Ulrum

Plaats
Dorp
Het Hogeland
Hoogeland
Groningen

gemeente_ulrum_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Ulrum anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Ulrum anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

ulrum_cafe_neptunus.jpeg

Ulrum, het rijksmonumentale Café Neptunus uit ca. 1875

Ulrum, het rijksmonumentale Café Neptunus uit ca. 1875

ulrum_grenspaal_voorheen_schandpaal_en_geselpaal_kopie.jpg

Dit is tegenwoordig de grenspaal tussen de dorpsgebieden van Leens en Ulrum op de grens Leensterweg/Hoofdstraat. Vroeger was dit een schandpaal/geselpaal in Leens. (© https://groninganus.wordpress.com/2019/09/14/van-baflo-naar-leens-op-open-monumentendag)

Dit is tegenwoordig de grenspaal tussen de dorpsgebieden van Leens en Ulrum op de grens Leensterweg/Hoofdstraat. Vroeger was dit een schandpaal/geselpaal in Leens. (© https://groninganus.wordpress.com/2019/09/14/van-baflo-naar-leens-op-ope...)

Ulrum

Terug naar boven

Status

- Ulrum is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland, gemeente Het Hogeland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1989. In 1990 over naar gemeente De Marne, in 2019 over naar gemeente Het Hogeland.

- Wapen van de voormalige gemeente Ulrum.

- Onder het dorp Ulrum vallen ook de buurtschappen De Houw (grotendeels) en Klei.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Ollerom.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Ulrum ligt W van het dorp Leens, NO van het dorp Zoutkamp, O van het dorp Vierhuizen en grenst in het Z aan het Hunsingokanaal.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Ulrum 407 huizen met 2.704 inwoners, verdeeld in het gelijknamaige dorp 125/856 (= huizen,/inwoners), de dorpen Vliedorp 6/101(!), Niekerk 28/195, Vierhuizen 50/299 en Zoutkamp 106/720, en de buurtschappen De Houw 9/59, De Klei 8/49, De Hucht 2/18, Elens, 4/31, Houwerzijl 58/296, Hoogte 4/21, Midhuizen 2/19, Menneweer 3/20 en Midhallum 2/20. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 550 huizen met ca. 1.350 inwoners.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- "Ulrum is een bijzonder dorp in het noorden van Groningen. Vandaag de dag heeft dit dorp nog ongeveer 1.300 inwoners. Meer nog dan menig ander dorp in de omgeving heeft dit dorp te maken gehad met dalende inwonersaantallen en een forse afname van voorzieningen en openbare functies. De krimp in de regio laat onmiskenbaar zijn sporen na en de prognoses laten zien dat deze ontwikkelingen de komende jaren nog verder door zullen zetten. Stichting Ulrum 2034 heeft aan de Wetenschapswinkel van Wageningen University & Research (WUR) gevraagd om een advies hoe de verschillende activiteiten en voorzieningen voor het dorp in samenhang te kunnen ontwikkelen. Om zo te komen tot een toekomstbestendig dorp.

Bijzonder aan dit dorp is vooral de reactie vanuit het dorp zelf op deze ontwikkelingen. Onder de vlag van het project Ulrum 2034 is de afgelopen jaren een hele reeks van nieuwe projecten en initiatieven opgestart, gericht op het versterken van de sociale en fysieke infrastructuur van het dorp. Op die manier zijn honderden Ulrumers de afgelopen jaren meer bij het dorp betrokken geraakt. De initiatiefnemers zijn hierin de afgelopen jaren ondersteund met (financiële) middelen vanuit de Provincie Groningen en gemeente De Marne. De WLE-subsidie (Werk, Energie en Leefbaarheid) voor het dorp was een pilot van de provincie om lokaal initiatief met betrekking tot leefbaarheid te ondersteunen en te belonen.

Het Wetenschapswinkelproject heeft bijgedragen aan het inzicht dat een krimpgemeenschap kan worden gezien als een levend organisme waarvan de functies en activiteiten een ingewikkeld maar dynamisch proces vormen. Het gedachtegoed van Jane Jacobs over de dynamiek van wijken en buurten in grote (Amerikaanse) steden blijkt hierbij opvallend genoeg erg bruikbaar. Jacobs beschrijft hoe gemeenschappen, net als organismen, kunnen groeien en in verval raken, maar ook in staat zijn zichzelf te herstellen, mits voldoende vitaal. Net als in de geneeskunde kan hiervoor het begrip ‘regeneratief vermogen’ vermogen worden gebruikt: het vermogen van een gezond organisme om zelf bijvoorbeeld beschadigd weefsel te vervangen. Dit weefsel heeft zowel betrekking op de fysieke als de sociale infrastructuur.

Cruciaal voor dit regeneratief vermogen is dat er nieuwe ontmoetingen en verbindingen tussen mensen tot stand worden gebracht, binnen de gemeenschap en daarbuiten. Wanneer het ‘web’ van verbindingen en ontmoetingen tussen mensen hecht genoeg is draagt dit er toe bij dat mensen het gevoel krijgen onderdeel uit te maken van een gemeenschap en vervolgens ook eerder bereid zijn zich daarvoor in te spannen. Bovendien leidt deze interactie ook tot kruisbestuiving en evolutie van ideeën en initiatieven. Initiatieven die ook de lokale gemeenschap weer ten goede kunnen komen. Mede dankzij het Wetenschapswinkelproject is duidelijk geworden dat juist ook een initiatief als het project Ulrum 2034 heeft gezorgd voor allerlei nieuwe ontmoetingen en verbindingen en tot nieuwe vormen van reuring in het dorp.

Kenmerkend aan dit proces is echter ook dat van te voren niet vast ligt welke oplossingen of resultaten behaald zullen (kunnen) worden. Het (herstel)proces staat centraal, en niet een vastomlijnd eindresultaat. Dit vraagt ook om bijzondere vaardigheden van ondersteunende partijen. Het gaat er om te leren plannen met zelforganisatie. In plaats van een eenmalige of kortstondige (financiële) injectie (‘Silver-Bullets’) zijn de initiatiefnemers vooral gebaat bij ‘Tactical Ulrumism’: een meer verfijnde benadering op basis van doorlopende betrokkenheid en kleine ingrepen en aanpassingen die de gemeenschap op lange termijn versterken. Zo’n aanpak is in eerste instantie misschien minder ‘sexy’, maar is uiteindelijk vaak wel veel succesvoller.

Van 2014–2017 is het project door Wageningse studenten en hun begeleiders nauwgezet en vanuit verschillende invalshoeken gevolgd. De verschillende onderzoeksprojecten die zij hebben uitgevoerd hebben geleid tot een beter begrip van het functioneren van een dergelijk burgerinitiatief, en zijn vertaald in uiteenlopende bijdragen aan het initiatief. Om het dynamische karakter van het project goed weer te geven is vanuit het Wetenschapswinkelproject in 2016 een korte animatie over het initiatief ontwikkeld met als titel: Ulrum - dorp van de toekomst. In 2015 heeft een groep van 7 (internationale) Wageningse studenten van verschillende opleidingen gezamenlijk een reflectie op het initiatief uitgevoerd in het kader van een zogeheten Academic Consultancy Training. Hun bevindingen zijn samengevat in het Studentenrapport: Unravelling complex processes in grassroots movements: the case of DEEL&Ulrum.

In 2015/2016 heeft Masterthesis studente Lianne van der Ham haar afstuderen vorm gegeven rondom het thema van ‘Goed oud worden’ in dit dorp. Masterthesis Lianne van der Ham: Goed oud worden. In 2014 hebben studenten en onderzoekers van Green Care vanuit WUR bijgedragen aan een onderzoek ten aanzien van de wensen en verwachtingen van de (werkgroep) DorpsZorg in Ulrum. In 2014 heeft een groep studenten van de minor ‘Gebiedsgericht werken’ van Van Hall Larenstein zich onder meer gebogen over een ontwerp en advies voor herinrichting en gebruik van het Asingapark in het dorp. Met de uitkomsten van (delen van) dit project verkrijgt Stichting Ulrum 2034 meer aanknopingspunten voor het werken aan een toekomstbestendig dorp." (bron: Wageningen University & Research (WUR))

- In het project DEEL & Ulrum wordt gewerkt aan concrete opgaven m.b.t. de gebieden functieverandering, opplussen en ruilverkaveling.

- Anno 2016 zoekt de gemeente een passende invulling voor het deel van bedrijventerrein De Marne waar voorheen een asielzoekerscentrum was gevestigd. Paardensportverenigingen Winnetou uit Ulrum en De Marneruiters uit Kloosterburen, die op hun huidige plekken niet goed meer uit de voeten kunnen, ontwikkelen plannen om er gezamenlijk een nieuwe manege te beginnen. Het idee is om de manege tevens te combineren met een zorgboerderij, waar mensen met een beperking voor dagbesteding terecht kunnen. In het dorp wordt al een paar jaar over een verhuizing van de manege gesproken in het licht van Project Ulrum 2034, dat het dorp toekomstbestendig moet maken. Door de combinatie met Kloosterburen en het zorgaspect kan er een mooie gemeentebrede win-win situatie ontstaan. De verenigingen hebben anno 2016 samen ca. 220 leden. Op de beoogde nieuwe locatie denkt men naar 300 leden te kunnen doorgroeien.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Ulrum heeft 12 rijksmonumenten.

- De Hervormde (PKN) kerk (Hendrik de Cockstraat 5) dateert uit de eerste helft van de 13e eeuw. Het gebouw geldt als een voorbeeld van de vroege romanogotiek, waarbij de meest westelijke travee nog overwegend romaans is. Bij de reductie van Groningen ging de van oorsprong katholieke kerk over naar de hervormden. Vanuit deze kerk begon Hendrik de Cock de Afscheiding van 1834. De zaalkerk is in 1916-1917 door rijksgebouwmeester C. H. Peters gerestaureerd. Hierbij zijn de dichtgemetselde ingangen in de noord- en de zuidmuur heropend. De toren dateert uit de 15e eeuw en heeft op de spits een windwijzer in de vorm van een leeuw. Het orgel is in 1807 gebouwd door Nicolaus Anthony Lohman en is vermoedelijk het oudste instrument van de orgelbouwersfamilie Lohman dat in Nederland bewaard is gebleven. Het heeft één manuaal, 10 registers en een aangehangen pedaal. De Hervormde Gemeente Ulrum heeft de kerk en het kerkhof, alsook de kerk en het kerkhof in Niekerk, in 2013 overgedragen aan Stichting Oude Groninger Kerken (SOGK).

Ook de voormalige pastorie op huisnr. 1 is een rijksmonument. Het pand is van algemeen cultuurhistorisch belang: vanwege haar belangrijke historische betekenis als woonhuis van de predikant van de Afscheiding uit 1834, Hendrik de Cock; vanwege haar functionele en ruimtelijke relatie met kerk en consistorie; vanwege haar centrale ligging in het dorp op de wierde. Het eveneens rijksmonumentale, tussen de kerk en pastorie in gelegen consistoriegebouw / verenigingsgebouw Irene uit 1902 is van algemeen belang: vanwege de sobere, maar aardige vormgeving; vanwege de vrij hoge mate van gaafheid van het exterieur; vanwege de functionele en ruimtelijk-visuele relatie met de pastorie en de kerk; vanwege de beeldbepalende ligging op een wierde.

- De Gereformeerde (PKN) kerk (Schapenweg 1) dateert uit 1901, en is gebouwd naar ontwerp van L. Reitsma (vader van de bekendere architect E. Reitsma) ter vervanging van een ouder kerkgebouw dat elders in het dorp stond. Oorspronkelijk was het een een recht gesloten zaalkerk met half ingebouwde toren, bekroond door een achtkantige bovenbouw met spits. De vormentaal is deels ontleend aan de neorenaissance. In 1926-1927 is de kerk vergroot met een arm die haaks op de kerk is geplaatst, waardoor een T-vormige plattegrond is ontstaan. Het eveneens rijksmonumentale orgel dateert uit 1889 en is gebouwd door L. van Dam & Zonen (Leeuwarden). In 1967 is het door Mense Ruiter uitgebreid met een tweede manuaal. De kerk is uitgebreid met gebouw De Ontmoeting.

De kerk is beeldbepalend gelegen op de hoek van de Leensterweg en de Schapenweg. De Gereformeerde kerk is van algemeen cultuur- en architectuurhistorisch belang: als voorbeeld van een nieuwe gereformeerde kerk na het samengaan van de dolerenden en afgescheidenen in 1892; vanwege de opvallende vormgeving in Neorenaissancistisch-Berlagiaanse trant; als goede representant van het oeuvre van architect L. Reitsma; vanwege de vrij hoge mate van gaafheid van het exterieur en interieur; vanwege de beeldbepalende ligging aan de hoofdstraat van Ulrum.

- De kerk op Asingastraat 43 in Ulrum was in 1946 de eerste nieuwgebouwde GKV-kerk in ons land, sinds de scheuring van 1944 waaruit de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (GKV) is ontstaan. Het in sobere Delftse School-stijl gebouwde gebedshuis, gebouwd met gebruikte stenen van een boerenschuur, is ontworpen door de Winsumer architect K.G. Olsmeijer. Bijzonder is onder meer het dak met zichtbare spanten die zijn geïnspireerd op en afkomstig uit boerderijen in het Marne-gebied. De lokale GKV had eind 2018 nog ca. 125 leden, maar kon niet genoeg leden voor de kerkenraad meer krijgen en besloot daarom de kerkelijke gemeente op te heffen. Sinds eind 2018 gaat men naar de GKV-kerk in Leens. De kerk is in 2019 gekocht en in gebruik genomen door de lokale Christelijke Gereformeerde Kerk (CGK), die gegroeid is (tot een soortgelijk aantal als de lokale GKV) en daarom een groter onderkomen nodig had. De nieuwe bestemming van de sindsdien voormalige Christelijke Gereformeerde Kerk Eben Haëzer (Singel 52) uit 1923 is ons vooralsnog niet bekend.

- Station Ulrum aan de vroegere spoorlijn Winsum - Zoutkamp was in gebruik van 1 april 1922 tot 26 oktober 1942. Reizigersvervoer vond al niet meer plaats sinds 24 november 1940. Het rijksmonumentale stationsgebouw is in 1922 gebouwd in opdracht van de Groninger Locaalspoorweg-Maatschappij (GLS). Het station behoort tot het standaardtype WZ en is een ontwerp van de Utrechtse architect Cornelis de Graaf, bouwkundige bij de Staatsspoorwegen. Het pand is in 2009 gerestaureerd. De witte bepleistering is aangebracht toen het gebouw al geen stationsfunctie meer had.

In 2018 hebben Bruce de Jonge en Astrid Koper zich in het oude stationsgebouw van Ulrum gevestigd. Daar openden zij op 1 mei Museum De Eenhoorn. In het museum is een vaste collectie van 40 tekeningen en schilderijen te zien van de Nederlandse schilder/tekenaar Johfra (1919-1998). Johfra is bekend geworden door de sterrenbeeldposters uit de jaren zeventig. Menigeen heeft destijds zo’n poster boven zijn bed gehad. De benedenverdieping van het station is ingericht als expositieruimte. Van mei tot en met augustus is de expositieruimte op zondagen van 13.00 tot 17.00 uur geopend. De expositie is op afspraak ook op andere dagen te bezoeken.

- De rijksmonumentale grenspaal (zie foto) op de grens met het dorpsgebied van Leens (waar de Leensterweg in Ulrum overgaat in de Hoofdstraat in Leens) was vroeger een schandpaal/geselpaal/kaak op de kruising Hoofdstraat/Wilhelminastraat in Leens.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Halve Marathon (van Lauwersoog naar Ulrum) op een zaterdag in juli.

- Kerstroute Ulrum (op een zaterdag half december) is een gezellige route doorhet dorp met sfeervolle kraampjes, muzikale optredens in de kerken, kinderactiviteiten, en hapjes en drankjes.

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kun je schaatsen op de ijsbaan van IJsvereniging Ulrum.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Met de in 2010 verschenen wandelroute 'door het Ulrum van 1834' zet het dorp zich op de kaart als bakermat van de (afgescheiden) gereformeerde kerken wereldwijd. Immers, hier begon 'het' allemaal. De Hervormde kerk te Ulrum was in 1834 het centrum van een godsdienstige, kerkelijke en uiteindelijk ook politiek-maatschappelijke twist van grote omvang: de Afscheiding onder aanvoering van dominee Hendrik de Cock, een uittocht van uiteindelijk vele duizenden vaak rechtzinnige kerkleden uit de Nederlandse Hervormde Kerk. Het dorp heeft thans vier kerken, waarvan drie gereformeerd, en dat in een dorp dat ongeveer 1700 inwoners telt.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportages van flora, fauna, monumentale panden en andere bezienswaardige objecten in Ulrum en omgeving, door Harry Perton.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Ulrum (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Jongeren: - "Jeugdsoos De Dump is sinds 2009 gevestigd op Sportpark De Kley in Ulrum. Op 18 april 2009 vond de opening plaats van het splinternieuwe onderkomen waar al meer dan 10 jaar veel moeite voor is gedaan en enorm naar is uitgekeken. In de tussentijd hebben we nog 6 jaar lang ons onderkomen gehad in een noodgebouw aan de Tilweg. Helaas is dit gebouw begin april 2009 door een felle brand volledig verwoest, waardoor ook onze volledige inboedel verloren is gegaan. Dankzij vele dorpsgenoten en bedrijven konden we het nieuwe gebouw 2 weken later gewoon openen. Het hele dorp is zeer tevreden met het nieuwe onderkomen. Het gebouw biedt ruimte aan zo’n 100 bezoekers. Bijzonder blij zijn we met het mega TV scherm van ruim 2m diagonaal, waar de bezoekers op kunnen gamen, een film kunnen kijken of natuurlijk live een voetbalwedstrijd bekijken."

- Sport: - "Paardensportvereniging Winnetou in Ulrum is een landelijke rijvereniging en is opgericht in 1927. De vereniging maakt gebruik van een binnenbak van 20x40, met daarbij een gezellige kantine waar je altijd gebruik van kunt maken. De kantine is tijdens de lessen open en onder het genot van een hapje en een drankje kun je prima de lessen volgen. Wij zijn een gezellige kleinschalige manege en het belang van paard en ruiter staat bij ons voorop. Wij bieden stalling/weidegang, lessen en er worden leuke activiteiten georganiseerd door onze eigen activiteitencommissie. Wij staan altijd open voor vragen en verwelkomen je met open armen. Kom gerust een keer een kijkje nemen op onze gezellige manege."

Na vele jaren van voorbereidingen en na eerdere plannen op andere locaties die niet doorgingne, ligt er anno 2019 een vergevorderd plan voor een nieuwe multifunctionele accommodatie aan de Buitensingel (voormalig AZC terrein), waar naast paardensportvereniging Winnetou ook een dagbesteding komt. Het hippische centrum moet volgens de initiatiefnemers een “toekomstbestendige manege worden die samen met de dagbesteding actief een bijdrage levert aan de leefbaarheid in het Marnegebied", aldus Jan Zwart, voorzitter van Stichting Beheer Pietershoeve: “Er is in Noord-Groningen geen manege van het formaat dat onze stichting wil gaan bouwen.” De bak van twintig bij zestig meter gat voldoen aan alle eisen van de paardensportbond, zodat er ook grote wedstrijden kunnen worden georganiseerd.

Stichting Juntos gaat de dagbesteding exploiteren. De manege kan plek bieden aan ten minste vijf licht verstandelijk beperkte medewerkers. Zij kunnen worden ingezet op de manege, een kinderboerderij of in een theeschenkerij. Naast de paardenactiviteiten, waar voldoende faciliteiten en ruimte beschikbaar voor zullen zijn, zijn er ook mogelijkheden voor andere activiteiten. “Het pand moet er voor iedereen in het dorp Ulrum en het Marnegebied zijn,” aldus Zwart. De gemeente draagt bij aan de verhuizing van de manege, die tot heden in het woongebied werd gedoogd. Ook de provincie Groningen was enthousiast over het plan en kende een subsidie toe onder de voorwaarde dat de - eveneens tot heden gedoogde - paardensportvereniging de Marneruiters uit Kloosterburen zich bij de nieuwe manage zou aansluiten. In januari 2019 werd echter duidelijk dat de vereniging in Kloosterburen in de manage aan het Wilgenpad blijft. Ondanks deze tegenvaller is het bestuur van de stichting vastberaden om de Pietershoeve te realiseren; als de middelen beperkter zijn, dan desnoods maar in meer fasen. Eerste prioriteit is de rijbak, de overige voorzieningen kunnen geleidelijk worden toegevoegd. Voor nadere informatie over de plannen zie de interviews met 2 bestuurders van de stichting in de Noorderkrant, 16-3-2019.

- "Kartclub Ulrum van Bas Lucassen organiseert wedstrijden voor huurkarts en eigen karts waar veel racen tegen lage kosten voorop staat. Sinds 2017 is de dan nog maar 12-jarige Rob Lucassen mede-eigenaar van de kartbaan. Hij heeft dan al een aardige staat van dienst: Al vanaf zijn 3e jaar is Rob aan het karten. Hij heeft inmiddels vele titels op zijn naam staan: Nederlands Belgisch kampioenschap K4F 2013 op 8-jarige leeftijd. Clubkampioen Emmen 2014. Nederlands Belgisch kampioen GK4 2015 op 10-jarige leeftijd. Clubkampioen Venray 2015. Met de teller anno 2017 op 63 podiumplaatsen mag je wel spreken van een zeer talentvolle rijder. Op ons buitencircuit leert Rob de jeugd nu hoe je een kart tot in de puntjes leert controleren. Wij hopen meer mensen te motiveren tot deze geweldige sport."

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Ulrum en - idem Snakkeburen.

Reacties

(1)

Mijn naam is Carla Laning. Ik ben in 1961 in Ulrum geboren. Ik zou graag in contact komen met inwoners van dit dorp die mijn ouders nog kennen uit die tijd. Mijn vader, Jan Laning, was destijds onderwijzer aan de basisschool. Mijn moeder heet Tineke (Tiny) Nienhuis-Laning. Mijn zus Marga Laning was 4 toen ik in 1961 ben geboren.
Ik hoop van u te horen!
Met vriendelijke groet,
Carla Laning
E-mail carla_laning@hotmail.com

Reactie toevoegen