Twekkelo

Plaats
Buurtschap
Enschede Hengelo
Twente
Overijssel

Twekkelo plaatsnaambord [640x480].jpg

Twekkelo. Als je van de gemeente geen officieel plaatsnaambord krijgt, maak je er toch gewoon zelf een? De Twekkeloërs zijn daar zeer verdienstelijk in geslaagd. Wellicht een idee voor andere bordloze buurtschappen? Want daar zijn er nog ca. 2.000 van!

Twekkelo. Als je van de gemeente geen officieel plaatsnaambord krijgt, maak je er toch gewoon zelf een? De Twekkeloërs zijn daar zeer verdienstelijk in geslaagd. Wellicht een idee voor andere bordloze buurtschappen? Want daar zijn er nog ca. 2.000 van!

Twekkelo

Terug naar boven

Status

- Twekkelo is een buurtschap in de provincie Overijssel, in de streek Twente, in grotendeels gemeente Enschede (t/m 30-4-1934 gemeente Lonneker), deels gemeente Hengelo.

- Topografisch gezien is Twekkelo een complex geval. Het heeft een kerk maar geen echte kern, en wordt daarom nog steeds als buurtschap beschouwd. Omdat dat in ons land niet veel voorkomt (ca. 70x), hebben wij die categorie gegroepeerd in een overzicht 'buurtschappen met een kerk'. Tot in de 19e eeuw 'promoveerde' een buurtschap tot dorp 'door de bouw eener kerk'. Tegenwoordig is dat een minder hard criterium. Geografisch hoort een buurtschap doorgaans onder een nabijgelegen dorp, maar dat is hier niet echt het geval. Mede gezien de ligging in twee gemeenten, is deze buurtschap toch wel een aparte entiteit met een eigen identiteit.

- De buurtschap Twekkelo heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek en ligt daarom postaal gezien grotendeels 'in' Enschede, deels 'in' Hengelo. Globaal omvat de buurtschap in het Enschedese gedeelte postcodegebied 7547. Ook in de praktijk valt de buurtschap onder de twee hiervoor genoemde steden.

- De buurtschap Twekkelo heeft geen officiële plaatsnaamborden. Daarom hebben de inwoners zelf maar een fraai plaatsnaambord gemaakt. Zie de afbeelding. Hint voor andere buurtschappen in ons land: van ons mag dit goede voorbeed goed doen volgen! Hoewel de afgelopen jaren op bescheiden schaal een inhaalslag gaande is, vaak op gemeenteniveau, is nog altijd ca. de helft van de ca. 4.000 buurtschappen in ons land niet voorzien van plaatsnaamborden. Sommige gemeenten plaatsen alsnog plaatsnaamborden bij hun buurtschappen - doorgaans witte, omdat ze meestal buiten de bebouwde kom liggen. Maar sommige buurtschappen wachten dat niet af en maken dan zelf maar plaatsnaamborden, soms in creatieve uitvoeringen, zoals in dit geval.

Terug naar boven

Naam

In het Twents
Twekkel.

Oudere vermeldingen
Laat 10e eeuw in Tuegloe, midden 12e eeuw in Tueclo, 1280 Tuiclo, 1450 Twicloe, Tweckloe, 1518 Twickelloe.

Naamsverklaring
Misschien een samenstelling van twijg 'wilgenteen' en lo 'bos'. (1)

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Twekkelo ligt W van Enschede, ZO van Hengelo, N van Boekelo, NW van Usselo en grenst in het Z aan de A35 en in het N aan het Twentekanaal. De kern van de buurtschap wordt gevormd door drie essen (de Twekkeler Es, de Lutje Es en de Groote Es) die dicht bij elkaar liggen, met daar omheen een aantal boerenerven.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de buurtschap Twekkelo 84 huizen met 564 inwoners. Tegenwoordig heeft de buurtschap ca. 120 huizen met ca. 300 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Marke
Twekkelo was een grote marke die deel uit maakte van het kerspel Enschede, waartoe ook Lonneker, Driene, Usselo en de Eschmarke behoorden. De marke was verdeeld in de Gerinkhoek, de Beldershoek, de Wullenhoek, het Rougoor, de Mensinkhoek, het Twekkeler Veld en het Grote Veld. Het markerichterschap lag op de Hof van Twekkelo, waarvan de locatie niet meer met zekerheid te bepalen is. In 1867 is de marke definitief opgeheven.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze buurtschap, kun je terecht bij de in 2003 opgerichte Historische Kring Boekelo Usselo Twekkelo. De stichting zet zich in voor het behoud van het cultuurhistorisch erfgoed in haar werkgebied. Zij doet dit door het verzamelen, toegankelijk maken en beschikbaar stellen van informatie, vooral uit het verleden, maar ook uit het heden. Naast het bestuur van de stichting zijn vele vrijwilligers bezig met het verzamelen en archiveren van krantenknipsels, foto's, (oude) ansichtkaarten etc. Daarnaast organiseert de stichting jaarlijks een filmavond, is zij aanwezig op de Pinkstermarkt, en geeft zij nieuwsbrieven en andere publicaties uit. Elke maandagavond van 19.30-22.00 uur is iedereen welkom in het Historisch Centrum, het voormalig portierhuisje van Texoprint aan het Bleekerijplein/Boekelosestraat. Tevens is er elke vrijdag een inloopmorgen van 10.00-12.00 uur voor iedereen die iets te melden heeft, vragen wil stellen, oude documenten heeft of gewoon uit belangstelling wil kennismaken of bijpraten.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De Zuivelhoeve klinkt als een kleinschalig bedrijf, maar dat is het niet; de firma is in 2017 uitgebreid van 2.800 m2 naar 8.100 m2. In de uitgebreide locatie komen 200 tot 225 mensen te werken. Kennelijk zijn niet alle omwonenden er blij mee, want er is tegen geprotesteerd tot aan de Raad van State, en sommigen stellen dat een dergelijk groot bedrijf eigenlijk op een bedrijventerrein thuishoort in plaats van in een landelijke buurtschap als Twekkelo. Maar de firma spant zich wel in om de locatie zo goed mogelijk in het landschap in te passen: "Er komt een heel stuk bos bij", stelde directeur Gerjhan Roerink.

- In 2005 heeft de VBT (waarvoor zie het hoofdstuk Links) het rapport Twekkelo. Een visie met toekomst, over de bedreigingen en kansen in dit gebied, aangeboden aan de beide gemeenten waar de buurtschap onder valt: Enschede en Hengelo. De gemeenten Enschede en Hengelo hebben daar gezamenlijk als volgt op gereageerd: “Wij hebben met veel belangstelling kennisgenomen van de visie. Samen met u zijn wij van mening dat deze buurtschap landschappelijk en cultuurhistorisch een bijzonder waardevol gebied is. Wij zijn trots op het groene, tussen ons in liggende, Twentse landschap. De ligging van het waardevolle landschap van de buurtschap tussen de (groeiende) steden Enschede en Hengelo brengt echter ook kwetsbaarheid en onzekerheid met zich mee. Wij kunnen ons dan ook goed voorstellen dat de Vereniging een visie voor haar gebied heeft opgesteld. Het belang van het omringende landschap gaat ons namelijk ook aan het hart.”

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De buurtschap Twekkelo heeft 14 rijksmonumenten. De 17e-eeuwse boerderij De Haimer (Haimersweg 225) is een Doopsgezinde Schuilkerk geweest.

- De Johanneskerk, een klein kerkje aan de Twekkelerweg 110, is in 1950 gebouwd door de Armenstaat Twekkelo, een organisatie in 1752 opgericht met als doelstelling "de bedeeling van armen en minvermogenden, woonachtig in Twekkelo en lid van de Nederlands Hervormde Kerk". De grond waarop de Johanneskerk is gebouwd werd geschonken door twee inwoners van de buurtschap. Sinds 1998 kan men er een burgerlijk huwelijk laten voltrekken. De kerk werd in het begin iedere zondag gebruikt voor de wekelijkse diensten, maar ook hier liep het kerkbezoek terug. Men is daarom gefuseerd met de kerken van de buurdorpen Boekelo en Usselo. De diensten worden nu afwisselend in de verschillende kernen gehouden. Er wordt momenteel nog 1 keer per 5 weken een protestantse kerkdienst in de Johanneskerk gehouden. Sinds 2009 is de Johanneskerk tevens Kulturhus, waarvoor zie het hoofdstuk Links.

- In Twekkelo staan veel boorhuisjes (in Saksische stijl, met gevelteken) vanwege de zoutwinning door AkzoNobel. Deze zouthuisjes vervingen de oudere zwarte boortorens.

- Een paar honderd jaar geleden zijn rond Enschede verschillende markescholen gesticht. Gebouwtjes waarin de arme boerenkinderen 's zomers les krijgen direct onder het rieten dak, op een lemen vloer waarop niet zelden een turfvuur brandt. Fraaie voorbeelden hiervan vindt u ook in de Broekheurneschool en de Usselerschool. De oudste van deze primitieve schooltjes was de Twekkelerschool in buurtschap Twekkelo, die in 1726 door de Goedsheren in marke Twickelo is opgericht. In het laatste schoolgebouw (aan de Twekkelerweg 124), dat dateert uit 1920 en tot 1934 als zodanig in functie is geweest, heeft van de jaren zeventig tot 2015 onderdak geboden aan een afdeling van kunstacademie AKI ArtEZ Art & Design Enschede (voorheen Academie voor Kunst en Industrie (AKI)).

De AKI-dependance is in 2015 gesloten. “Het is ongelofelijk jammer dat deze plek verdwijnt.” Joris Geurts, voormalig student en docent, kan er zich nog altijd over opwinden. “Als er één plek was waar het ideaal van de oude AKI nog klopte, dan was het hier in Twekkelo. Dit was het ‘schildersschooltje’ van de academie. Hele generaties kunstenaars hebben hier hun atelier gehad. Ik ben niet tegen verandering, maar wel tegen het verkwanselen van iets dat uniek was in Nederland.” “Ik heb hier een jaar gewerkt”, zegt Helena Hoogstraten. “Dat was ook de functie van dit gebouw: eindexamenkandidaten van de academie kregen hier een jaar lang een atelier. Na de eerste drie jaar was je daar ook aan toe. Dit was een vrijplaats. Een plek om alvast te wennen aan de vrijheid van straks en in alle rust te kunnen werken aan je schilderijen.” In een van de grotere lokalen deelde ze haar atelier met twee anderen. “Iedereen had een eigen sleutel. Je kon komen wanneer je wilde. De rust hier, de schoonheid van het landschap: dat stimuleert. Elke keer als ik de stad uit fietste en over die kleine weggetjes naar dit schooltje reed gaf dat weer een bijzonder gevoel.” De Twekkeloërs hebben lange tijd gehoopt er een buurthuis van te kunnen maken, maar na realisering van het Kulturhus bij de kerk was dat niet meer nodig. Het schooltje is in 2015 door de gemeente verkocht aan een architect, die er een woonhuis van heeft gemaakt.

- Al eeuwenlang zijn er landgoederen in Twekkelo geweest. Het huidige landgoed Het Stroot (oorspronkelijk Thon Strode, al in 1338 genoemd) kwam er in 1865. Gerrit Jan van Heek kocht toen een gebied van rond 25 hectare met een zomerhuisje. Het gebied en het buitenverblijf zijn later uitgebreid. In het kader van de Natuurschoonwet zijn er nog landgoederen bijgekomen, bijvoorbeeld: De Horste, Het Reef, Het Gerink, Het Overbeek, Den Haimer, Het Mensink en Het Wilgenkamp.

- M.A.H.M Stroink (1865-1930) was burgemeester van de gemeente Lonneker van 1906 tot aan zijn overlijden in 1930. Hij was fel tegen de samenvoeging van de gemeente Lonneker met de gemeente Enschede. Tijdens zijn burgemeesterschap kreeg Lonneker aansluiting op het elektriciteits- en telefoonnet en een net van verkeerswegen. Ter nagedachtenis aan deze voormalige burgemeester Stroink staat er een bakstenen zitbank aan de Burgemeester Stroinkstraat in Twekkelo.

- Dat er in de loop der jaren flink is geknabbeld aan het oorspronkelijke grondgebied van de buurtschap wordt duidelijk aan de Van Heesbleekslaan N van het Ledeboerpark in Enschede (deze laan loopt O langs het universiteitsterrein). Hier vindt u namelijk op landgoed Het Wageler 1) de Viermarkenboom, die op het punt stond waar de marken Lonneker, Eschmarke, Groot Driene en Twekkelo bijeen kwamen en 2) een grenssteen tussen de marken Twekkelo en de Esmarke. Met enige moeite is nog te lezen TWEKKEL op de ene zijde en ESMARK op de andere zijde. Het is een platte, goed bekapte Bentheimersteen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Op eerste paasdag is er het jaarlijkse Paasvuur (in het Twents: boake) bij de Johanneskerk aan de Twekkelerweg. In het verleden ontstaken diverse noaberschappen hun eigen paasvuur, maar sinds ca. 20 jaar zijn de krachten verenigd en wordt er één groot paasvuur voor en door de hele gemeenschap georganiseerd. Aanleiding voor deze saamhorigheid was de komst van vuilverwerker Twence, die ten koste ging van een stuk Twekkelo's grondgebied. De bewoners verenigden zich om de buurtschap te behouden en trekken sindsdien veel meer samen op.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Twekkelo is in de loop der jaren toegankelijk gemaakt voor mensen die de rust en het karakteristieke karakter van het coulisselandschap weten te waarderen. Wandel- en fietspaden geven al jarenlang de gelegenheid om de drukte van de steden Enschede en Hengelo even te ontvluchten en essen, kampen, maten en boerderijen te bewonderen. De afgelopen jaren zijn de Stiewelpaden en Ruiterpaden daar nog bij gekomen. Deze paden zijn een initiatief van de VBT en door de leden van de vereniging zelf aangelegd.

- De beken Makkenbroekenbeek (Twekkelerbeek), Strootsbeek (later Elsbeek) en Schoolbeek lopen van oost naar west door Twekkelo. Sommige gedeelten van de beken zijn uitzonderlijk helder. De Strootsbeek en de Twekkelerbeek zijn in 2013 heringericht tot een robuust en klimaatbestendig beeksysteem, waarbij rekening wordt gehouden met zowel landbouw als natuur. De in 1994 tot kaarsrecht kanaaltje vergraven Twekkelerbeek stroomt sindsdien weer meanderend door het landschap en aan de flanken van de afvalberg van afvalverwerker Twence ligt een grote waterretentievijver, waar Waterschap Regge en Dinkel bij stortbuien 50.000 m3 water kan opslaan. Door uitgekiend beheer moet dit randgebied van de vuilstort uitgroeien tot een natuurparel. Langs de herstelde Twekkelerbeek is de ijsvogel al gespot en op de schraallanden bloeien inmiddels orchideeën. Twence heeft voor dit natuurproject zelfs de jaarlijkse natuurprijs De Groene Twinkeling van Staatsbosbeheer, Landschap Overijssel, Natuurmonumenten en Natuur en Milieu Overijssel toegekend gekregen.

In 2013 is ook de iets noordelijker gelegen Strootsbeek heringericht, die voorheen grotendeels als een kaarsrechte sloot langs de vuilstortplaats en het Twekkelose boerenlandschap liep. Ook hier is wateropslag gerealiseerd, en een groene scheiding tussen het aloude Twentse landschap en de industriële terreinen, waar onder meer de lange stoomleiding tussen afvalverbrander Twence en zoutproducent Akzo loopt. Deze als een opvallende zilveren lint door het landschap slingerende stoomleiding is door het natuurherstel nu grotendeels aan het oog onttrokken. De herstelde Strootbeek vormt daarmee tevens de grens tussen het industrieterrein en het boerenlandschap.

- Het Landinrichtingsplan Enschede-Zuid heeft betrekking op de landschappelijke ontwikkelingen in de komende jaren m.b.t. (het buitengebied van) de kernen Broekheurne, Usselo, Boekelo en Twekkelo. O.a. 4 beken in de laatstgenoemde twee kernen krijgen als onderdeel van dit plan natuurstroken met een gezamenlijke lengte van ca. 6 kilometer.

- In 2016 is de ruim 2 km lange goederenspoorlijn Hengelo-Twekkelo, bekend als het Akzo-lijntje, door ProRail verkocht aan de firma Rail Pleasure, die er een spoorfietsen-lijn van heeft gemaakt. Waar vroeger de stoomtreinen van de GOLS en de goederentreinen van de AKZO reden kun je nu zelf spoorfietsen over echte treinrails. Rij langs overwegen, bruggen en sluis en proef de sfeer van vroeger. Het ene moment rij je nog in de stad langs de Kuipersdijk om het volgende moment al een brug te passeren over een weg of rij je ruim 8 meter boven het water van het Twentekanaal! Tot 2007 is het Akzo-lijntje intensief gebruikt door goederentreinen om zout en chloor te vervoeren naar de fabrieken van AkzoNobel. In genoemd jaar is de chloorfabriek opgeheven en daarna is de spoorlijn nog maar zelden gebruikt. In 2013 rijdt er voor het laatst een trein op en neer.

- Aan de rand van Twekkelo, op Landgoed Christinalust, wordt anno 2019 gewerkt aan de aanleg van een natuurbegraafplaats. Op een natuurbegraafplaats kunnen mensen een plek kopen waar ze te zijner tijd ter aarde worden besteld. Er is geen plek voor een steen of een monumentje, alleen voor objecten die te zijner tijd weer in de natuur opgaan. Natuurbegraven Nederland gaat 10 procent van het ruim 17 hectare omvattende landgoed pachten van eigenaar Jeroen Jordaan, die hiermee Christinalust in stand kan houden als een toekomstbestendig en gezond landgoed om door te geven aan de volgende generatie. Uiteindelijk worden in een periode van naar verwachting 40 tot 60 jaar maximaal 9.000 graven aangelegd. Ook is het de bedoeling dat met dit initiatief de cultuurhistorische waarden van het landgoed worden versterkt en met wandel- en fietsroutes beleefbaar worden gemaakt. Het landgoed wordt straks openbaar toegankelijk. Het landgoed is ingericht voor bosbouw en houtoogst, maar het is de bedoeling om het om te vormen naar een natuurbos met heidevelden. Op de heidevelden worden graven ingericht.

De gemeenteraad van de gemeente Enschede heeft in december 2018 ingestemd met het bieden van de mogelijkheid tot natuurbegraven op Landgoed Christinalust. Tegenstemmers hekelen vooral de omvang van het beoogde 'ceremoniegebouw' van 550 m2, want ze vrezen daarmee een dreigende verstening van het natuurgebied, onder meer vanwege de precedentwerking. Volgens wethouder Van Houdt en de grote raadsmeerderheid is er echter geen reden voor die vrees.

Terug naar boven

Beeld

- Er is een prachtige én praktische Digitale Atlas Twekkelo gemaakt, waarbij je een of meer onderwerpen kunt aanvinken waarvan je de ligging wilt weten (landschap, grenzen, toerisme, boerderijen, monumenten, landgoederen, panorama foto's, eco structuur (EHS), broedvogels, bodemverzakking en stadsontwikkeling). Vervolgens worden de gelecteerde objecten op de kaart getoond. Mooi initiatief! En, hint, wellicht een goed voorbeeld voor elders, want wij zien dit nog maar zelden, terwij het de diverse categorieën bijzonderheden van een plaats juist heel gebruikersvriendelijk inzichtelijk maakt.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Twekkelo.

- Belangenorganisatie: - "Als reactie op de destijds dreigende bebouwing van de essen en kampen van de buurtschap is in 1992 Vereniging Behoud Twekkelo (VBT) opgericht. De vereniging heeft zich ten doel gesteld: de instandhouding van de kwaliteit van de buurtschap; het bevorderen van behoud en zo nodig herstel van het natuur- en landschapsschoon in de buurtschap; het bevorderen van alles wat een verantwoorde en rendabele exploitatie van de agrarische gronden in de buurtschap ten goede komt.

Om dat alles te bereiken houdt de vereniging zich bezig met: het geven van voorlichting aan haar leden omtrent alle relevante ontwikkelingen in Twekkelo; het ontwikkelen, uitdragen en verdedigen van een eigen beleid voor de buurtschap, met betrekking tot onder meer openbare wegen, waterlopen, geluidshinder, natuur en landschap, faunabeheer, agrarisch beheer en recreatiebeheer; het toetsen en zo nodig beïnvloeden van (bestemmings)plannen van de gemeenten Enschede en Hengelo, de Regio Twente, de Provincie Overijssel of welke instantie dan ook, met betrekking tot de buurtschap; het tegengaan van voor het gebied nadelige verkaveling; samenwerking met betrokken en verwante belangenorganisaties; het geven van publieksvoorlichting over de geschiedenis, de huidige stand van zaken en de (gewenste) toekomst van de buurtschap."

- Kulturhus: - "Kulturhus Twekkelo (Twekkelerweg 110) is gerealiseerd in de Johanneskerk. Op 20 juni 2009 is de officiële opening van het Kulturhus verricht door de heer P. Jansen, gedeputeerde van de provincie Overijssel. Het gebouw, dat is voorzien van een moderne keuken, is praktisch en gezellig ingericht. Het biedt, afhankelijk van de inrichting, plek aan 60 tot 80 personen. Kerkgangers drinken er graag na de zondagochtenddienst een kopje koffie of thee. Bruidsparen hebben de mogelijkheid na de huwelijksceremonie de bruidstaart aan te snijden en daarbij het glas te heffen of gewoon een kopje koffie te drinken. Extra aantrekkelijk is hierbij de mogelijkheid van het terras of het grasveld gebruik te kunnen maken. De tuin wordt dan ook prima onderhouden en is met name in de zomermaanden een lust voor het oog.

Onze vaste gasten: de VBT, Buurtkring Twekkelo, Stichting Art, de NBvP, Vrouwen Van Nu en de Vrouwenvereniging, organiseren er vergaderingen, workshops, lezingen, kaartavonden en bijeenkomsten. Het is tevens uitvalsbasis voor de diverse fiets- en wandeltochten door Twekkeloërs. Ook hebben diverse wandelclubs, die gebruik maken van de Twekkeler Stiewelpaden, het Kulturhus ontdekt als een prima start-, pauze- en finishplek. Uitermate geschikt is het gebouw ook voor projecten op het gebied van onderzoek en educatie. Hogeschool Saxion en studenten van Universiteit Wageningen waren reeds onze gasten. Maar ook voor na- en bijscholingscursussen, yogalessen en seminars blijkt het Kulturhus een uitstekende plek, te midden van de natuur, waar nog volop rust heerst. Tot slot resulteren particuliere initiatieven in het organiseren van concerten, waarbij gebruik kan worden gemaakt van het kerkorgel en/ of de piano. Met gelegenheid voor koffie in de pauze en een gezellig samenzijn met hapje en een drankje na afloop, een aantrekkelijk geheel. Ook voor verjaardagen en overige familiebijeenkomsten is het Kulturhus te huur."

Reacties

(2)

Ik heb van u een mail ontvangen omtrent een rondleiding op Christinalust. Helaas heb ik de mail niet meer. Kunt u mij alsnog deze mail doen toekomen zodat ik kan deelnemen aan de rondleiding op 19 juni 2019.
Bij voorbaat dank voor uw medewerking.
J.H. Letsch, Vanekerstraat 99, 7523 HL Enschede. Tel. 053-4771744.

U heeft geen mail van mij ontvangen, want u heeft deze reactie geplaatst op de pagina van Twekkelo op de site Plaatsengids.nl, waar ik alle plaatsen van ons land beschrijf, waaronder deze buurtschap, waar ik onder meer de in ontwikkelling zijnde natuurbegraafplaats op Landgoed Christinalust beschrijf. Maar wij hebben dus niets met die organisatie (of andere organisaties op onze site) te maken; wij beschrijven het alleen maar. Maar ik heb het even voor u uitgezocht, en de pagina gevonden waarop de rondleiding met datum, tijd, locatie etc. beschreven staat. Hier vindt u hem: https://www.landgoedchristinalust.nl/nieuws/wandeling-19-juni-2019.

Met vriendelijke groet,
Frank van den Hoven
hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen