Tienhoven (Utrecht)

Plaats
Dorp
Stichtse Vecht
Vechtstreek
Utrecht

tienhoven_ut_collage.jpg

Tienhoven, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Tienhoven, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Tienhoven Ut..JPG

Laan van Niftarlake in Tienhoven Ut. Dat dit dorpsgezicht altijd zo mag blijven!

Laan van Niftarlake in Tienhoven Ut. Dat dit dorpsgezicht altijd zo mag blijven!

tienhoven_molen_de_trouwe_wachter_1.jpg

Tienhoven, Molen De Trouwe Wachter

Tienhoven, Molen De Trouwe Wachter

tienhoven_fort_tienhoven_1.jpg

Tienhoven, Fort Tienhoven

Tienhoven, Fort Tienhoven

tienhoven_fort_tienhoven_2.jpg

Tienhoven, Fort Tienhoven

Tienhoven, Fort Tienhoven

tienhoven_damsluis.jpg

Tienhoven, damsluis

Tienhoven, damsluis

tienhoven_hervormde_kerk_1.jpg

Tienhoven, Hervormde kerk

Tienhoven, Hervormde kerk

UT gemeente Tienhoven in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Tienhoven in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Tienhoven in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Tienhoven (Utrecht)

Terug naar boven

Status

- Tienhoven is een dorp in de provincie Utrecht, in de regio Vechtstreek, gemeente Stichtse Vecht. Het was een zelfstandige gemeente t/m 30-6-1957. Per 1-7-1957 over naar gemeente Maarssen, in 2011 over naar gemeente Stichtse Vecht.

- In 1818 heeft de gemeente Tienhoven een deel van haar grondgebied afgestaan t.b.v. een nieuwe gemeente Maarsseveen (nadat die eerder, en wel in 1812, aan de gemeente Tienhoven was toegevoegd) en een deel van een nieuwe gemeente Breukelen-Sint Pieters.

- Wapen van de voormalige gemeente Tienhoven.

- Onder het dorp vallen (ook voor de postadressen) ook de buurtschappen Molenpolder en Oud-Maarsseveen. Tot 1957 konden deze buurtschappen niet ´in´ Tienhoven liggen, omdat zij in een andere gemeente lagen (Molenpolder viel vanouds grotendeels onder de gemeente Westbroek, deels gemeente Maarsseveen, en Oud-Maarsseveen viel vanouds onder de gemeente Maarsseveen). Sinds Maarsseveen in 1949 naar de gemeente Maarssen overging, en Tienhoven en het Z deel van de gemeente Westbroek idem in 1957, konden deze buurtschappen onder Tienhoven worden gevoegd.

- Oud-Maarsseveen is weliswaar aan Tienhoven vastgegroeid, maar heeft nog wel eigen blauwe plaatsnaamborden (komborden), dus formeel heeft deze buurtschap een eigen bebouwde kom.

Terug naar boven

Naam

Schrijfwijze
Het dorp wordt in adresbestanden vaak Tienhoven UT genoemd, om het te onderscheiden van het dorp Tienhoven in Zuid-Holland, dat daarom vaak het achtervoegsel ZH meekrijgt. Overigens is er nog een, minder bekend, 3e Tienhoven en wel een buurtschap in de gemeente Vianen. Voorheen ZH, thans - ook - UT. Maar dat is geen formele woonplaats (bijv. voor het postcodeboek) dus die naam komt niet in officiële adresbestanden voor.

Oudere vermeldingen
1243 Decem mansorum, 1253 kopie 16e eeuw Thienhouen, 1315 Tienhoven.

Naamsverklaring
Samenstelling van het telwoord tien en hoven ´hoeven´ (hier: landstukken van een bepaalde grootte). In 1243 verkocht Herman van Maarssen tien hoeven van zijn veen, dat reeds gedeelteijk uit cultuurland bestond, met gerecht, tijns en tienden aan het kapittel van Sint Pieter te Utrecht. Zo ontstond het gerecht Tienhoven.(1)

Terug naar boven

Ligging

Tienhoven ligt NO van Maarssen, ZW van (Nieuw-)Loosdrecht en grenst in het O aan de Tienhovense Plassen en in het N aan dee Breukeleveense Plas of Stille Plas, beide onderdeel van de Loosdrechtse Plassen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Tienhoven, die dan nog slechts het dorp omvat (en dus nog niet Oud-Maarsseveen en Molenpolder) 47 huizen met 346 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 180 huizen met ca. 450 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Bethunepolder
Toen in de 19e eeuw door de Franse overheersing de armoede steeds nijpender werd, waren er lieden die probeerden plassen droog te malen om zo vruchtbare grond te verkrijgen. Zo iemand was de Belgische graaf de Bethune. In 1850 kreeg hij toestemming om de plas W van Tienhoven, tussen Vaartdijk en Tienhovens Kanaal droog te leggen. Maar hij had weinig succes. Door het kwel wilde de plas niet droog blijven. Ook latere pogingen mislukten. Pas toen de Amsterdamse Waterleidingmaatschappij bereid was er stoombemaling op te zetten lukte het. De Bethunepolder is nog altijd een belangrijk waterwingebied voor Amsterdam. Jaarlijks wordt er 25 miljoen kuub water gewonnen. De polder is in bezit van het Waterleidingbedrijf Amsterdam en Staatsbosbeheer. Het waterleidingbedrijf en het waterschap zitten gezamenlijk in de organisatie Waternet, die wordt bestuurd door de gemeente Amsterdam en het waterschap. In de polder wonen ca. 70 gezinnen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Tienhoven heeft 12 rijksmonumenten (waarvan 5 betrekking hebben op Fort Tienhoven en 3 op boerderij Vredegoed te Oud-Maarsseveen).

- Tienhoven heeft 7 gemeentelijke monumenten.

- De huidige Hervormde kerk dateert uit 1813 en verving een oudere kerk. Sinds 2002 gebruikt de Samen op Weg-gemeente (tegenwoordig PKN) de Hervormde kerk en is de Gereformeerde kerk daarom niet meer in gebruik.

- De Gereformeerde Kerk (Laan van Niftarlake 42) dateert uit 1887, is in 1965 gerenoveerd, en sinds 2002 buiten gebruik. De Gereformeerde kerk staat anno 2015 te koop.

- Poldermolen De Trouwe Wachter dateert uit 1832. De bemaling van het waterschap Breukeleveen en Tienhoven werd oorspronkelijk verricht door 2 binnenkruiers (gebouwd in 1649 en 1684) aan het noordelijk uiteinde van de Scheendijk-Noord te Breukelen. Zij loosden hun water direct ten zuiden van de Weersluis op de Vecht. In 1830 werden de molens stil gezet en in 1840 gesloopt. Tegen die tijd was door de turfafgraving het gebied van de Loosdrechtse Plassen ontstaan. In de oostelijke hoek van Tienhoven bleef de grond in agrarisch gebruik en kregen de boeren daar met grote wateroverlast te kampen. Zij sloten zich aaneen en richtten de Oostelijke Binnenpolder op en lieten een eigen watermolen bouwen, die uitsloeg op de Breukeleveense- en Loosdrechtse Plassen. In 1831 werd voor de molen de benodigde grond aangekocht, in 1833 werd de molen en naastliggende schutsluis in gebruik genomen. Van 1950 tot 1970 is de molen niet in functie geweest. Sinds een ingrijpende restauratie in 1970 is de molen weer bedrijfsklaar. De molen is op afspraak te bezichtigen. Sinds de Tweede Wereldoorlog draagt de molen zijn huidige naam. Dit vanwege de tekens die de toenmalige molenaar Arie van Garderen met de wieken gaf aan de onderduikers in de omgeving.

- Vroeg 20e-eeuwse stuw nabij de molen, geheel in hout uitgevoerd, met verhoogd juk, spil, afdak en handwiel en met kettingen verbonden schot in houten sponningen, deel uitmakend van een eenvoudig traditioneel waterbeheersingssysteem met schuifsluizen.

- De bij de inundatiekade - gevormd door de Nieuweweg - behorende Damsluis B uit 1879-1880 (Nieuweweg bij nr. 20), is gelegen in de Tienhovense Vaart ten westen van het fort. De damsluis bestaat uit twee gemetselde landhoofden met afgeronde hoeken. De hoeken zijn onder de waterlijn recht. Beiden zijn voorzien van twee sleuven die met natuursteen zijn bekleed. De sleuven zijn bedoeld voor het plaatsen van schotbalken. Op de bovenzijde van de landhoofden zijn natuurstenen platen aangebracht. De Damsluis is recentelijk gerestaureerd.

- Gemaal op Machinekade 19 (formeel gelegen in kern Maarssen, maar aan de rand van en t.b.v. de Tienhovense Bethunepolder, vandaar dat wij hem bij Tienhoven plaatsen). In 1860 werd een stoomgemaal gesticht ter drooglegging van de Bethunepolder. Deze poging tot drooglegging slaagde pas in 1880. Het bleek relatief duur de polder droog te houden aangezien de landbouwgronden niet zoveel opbrachten. Een oplossing kwam toen de gemeentewaterleiding van Amsterdam de bemaling overnam met als oogmerk Amsterdam van drinkwater te voorzien. Het nieuwe gemaal is een exponent van interbellum-architectuur en werd ontworpen door de bouwkundig hoofdopzichter van de waterleidingen, de heer Ammerdoffer. Het is opgetrokken op de fundamenten van het oude gemaal. Sinds 1971 is het gemaal buiten dienst, maar nog wel `stand by' als hulpgemaal. Bij het gemaal is omstreeks 1930 een dubbele dienstwoning gebouwd met daarin ook een vergaderzaal.

- Fort Tienhoven (Nieuweweg 20) valt tegenwoordig formeel net onder het gelijknamige dorp. Vanouds viel het onder Breukelen, omdat de gemeentegrens tussen Tienhoven en Breukelen (vroeger ook Breukelen-Sint Pieters) net Z om het fort heen liep. Het fort is in 1848 -1850 gebouwd en bestond uit een verdedigbaar wachthuis. Het fort diende om de Tienhovense Vaart af te sluiten en ter bewaking van de er naast gelegen inundatiekade, een damsluis en de Kraaiennestersluis. Bij een militaire inundatie wordt het waterpeil zo gekozen dat het gebied noch begaanbaar, nog bevaarbaar is. Een inundatie kan zowel verdedigend als aanvallend worden gebruikt, om de vijandelijke opmars te verhinderen of om de vijand uit een gebied te verjagen. Een inundatiedijk voorkomt dat het inundatiewater zich verder verspreidt dan gewenst. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog zetten de Duitsers de polders rond Fort Tienhoven nog een keer onder water. Op die manier hoopten ze zichzelf een veilige vluchtweg te verschaffen. Het fort omvat 5 rijksmonumentale objecten. Voor nadere informatie zie de lijst van rijksmonumenten in Tienhoven.

- Diverse monumentale boerderijen, waaronder een langhuisboerderij aan de Nieuweweg 2 (rijksmonument). Woonhuis en schuur aaneengebouwd, onder rieten kap. Bakstenen topgevel met vlechtingen en negenruits schuifvensters, met luiken behangen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In de nabije toekomst zal minder kwelwater uit de Bethunepolder worden weggepompt. Daardoor wordt de polder natter en kan zich natte natuur ontwikkelen. Ook stroomt er dan minder water uit de omgeving naar de Bethunepolder, zodat het gebied rondom de polder natter blijft en minder zakt. Er is enkele jaren gesproken over dit plan, mede omdat de bewoners van de Bethunepolder schade aan hun huizen en ondernemingen vrezen wanneer het waterpeil hoger wordt. Waterschap AGV zal natschade als gevolg van verhoging van het waterpeil zoveel mogelijk proberen te voorkomen. Mocht er toch natschade ontstaan, dan zal de schade door Waterschap AGV worden gecompenseerd. Het gebied is in peilvakken opgedeeld. Op kaarten is ingetekend hoe hoog het waterpeil mag zijn in ieder peilvak. Op deze manier is duidelijk waar de polder nat mag worden om de natuurontwikkeling een kans te geven. Tegelijk wordt voorkomen dat andere delen van de polder te nat worden waardoor problemen kunnen ontstaan voor het vee dat er graast, de sportvelden en de huizen. Herontwikkeling van het gebied beoogt zo veel mogelijk recht te doen aan de belangen van zowel inwoners als natuur (een deel van de Bethunepolder is een Ecologische Verbindingszone en Natura 2000-gebied) en waterwinning en -beheersing. Voor nadere informatie zie de Nieuwsbrief Herinrichting Bethunepolder d.d. begin 2010 en het in 2012 vastgestelde Watergebiedsplan Bethunepolder.

- De herinrichting van de Bethunepolder is in 2015 afgerond. Het resultaat is een polder met ruimte voor water, natuurontwikkeling en 2 natuurboeren. De Bethunepolder is grotendeels in eigendom van Staatsbosbeheer en Waternet. In deze polder komt veel samen. Het is onderdeel van Natura 2000-gebied de Oostelijke Vechtplassen en de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De polder heeft een functie als waterwingebied, daarnaast is er landbouw en vindt er veel wandel- en fietsrecreatie plaats. Om een natuurinrichtingsplan te realiseren dat recht doet aan al deze functies, is bijna 10 jaar lang gepuzzeld. De resultaten mogen er zijn: voor de natuur en voor nieuw verworven samenwerkingen. Zo is er een duurzame samenwerking met een biologisch boerenbedrijf en wordt het monitoren van natuurontwikkeling en waterpeilen samen met de bewonersvereniging uitgevoerd. Fietsers, wandelaars en kanovaarders kunnen de polder goed beleven. Qua natuur gaat het in de eerste plaats om rallen en reigers in de natte rietlanden die hersteld zijn, maar ook om zeggemoerassen met bijvoorbeeld watersnippen. Daarnaast levert de polder een derde van het drinkwater van Amsterdam. (bron: Staatsbosbeheer, maart 2015)

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Tienhoven door fotograaf Martin Stevens.

- Fotoreportage van een wandeling door Westbroek, Egelshoek, Tienhoven en Oud-Maarsseveen en omgeving, door Jan Dijkstra uit Houten. Wellicht ter inspiratie om deze route ook zelf eens te gaan lopen. Zo kun je thuis alvast bekijken wat je onderweg voor moois kunt tegenkomen.

Terug naar boven

Links

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Tienhoven.

Reactie toevoegen