Tuil

Plaats
Dorp
Neerijnen
Betuwe
Gelderland

Tuil.JPG

Bij de dijk neer in Tuil.

Bij de dijk neer in Tuil.

Tuil (2).JPG

Dorpsgezicht van Tuil.

Dorpsgezicht van Tuil.

Tuil..JPG

Dorpsgezicht Tuil.

Dorpsgezicht Tuil.

Tuil (3).JPG

De Hervormde kerk van Tuil.

De Hervormde kerk van Tuil.

Tuil

Terug naar boven

Status

Tuil is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Betuwe, gemeente Neerijnen. T/m 1977 gemeente Haaften.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
970 kopie 1480 Thuli, 996 kopie 1480 Thule, 1031 kopie vervalst midden 12e eeuw Tulon, ca. 1160 in Tiulon lees: Tuilon, 1312 Tuyl, Tuyle, 1316 in Tule, 1331 Tuel, 1344 Tuul, 1665 Thuyl.

Naamsverklaring
Behoort bij het Germaanse teulja*-, ouder Nieuwnederlands tuyl 'bouwland, arbeid', dat met umlaut tot Tuil wordt en zonder umlaut tot Tiel. Het is echter mogelijk dat we met twee verschillende woorden te maken hebben; het Oudnederlandse tiele, uit het Germaanse teula*- 'bouwland, akker' en het Oudnederlandser tiuli, uit het Germaanse teulja*-, een afleiding met het plaatsnaamvormende suffix -ja- van teula*-. Vergelijk het Nieuwnederlandse tuilen 'land bewerken, (be)ploegen' en het Middelnederlandse tuelen, toelen 'kweken, planten'. De vormen Tulon, Tiulon wijzen op een archaïsche toponymische datief meervoudsvorm.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Tuil ligt aan de N oever van de rivier de Waal en ligt O van het dorp Haaften, Z van de A15, W van de A2 en het dorp Waardenburg en N van de stad Zaltbommel.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat het dorp Tuil 60 huizen met 408 inwoners. Tegenwoordig omvat het dorp ca. 400 huizen met ca. 950 inwoners. In 2011 waren dat er nog maar 630.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als graaf Wichman in 963 het nonnenklooster in Elten sticht, schenkt hij dit klooster verschillende van zijn bezittingen, waaronder ook Tuil. De oorkonde, waarin keizer Otto I in 970 deze giften bevestigt, spelt de plaats als Thuli.

Tuil heeft al heel vroeg een parochiekerk. Zij was de moeder van de kerken van Haaften, Hellouw, Gameren en Nieuwaal. Iets van deze status is nog merkbaar in de kerkelijke indeling van de Tielerwaard; het dorp is de zetel van de ring Tuil van de Hervormde kerk.

In de loop der jaren heeft Tuil aan betekenis verloren en lijkt nu wat vergeten te liggen ten westen van de A2 (Utrecht - 's-Hertogenbosch). Tot 1933 is er veel bedrijvigheid in het dorp door de overzetplaats die hier is over de Waal naar Zaltbommel, een belangrijke schakel in het Noord-Zuid verkeer. In genoemd jaar wordt echter de verkeersbrug over de Waal geopend en wordt het een stuk stiller in het dorp. Al eerder heeft het zich ontwikkelende verkeer een zware slag aan het dorp toegebracht. Als namelijk in 1866 de spoorbrug over de Waal bij Zaltbommel wordt gebouwd, is het noodzakelijk het winterbed van de rivier ter plaatse te verbreden. Daartoe moet de rivierdijk landinwaarts worden verlegd en wordt ongeveer de helft van het dorp Tuil, dat buitendijks kwam te liggen, aangekocht en afgebroken.

Een eeuw later ondergaat de samenstelling van het agrarische dorp Tuil weer een ingrijpende verandering - maar nu ten goede - als gevolg van de uitvoering van de Ruilverkaveling Tielerwaard-West. Buiten het dorp ontstaat een bloeiend tuinbouwcentrum. De tuinbouw bestaat voornamelijk uit fruitteelt en glastuinbouw. Verschillende jaren achtereen worden uit Tuil de eerste aardbeien aangevoerd. (bron: gemeente Neerijnen)

Zie verder: Geschiedenis van Tuil op de site van Regionaal Archief Rivierenland.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Klingelenberg is een in ontwikkeling zijnde nieuwbouwwijk met 110 woningen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Tuil heeft 7 rijksmonumenten.

- Tuil heeft 5 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde (PKN) kerk is begin jaren negentig gerestaureerd. In 2001 kon de gemeente een fraai bijpassend orgel kopen (voorheen gebruikte men een elektrisch orgel). Het betreft een orgel uit 1891 van orgelmaker Van Dam uit Leeuwarden. Volgens adviseur Aart van Beek heeft het orgel "de kwaliteit van een Stradivarius". Het orgel is in 2009 gerestaureerd en in gebruik genomen. De kerk valt onder de Hervormde Gemeenten Opijnen en Tuil.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Oranjevereniging Beatrix organiseert diverse evenementen door het jaar heen.

- Voorjaarsmarkt (op een zaterdag begin april, 10-15 uur). De opbrengsten zijn voor het onderhoud van de Tuilse kerk. Er is van alles te vinden op deze markt van kleding tot bloemen, van speelgoed tot sieraden, een workshop paasbloemstuk maken. Voor de kinderen zijn er diverse activiteiten en er is ook een springkussen.

Terug naar boven

Links

- Onderwijs: - Basisschool Klingelenburg telt 4 groepen en wordt bezocht door ca. 90 leerlingen, voornamelijk uit Tuil en Waardenburg. De school is sinds 2014 gehuisvest in een prachtig en ruim gebouw aan de rand van het dorp.

Reactie toevoegen