Twekkelo

Plaats
Buurtschap
EnschedeHengelo
Twente
Overijssel

Twekkelo plaatsnaambord [640x480].jpg

Twekkelo. Als je van de gemeente geen officieel plaatsnaambord krijgt, maak je er toch gewoon zelf één? De Twekkeloërs zijn daar zeer verdienstelijk in geslaagd. Wellicht een idee voor andere bordloze buurtschappen? Want daar zijn er nog ca. 2.000 van!

Twekkelo. Als je van de gemeente geen officieel plaatsnaambord krijgt, maak je er toch gewoon zelf één? De Twekkeloërs zijn daar zeer verdienstelijk in geslaagd. Wellicht een idee voor andere bordloze buurtschappen? Want daar zijn er nog ca. 2.000 van!

Twekkelo

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Twekkelo.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Twekkelo.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Twekkelo.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Twekkelo (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Twekkelo is een buurtschap in de provincie Overijssel, in de streek Twente, in grotendeels gemeente Enschede (t/m 30-4-1934 gemeente Lonneker), deels gemeente Hengelo.

- Topografisch gezien is Twekkelo een complex geval. Het heeft een kerk maar geen echte kern, en wordt daarom nog steeds als buurtschap beschouwd. Tot in de 19e eeuw 'promoveerde' een buurtschap tot dorp 'door de bouw eener kerk'. Tegenwoordig is dat een minder hard criterium. Geografisch hoort een buurtschap doorgaans onder een nabijgelegen dorp, maar dat is hier niet echt het geval. Mede gezien de ligging in twee gemeenten, is deze buurtschap toch wel een aparte entiteit met een eigen identiteit.

- Twekkelo heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek en ligt daarom postaal gezien grotendeels 'in' Enschede, deels 'in' Hengelo. Globaal omvat de buurtschap in het Enschedese gedeelte postcodegebied 7547.

- Twekkelo heeft geen officiële plaatsnaamborden. Daarom hebben de inwoners zelf maar een fraai plaatsnaambord gemaakt. Zie de afbeelding.

Terug naar boven

Naam

In het Twents
Twekkel.

Oudere vermeldingen
Laat 10e eeuw in Tuegloe, midden 12e eeuw in Tueclo, 1280 Tuiclo, 1450 Twicloe, Tweckloe, 1518 Twickelloe.

Naamsverklaring
Misschien een samenstelling van twijg 'wilgenteen' en lo 'bos'. (1)

Terug naar boven

Ligging

- De buurtschap Twekkelo ligt W van Enschede, ZO van Hengelo, N van Boekelo, NW van Usselo en grenst in het Z aan de A35 en in het N aan het Twentekanaal.

- De kern van de buurtschap Twekkelo wordt gevormd door drie essen (de Twekkeler Es, de Lutje Es en de Groote Es) die dicht bij elkaar liggen, met daar omheen een aantal boerenerven.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 had Twekkelo 84 huizen met 564 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Marke
Twekkelo was een grote marke die deel uit maakte van het kerspel Enschede, waartoe ook Lonneker, Driene, Usselo en de Eschmarke behoorden. De marke was verdeeld in de Gerinkhoek, de Beldershoek, de Wullenhoek, het Rougoor, de Mensinkhoek, het Twekkeler Veld en het Grote Veld. Het markerichterschap lag op de Hof van Twekkelo, waarvan de locatie niet meer met zekerheid te bepalen is. In 1867 is de marke definitief opgeheven.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Twekkelo, kun je terecht bij de in 2003 opgerichte Historische Kring Boekelo Usselo Twekkelo.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2005 heeft Vereniging Behoud Twekkelo (VBT) (zie verder onderaan de pagina bij Links) het rapport Twekkelo. Een visie met toekomst, over de bedreigingen en kansen in dit gebied, aangeboden aan de beide gemeenten waar de buurtschap onder valt: Enschede en Hengelo. De gemeenten Enschede en Hengelo hebben daar gezamenlijk als volgt op gereageerd: “Wij hebben met veel belangstelling kennisgenomen van de visie. Samen met u zijn wij van mening dat Twekkelo landschappelijk en cultuurhistorisch een bijzonder waardevol gebied is. Wij zijn trots op het groene, tussen ons in liggende, Twentse landschap. De ligging van het waardevolle landschap van de buurtschap tussen de (groeiende) steden Enschede en Hengelo brengt echter ook kwetsbaarheid en onzekerheid met zich mee. Wij kunnen ons dan ook goed voorstellen dat de Vereniging een visie voor haar gebied heeft opgesteld. Het belang van het omringende landschap gaat ons namelijk ook aan het hart.”

- Er zijn plannen voor de aanleg van een natuurbegraafplaats in Twekkelo, en wel op landgoed Christinalust.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De buurtschap Twekkelo heeft 14 rijksmonumenten.

- De Johanneskerk, een klein kerkje aan de Twekkelerweg 110, is in 1950 gebouwd door de Armenstaat Twekkelo, een organisatie in 1752 opgericht met als doelstelling "de bedeeling van armen en minvermogenden, woonachtig in Twekkelo en lid van de Nederlands Hervormde Kerk". De grond waarop de Johanneskerk is gebouwd werd geschonken door twee inwoners van de buurtschap. Sinds 1998 kan men er een burgerlijk huwelijk laten voltrekken. Eén keer per 5 weken wordt er nog een protestantse kerkdienst gehouden. Verder rouleert men met Usselo en Boekelo. Sinds 2009 is de Johanneskerk tevens Kulturhus.

- In Twekkelo staan veel boorhuisjes (in Saksische stijl, met gevelteken) vanwege de zoutwinning door AkzoNobel. Deze zouthuisjes vervingen de oudere zwarte boortorens.

- Een paar honderd jaar geleden zijn rond Enschede verschillende markescholen gesticht. Gebouwtjes waarin de arme boerenkinderen 's zomers les krijgen direct onder het rieten dak, op een lemen vloer waarop niet zelden een turfvuur brandt. Fraaie voorbeelden hiervan vindt u ook in de Broekheurneschool en de Usselerschool. De oudste van deze primitieve schooltjes was de Twekkelerschool, die in 1726 door de Goedsheren in marke Twickelo is opgericht. In het laatste schoolgebouw (aan de Twekkelerweg 124), dat dateert uit 1920 en tot 1934 als zodanig in functie is geweest, heeft van de jaren zeventig tot 2015 onderdak geboden aan een afdeling van kunstacademie AKI ArtEZ Art & Design Enschede (voorheen Academie voor Kunst en Industrie (AKI)).

De AKI-dependance is in 2015 gesloten. “Het is ongelofelijk jammer dat deze plek verdwijnt.” Joris Geurts, voormalig student en docent, kan er zich nog altijd over opwinden. “Als er één plek was waar het ideaal van de oude AKI nog klopte, dan was het hier in Twekkelo. Dit was het ‘schildersschooltje’ van de academie. Hele generaties kunstenaars hebben hier hun atelier gehad. Ik ben niet tegen verandering, maar wel tegen het verkwanselen van iets dat uniek was in Nederland.” “Ik heb hier een jaar gewerkt”, zegt Helena Hoogstraten. “Dat was ook de functie van dit gebouw: eindexamenkandidaten van de academie kregen hier een jaar lang een atelier. Na de eerste drie jaar was je daar ook aan toe. Dit was een vrijplaats. Een plek om alvast te wennen aan de vrijheid van straks en in alle rust te kunnen werken aan je schilderijen.” In een van de grotere lokalen deelde ze haar atelier met twee anderen. “Iedereen had een eigen sleutel. Je kon komen wanneer je wilde. De rust hier, de schoonheid van het landschap: dat stimuleert. Elke keer als ik de stad uit fietste en over die kleine weggetjes naar dit schooltje reed gaf dat weer een bijzonder gevoel.” De Twekkeloërs hebben lange tijd gehoopt er een buurthuis van te kunnen maken, maar na realisering van het Kulturhus bij de kerk was dat niet meer nodig. Het schooltje is in 2015 door de gemeente verkocht aan een architect, die er een woonhuis van heeft gemaakt.

- Al eeuwenlang zijn er landgoederen in Twekkelo geweest. Het huidige landgoed Het Stroot (oorspronkelijk Thon Strode, al in 1338 genoemd) kwam er in 1865. Gerrit Jan van Heek kocht toen een gebied van rond 25 hectare met een zomerhuisje. Het gebied en het buitenverblijf zijn later uitgebreid. In het kader van de Natuurschoonwet zijn er nog landgoederen bijgekomen, bijvoorbeeld: De Horste, Het Reef, Het Gerink, Het Overbeek, Den Haimer, Het Mensink en Het Wilgenkamp.

- M.A.H.M Stroink (1865-1930) was burgemeester van de gemeente Lonneker van 1906 tot aan zijn overlijden in 1930. Hij was fel tegen de samenvoeging van de gemeente Lonneker met de gemeente Enschede. Tijdens zijn burgemeesterschap kreeg Lonneker aansluiting op het elektriciteits- en telefoonnet en een net van verkeerswegen. Ter nagedachtenis aan deze voormalige burgemeester Stroink staat er een bakstenen zitbank aan de Burgemeester Stroinkstraat in Twekkelo.

- Dat er in de loop der jaren flink is geknabbeld aan het oorspronkelijke grondgebied van de buurtschap wordt duidelijk aan de Van Heesbleekslaan N van het Ledeboerpark in Enschede (deze laan loopt O langs het universiteitsterrein). Hier vindt u namelijk op landgoed Het Wageler 1) de Viermarkenboom, die op het punt stond waar de marken Lonneker, Eschmarke, Groot Driene en Twekkelo bijeen kwamen en 2) een grenssteen tussen de marken Twekkelo en de Esmarke. Met enige moeite is nog te lezen TWEKKEL op de ene zijde en ESMARK op de andere zijde. Het is een platte, goed bekapte Bentheimersteen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Op eerste paasdag is er het jaarlijkse Paasvuur (in het Twents: boake) bij de Johanneskerk aan de Twekkelerweg. In het verleden ontstaken diverse noaberschappen hun eigen paasvuur, maar sinds ca. 20 jaar zijn de krachten verenigd en wordt er één groot paasvuur voor en door de hele gemeenschap georganiseerd. Aanleiding voor deze saamhorigheid was de komst van vuilverwerker Twence, die ten koste ging van een stuk Twekkelo's grondgebied. De bewoners verenigden zich om Twekkelo te behouden en trekken sindsdien veel meer samen op.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Vereniging Behoud Twekkelo heeft een aantal wandelpaden (Stiewelpaden) uitgezet om buitenstaanders kennis te laten maken met de schoonheid van deze buurtschap.

- De beken Makkenbroekenbeek (Twekkelerbeek), de Strootsbeek (later Elsbeek) en de Schoolbeek lopen van oost naar west door Twekkelo. De laatste twee ontspringen in de buurtschap en slingeren op een redelijk natuurlijke wijze door het landschap. Sommige gedeelten van de beken zijn uitzonderlijk helder. De Strootbeek en de Twekkelerbeek zijn in 2013 heringericht tot een robuust en klimaatbestendig beeksysteem waarbij rekening wordt gehouden met zowel landbouw als natuur. Voor nadere informatie zie de pagina beken Boeldershoek op de site van het waterschap.

- Het Landinrichtingsplan Enschede-Zuid heeft betrekking op de landschappelijke ontwikkelingen in de komende jaren m.b.t. (het buitengebied van) de kernen Broekheurne, Usselo, Boekelo en Twekkelo. O.a. 4 beken in de laatstgenoemder 2 kernen krijgen als onderdeel van dit plan natuurstroken met een gezamenlijke lengte van ca. 6 kilometer.

- In 2016 is de ruim 2 km lange goederenspoorlijn Hengelo-Twekkelo, bekend als het Akzo-lijntje, door ProRail verkocht aan de firma Rail Pleasure, die er een spoorfietsen-lijn van gaat maken. Tot 2007 is het Akzo-lijntje intensief gebruikt door goederentreinen om zout en chloor te vervoeren naar de fabrieken van AkzoNobel. In genoemd jaar is de chloorfabriek opgeheven en daarna is de spoorlijn nog maar zelden gebruikt. In 2013 rijdt er voor het laatst een trein op en neer.

Terug naar boven

Links

- Twekkelo.nl is een uitvoerige site over geschiedenis, recente ontwikkelingen en het bijzondere cultuurhistorische landschap van deze buurtschap, van de Vereniging Behoud Twekkelo (VBT). De vereniging strijdt constructief - o.a. door alternatieven aan te dragen voor al te ingrijpende plannen - voor behoud van het landschap alhier, als groene zone tussen de steden Enschede en Hengelo, en tegen de oprukkende verstedelijking en verstening.

Reactie toevoegen