Tytsjerksteradiel

Gemeente
Tytsjerksteradiel
Trynwâlden
Fryslân

FR gemeente Tytsjerksteradiel in ca. 1870 kaart B. Behrns [1024x768].gif

gemeente Tytsjerksteradiel in ca. 1870 kaart B. Behrns

gemeente Tytsjerksteradiel in ca. 1870 kaart B. Behrns

Tytsjerksteradiel

(De cursieve alinea's zijn van onze lokale sponsoren)

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Tytsjerksteradiel.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Tytsjerksteradiel (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Tytsjerksteradiel is een gemeente in de provincie Fryslân, in deels de streek Trynwâlden. De hoofdplaats is Burgum.

- De gemeente Tytsjerksteradiel omvat de dorpen Aldtsjerk, Burgum, De Tike (deels), Earnewâld, Eastermar, Feanwâldsterwâl (deels), Garyp, Gytsjerk, Hurdegaryp, Jistrum, Mûnein, Noardburgum, Oentsjerk, Ryptsjerk, Sumar, Suwâld, Tytsjerk en Wyns en de buurtschappen Bartlehiem (grotendeels), Gytsjerkerhoeke, Iniaheide, It Heechsân, It Wytfean, Kûkherne (deels), Lytse Geast, Noardermar, Quatrebras, Sânhuzen, Sigerswâld, Skûlenboarch, Sumarreheide en Tergrêft (deels). In totaal zijn dit 18 dorpen en 14 buurtschappen.

- Wapen van de gemeente Tytsjerksteradiel.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Tytsjerksteradiel.

- De dorpen in het NW van de gemeente (Aldtsjerk, Gytsjerk, Mûnein, Oentsjerk, Ryptsjerk en Wyns) plus het Dantumadielse dorp Readtsjerk, staan gezamenlijk bekend als de Trynwâlden.

Terug naar boven

Naam

Spelling
Oorspronkelijk heette de gemeente Tietjerksteradeel. Sinds 1989 is de naam van de gemeente officieel in het Fries: Tytsjerksteradiel. Sinds dat jaar zijn ook de plaatsnamen binnen de gemeente officieel Friestalig. Beide als gevolg van een gemeentelijk besluit d.d. 18 juni 1987.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- In de jaren zeventig van de 20e eeuw komt binnen de gemeente Tytsjerksteradiel een gevoel op gang dat men zich actiever moet opstellen om het streekeigene in de gemeente te bewaren. In 1976 dreigt een aantal karakteristieke woningen in de buurtschap Sumarreheide te worden gesloopt. Diverse mensen zijn van mening dat deze panden het behouden waard zijn en dat daarvoor geijverd zou moeten worden. Dit is de concrete aanleiding om in 1978 Stichting Karakteristyk Tytsjerksteradiel op te richten.

De stichting streeft ernaar karakteristieke en streekeigene panden voor de toekomst te behouden. Zij wil afbraak voorkomen, panden in hun oorspronkelijke staat laten en een wegwijs zijn bij het opknappen en restaureren van die panden. Ook de karakteristieke landschappen en landschapselementen hebben de warme belangstelling van de Stichting. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het behoud van poelen, pingo’s, oude zandpaden en boomwallen, de karakteristieke Achterweg te Eastermar, de Alde Harstewei, en de laatste heide in Sumarreheide.

In 1990 heeft de stichting een inventarisatie gemaakt van het bezit aan karakteristieke panden in de gemeente Tytsjerksteradiel. Het resultaat van de inventarisatie is een lijst met ca. 475 panden, die voor bescherming in aanmerking zouden kunnen komen. De gebouwen op de lijst zijn geen monumenten in de zin van de Monumentenwet, maar zij worden wel karakteristiek en/of streekeigen geacht. De lijst is aangeboden aan het gemeentebestuur en in 1990 door de gemeenteraad vastgesteld. Een jaar later is de lijst geactualiseerd en staan er meer dan 500 op de lijst. Sindsdien is er door sloop, ingrijpende verbouw en brand helaas nog wel het een en ander verloren gegaan, zodat een nieuwe actualisatie van de lijst nodig is. De lijst is per dorp en daarbinnen op straat, op de site van de stichting te bekijken, met per pand een foto, plus toelichting wat er zo bijzonder is aan het pand in kwestie.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2016 zijn NME-Achtkarspelen en NME-Tytsjerksteradiel (NME = natuur- en milieueducatie) samen verder gegaan als Natuur- en Duurzaamheidscentrum Pingo & Pet. Het centrum is gevestigd in het bezoekerscentrum van It Fryske Gea in Earnewâld. Pingo & Pet verzorgt natuur-, milieu- en duurzaamheidseducatie voor het basisonderwijs in de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel. Alle basisscholen in deze gemeenten kunnen gebruik maken van het aanbod UurNatuur. Dit aanbod bestaat uit geheel verzorgde excursies, gastlessen en natuur in de klas. Ieder jaar wordt een ander duurzaamheidsthema centraal gesteld. In 2016/2017 was dat bijvoorbeeld het thema: 5x beter bezig. Tijdens het project 5x beter bezig komen alle aspecten van duurzaamheid aan bod. 5 simpele spelregels laten zien hoe je goed voor jezelf en je medemensen zorgt, slim omgaat met spullen, energie en water, minder gifstoffen gebruikt en hoe je de natuur de ruimte geeft. Tijdens het project gingen kinderen samen met een gastdocent actief aan de slag. In drie lessen leerden ze wat duurzaamheid betekent, gingen ze op onderzoek uit en bedachten ze acties om voortaan 5x beter bezig te zijn.

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Tytsjerksteradiel. - Nieuws van de gemeente op Twitter. - Nieuws van de gemeenteraad.

- Welzijn: - Heb je een vraag over het dagelijks leven, bijvoorbeeld over wonen, gezondheid, financiën, huishouden of daginvulling? Kom dan naar het inloopspreekuur van het Dorpenteam in de bibliotheken Burgum en Gytsjerk (elke dinsdagmiddag van 14.00-16.00 uur in Bibliotheek Burgum en elke woensdagmiddag van 15.00-16.00 uur in Bibliotheek Gytsjerk) of kijk op de Facebookpagina onder de link.

Reactie toevoegen