Tjerkgaast

Plaats
Dorp
De Fryske Marren
Fryslân

tjerkgaast_collage.jpg

Tjerkgaast, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Tjerkgaast, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Tjerkgaast..jpg

Tjerkgaast in 2011.

Tjerkgaast in 2011.

Tjerkgaast. (2).JPG

Tjerkgaast met de Hervormde kerk.

Tjerkgaast met de Hervormde kerk.

Tjerkgaast (3).JPG

Zeer de moeite waard en we werden ontvangen met koffie en een stik koeke.

Zeer de moeite waard en we werden ontvangen met koffie en een stik koeke.

Tjerkgaast (2).JPG

Tekst en uitleg bij de kerk van Tjerkgaast.

Tekst en uitleg bij de kerk van Tjerkgaast.

Tjerkgaast.JPG

De kerk van Tjerkgaast lag in een ver verleden aan een haven met de keien als oeverbescherming.

De kerk van Tjerkgaast lag in een ver verleden aan een haven met de keien als oeverbescherming.

Tjerkgaast

Terug naar boven

Status

- Tjerkgaast is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente De Fryske Marren. T/m 1983 gemeente Doniawerstal. In 1984 over naar gemeente Skarsterlân, in 2014 over naar gemeente De Fryske Marren.

- Onder het dorp Tjerkgaast valt ook de buurtschap Spannenburg.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Tsjerkgaast.

Oudere vermeldingen
1413 Tzerckgeest, 1505 Tzerckgheest, 1518 Tzerkgaest.

Naamsverklaring
Samenstelling van tzerck 'kerk' en geest 'zandgrond'.(1)

Terug naar boven

Ligging

Tjerkgaast ligt ZW van Joure, N van Lemmer, NO van Sloten.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Tjerkgaast 34 huizen met 210 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 150 huizen met ca. 380 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Artikelen over de geschiedenis van Tjerkgaast in woord en beeld.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Tjerkgaast heeft 3 rijksmonumenten, zijnde het voormalige hotel Spannenburg in de gelijknamige buurtschap (zie verder aldaar), de kerk, en boerderij Galama State (Gaestdyk 61) uit de 1e helft van de 19e eeuw.

- De huidige Hervormde (PKN) kerk dateert uit 1705 en maakt tegenwoordig deel uit van PKN gemeente Op ‘e Noed, die verder nog de dorpen St. Nicolaasga en Idskenhuizen omvat. - Foto's van het kerkorgel. - Foto van de 'Eerste steen'. - In 1759 is de tufstenen zadeldaktoren vervangen door een rechthoekige houtengevelopbouw met aan alle vier de zijden twee smalle rondbogige galmgaten.

In 2003 publiceert Theewis de Jong uit Jonkerslân het boekje 'Kerken rondom de toren, een beknopte geschiedenis van de Hervormde Gemeente Tjerkgaast'. Naast de kerk van dit dorp worden ook de kerken van de omliggende dorpen Sint Nicolaasga, Idskenhuizen, Doniaga en Legemeer behandeld. Maar meer dan de helft van het boek gaat toch over het in de titel genoemde dorp, want dat was destijds nu eenmaal de hoofdplaats van deze omgeving. Zo was in de 15e eeuw de pastoor van het dorp tevens deken van Opper-Waghenbrugge. Onder dit katholieke dekenaat vielen liefst 17 dorpen.

De Jong ontdekte o.a. waarom de predikanten hier in de begintijd vaak al snel weer vertrokken waren. De 5 dorpen St. Niek, Tjerkgaast, Idskenhuizen, Legemeer en Doniaga moesten het salaris gezamenlijk opbrengen en dat was niet altijd even gemakkelijk. De predikanten waren daarom meestal kandidaatspredikanten die rechtstreeks van de Hogeschool van Franeker kwamen. Men had dus veelal 'goedkope' voorgangers. Wanneer ze het elders iets beter kregen waren ze gauw vertrokken. Een andere reden was dat de afstanden vroeger relatief veel groter waren dan nu, omdat men nog niet de vervoermiddelen en wegverbindingen van tegenwoordig had. En als je dan 5 dorpen moet bedienen... Zo komt er pas in 1782 een weg door het Idskenhuistermeer.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- "De naam van de Pier Lupkes Loop (eind mei, zowel trimlopen als wandeltochten over diverse afstanden) is afgeleid van de historische figuur Pier Lupkes. Dit was een boer uit Tjerkgaast die met een list de Spanjaarden de stad Sloten binnen wilde smokkelen. De Spaanse soldaten lagen verstopt tussen de vaten op zijn boot. Helaas voor Lupkes werd zijn list ontdekt en werd hij in de kraag gevat door de Slotenaren. De inwoners van Sloten maakten korte metten met Pier Lupkes want hij werd onthoofd "en op het Noorder Bolwerk op een staak tentoongesteld". De belevenissen van Pier Lupkes zijn opgeschreven door Jacobus Kok in: Het Vaderlandsch woordenboek uit 1792.

Let wel dat bovenstaande een ietwat gekleurd verhaal is omdat de drukpersen in die tijd in handen van Slotenaren waren. Ook toen al werd het fergeeskrantje 'de Stadsomroeper' uitgegeven en hoor en wederhoor is nimmer toegepast. Met de kennis van nu zijn de beweegredenen van Pier Lupkes beter te begrijpen. Deze arme boer was iemand met visie en in die tijd al een voorvechter voor een verenigd Europa. In plaats van een standbeeld op te richten is deze man door de eeuwen heen verguisd. Het is slechts te danken aan een select groepje Tjerkgaaster historici dat Pier Lupkes tegenwoordig de eer krijgt die hem toekomt", aldus de site van de Pier Lupkes Loop.

- Dorpsfeest (1e weekend van juli) met o.a. de Blubberrace, waarbij het de bedoeling schijnt te zijn om zo vies mogelijk te worden (in deze drone-film van de Blubberrace 2015 kun je zien dat dat aardig lukt) én de beste prestatie neer te zetten in een hardlooprace door weilanden en sloten met onderweg allerlei creatieve te nemen hindernissen.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Jarenlang heeft Poppentheater Jan Doedel als een reizend theater in binnen- en buitenlang voorstellingen gespeeld voor jong en oud. Tegenwoordig wordt alleen nog gespeeld in het gezellige kleine eigen theatertje in Tjerkgaast. De voorstellingen zijn gemaakt voor kinderen, maar ook de ouders en grootouders genieten ervan.

Terug naar boven

Links

- Genealogie: - Doop-, trouw- en begraafregisters van o.a. Tjerkgaast 1613-1936. - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Tjerkgaast kerk.

Reactie toevoegen