepen zoals botters, schouwen, aken en niet-zeilende vooroorlogse IJsselmeerkottertjes. Maar ook een enkel antiek bedrijfsvaartuig zoals een tjalk, klipper of antieke sleepboot is welkom. De norm is dat het schip er overwegend origineel moet uitzien. De stichting organiseert er tevens historische visserijgerelateerde evenementen, en streeft naar een educatief centrum in de haven, waar belangstellenden kunnen kennismaken met de visserijgeschiedenis van Urk.

- Botter UK213 is gebouwd in 1902 en er is mee gevist tot 1957, waarna het in de recreatie is terechtgekomen. De botter verkeert in perfecte staat en is een plaatje in de Urker haven. De botter is te bezichtigen en er zijn ook vaararrangementen mogelijk.

- Gevelstenen op Urk.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Obstacle Challenge Urk (april). Het werken als visserman is avontuurlijk en zwaar en vergt veel doorzettingsvermogen, teamwork, kracht en inspanning. De eigenschappen die je nodig hebt als visserman, heb je ook nodig voor de Obstacle Challenge, een evenement waarbij hardlopen wordt gecombineerd met obstakels, om de deelnemers fysiek en mentaal uit te dagen. Durf jij het aan?

- Zang op Hemelvaart: Urker koren zingen op Hemelvaartsdag in de Visveiling.

- Visserijdagen (het weekend na Hemelvaartsdag, in de even jaren, alleen wordt 2016 door omstandigheden verzet naar 2017).

- Urkerdag (de zaterdag voor Pinksteren) in en rondom de oude dorpskern.

- Windmolenloop (4x per jaar, van mei t/m augustus).

- Botter-zeilwedstrijd Ansjooprace (op een zaterdag in juni).

- Bij de Suydersee Triathlon (weekend in juli) is sprake van de varianten 1/8, 1/4 en sinds 2017 is er ook een editie voor scholieren.

- Zingen in de Zomer (elke werkdag in de zomervakantie in het Kerkje aan de Zee en elke woensdagavond in de zomervakantie in de Bethelkerk).

- Kunst op de Botermarkt (op een woensdag in augustus). Urker kunstenaars werken en exposeren in het oude dorp.

- De Fish-Potato Run (2e zaterdag van september) loopt door het unieke polderlandschap van de Noordoostpolder. Halverwege gaat de route door het groendorp Tollebeek naar de aardappelhoofdstad Emmeloord. Rondom het evenement vindt het jaarlijkse Pieperfestival plaats met allerlei feestelijkheden in Emmeloord. In 2014 verschenen er 2250 deelnemers aan de start. Het aantal deelnemers neemt ieder jaar toe en is het grootste sportevenement in de regio Noordoostpolder/Urk en omstreken.

- Tijdens Urk in Wintersferen (weekend eind november) herleven de jaren 1910-1920 in de straten van het oude dorpscentrum, door het inrichten van oude locaties, voorstellingen van vele figuranten en bewoners in Urker klederdracht. Zo kan het zijn dat u de burgemeester tegen het lijf loopt, de dorpsomroeper spreekt of een Urker schoolklasje passeert. De enthousiaste figuranten zullen niet aarzelen om u bij hun drukke leven te betrekken... Daarnaast kunt u diverse oude o.a. Urker ambachten aanschouwen.

- Intocht Sinterklaas (in het Urks: Suunterklaos).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het 230 ha grote, N van het dorp gelegen Urkerbos is aangeplant in het midden van de jaren vijtfig, op voor de landbouw minder geschikte grond. Zoals meer bosgebieden in de nieuwe polders is het rijk aan paddenstoelen. In 2011 is hier een Natuurspeelbos aangelegd. Het Natuurspeelbos heeft diverse speelvoorzieningen zoals een touwloop, kabelbaan, balanceerbrug, stapstraat, balanceerloop en boombrug. Ook is een ‘natuur-ontdekpad’  aangelegd waar kinderen op speelse wijze kunnen leren over de natuur.

- Zwembad en recreatiebad 't Bun is het eerste Nederlandse zwembad dat gasloos wordt verwarmd met onder andere warmte uit het rioolwater. In februari 2017 is de zogeheten riothermie-installatie voor het zwembad bij het gemaal aan het Noorderzand feestelijk ingewijd. Bij riothermie wordt warmte uit afvalwater gehaald. In een ruimte rond de leidingen wordt de warmte opgevangen en gebruikt voor verwarming van het zwembad. De warmte die over is wordt opgeslagen in de grond en gebruikt op momenten dat meer water nodig is. Zo wordt het hele zwembad duurzaam verwarmd en de warmte bespaard van zo’n 40-45 huishoudens per jaar.
Gemeente Urk, Waterschap Zuiderzeeland, STOWA, Stichting Rioned, Doorgeest Energietechniek, Afvalwaterketen Flevoland en advies- en ingenieursbureau Tauw hebben samengewerkt bij de realisatie van de innovatieve en duurzame riothermie-installatie. Onder de link vind je een 'infographic' waarin je kunt lezen en zien hoe het proces in zijn werk gaat.

- Urk heeft 3 toeristische havens, met ca. 200 ligboxen, waarvan de meeste in de zomer gebruikt kunnen worden door passanten. Verder is er ook voldoende kaderuimte voor een kort verblijf.

- Veerdienst Urk-Enkhuizen (alleen in de zomermaanden).

- Bij Stichting Urker Botter kun je botters, kotters en de Botterschuur huren.

Terug naar boven

Beeld

- Live webcam op de haven van Urk.

- Fotoreportages van Urk van fotograaf Martin Stevens.

- Ca. 20 oude kaarten van Urk. - Onder deze link vind je de hiernaast afgebeelde kaart uit 1789 - opgemeten door 'Stads Landmeeter' J. Schilling in opdracht van de burgemeesters van Amsterdam als ambachtsheren van Urk - met weergave van de op de kaart vermelde teksten. Bijzonder is dat het tegenwoordig beroemde Kerkje aan de Zee er ook bij staat afgebeeld. Dat was toen nog maar net gereed gekomen (1786).

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Urk (online te bestellen).

- Stichting Urker Uitgaven heeft sinds 1982 al meer dan 30 boeken over Urk gepubliceerd.

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Urk. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Nieuws: - Nieuwsblad Het Urkerland, de enige krant op Urk, verslaat sinds 1945 op onafhankelijke wijze het lokale nieuws, in de krant en tegenwoordig natuurlijk ook op het internet. Het Urkerland, dat als ondertitel Christelijk Nationaal Weekblad had gekregen, was aanvankelijk bedoeld als meer dan een lokale krant. Net na de oorlog was Urkerland nog de waarschijnlijke naam voor de nieuwe polder en daarop vooruitlopend was de naam dus een strategische keuze, want de krant zou dan ook meteen de nieuwe polderkrant kunnen gaan worden. De naam van de polder werd uiteindelijk Noordoostpolder en Het Urkerland was en bleef alleen een krant voor Urk. - Nieuws van de Stentor m.b.t. Urk. - Omroep Urk FM.

- Lokale links: - Urk linkspagina.

- Muziek: - Urk is o.a. bekend om zijn vele zangkoren. - Showband Urk is opgericht in 1983. - Brassband Valerius.

- Sport: - S.V. Urk (voetbal). - Site over de overige voetbalclubs op Urk.

- Zorg en welzijn: - Caritas Urk is actief binnen de gemeente op het terrein van participatie van (kwetsbare) burgers en versterken van hun eigen kracht. De medewerkers ondersteunen de burgers bij het vinden van een passende oplossing voor hun problemen en vraagstukken wanneer zij - door welke reden dan ook- moeite hebben om zelf invulling te geven aan de participatie. Caritas wil een bijdrage leveren aan een samenleving waar zorg voor elkaar centraal staat en waar iedereen naar eigen vermogen kan meedoen.

Reactie toevoegen