Tegelen

Plaats
Dorp
Venlo
Noord-Limburg
Limburg

tegelen_plaatsnaambord_kopie.jpg

Tegelen is een dorp in de provincie Limburg, in de regio Noord-Limburg, gemeente Venlo. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000.

Tegelen is een dorp in de provincie Limburg, in de regio Noord-Limburg, gemeente Venlo. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000.

gemeente_tegelen_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Tegelen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Tegelen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Tegelen

Terug naar boven

Status

- Tegelen is een dorp in de provincie Limburg, in de regio Noord-Limburg, gemeente Venlo. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000.

- Wapen van de voormalige gemeente Tegelen.

- Onder het dorp Tegelen vallen ook de buurtschappen Egypte en Leemhorst (grotendeels).

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Tegele.

Oudere vermeldingen
Ca. 1100 Tieglon, Tegelon, waarschijnlijk 1195 de Tigele, 1202 Tygle, 1203 Tiegele, 1268 Tigelen, 1294-1295 apud Tigelen.

Naamsverklaring
Datief meervoud van tegel, ontstaan uit het Latijnse tegula 'tegel', voor een plaats waar tegels werden gebakken. De naam is van Romeinse oorsprong.(1)

Terug naar boven

Ligging

Tegelen ligt direct Z van Venlo en grenst in het W aan de Maas en in het O aan Duitsland. De nieuwe A73 loopt N en O om en deels door het dorp.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Tegelen 265 huizen met 1.293 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 151/740 (huizen/inwoners) en de buurtschappen Kruis 32/153, Steyl 51/251, Leemhorst 18/86 en Overtegelen 13/63. Tegenwoordig heeft het dorp (excl. Steyl) ca. 6.000 huizen met ruim 15.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Voor nadere informatie over de geschiedenis van deze voormalige gemeente kun je terecht bij de in 1978 opgerichte Heemkundige Kring Tegelen. "De vereniging timmert aan de weg van bekendheid door middel van een website, publicaties en het mede-organiseren van culturele evenementen. De Heem heeft ten doel: de kennis van en de belangstelling voor het eigen heem (= het grondgebied van de voormalige gemeente) te bevorderen en te streven naar behoud, herstel en bescherming van de waardevolle cultuurelementen die eigen zijn aan het heem. De vereniging beoogt dit doel te bereiken door: onderzoek van bronnen en literatuur in openbare en particuliere archieven, bibliotheken en verzamelingen; het behouden van het dialect en het verzamelen van gedichten en verhalen en het bevorderen van het Tegels dialect in woord en taal; het verrichten van of het meewerken aan oudheidkundig bodemonderzoek onder deskundige leiding;

het verwerven, inrichten, beheren en exploiteren van een ruimte voor het realiseren van taken, die voortvloeien uit de doelstelling; het verzamelen van streekeigen voorwerpen en vastleggen van gebruiken van geschiedkundige waarde; het houden van tentoonstellingen, lezingen, cursussen en excursies; het publiceren van bevindingen der leden en het op schrift stellen van een heemkundig verslag per jaar en het mogelijk uitgeven hiervan; het vastleggen van opmerkelijke zaken. Het kopen van heemkundige literatuur en het beheer hiervan via een uitleenbibliotheek; streven naar het behoud van de natuurlijke omgeving, gebouwen, kunst en landschappen in het werkgebied; de vorming van werkgroepen en commissies ter behartiging van bovengenoemde taken; samenwerking met instellingen, stichtingen en verenigingen die dezelfde doelstelling nastreven."

Terug naar boven

Wijken

Op de Heide
Op de Heide is een wijk met ruim 4.000 inwoners. Ook de buurtschap Egypte valt onder deze wijk. Op de Heide omvat bijna de helft van het grondgebied van de vroegere gemeente Tegelen. Het bestaat uit twee gedeelten: een tamelijk smalle strook 'onder op de heide', gelegen tussen het hoogterras en de oude dorpskern, en 'boven op de heide' op het hoogterras. Sinds 2019 krijgen bewoners die verhuizen naar de wijk Op de Heide een warm welkom. Een bewonersinitiatief zet zich in om nieuwelingen zich snel thuis te laten voelen. Nieuwe bewoners worden wegwijs gemaakt in de wijk. 'Daar hoort een gesprekje bij en een welkomstpakket waarmee ondernemers in de wijk het welkom extra ondersteunen', aldus de initiatiefnemers. De achterliggende gedachte is dat mensen die de weg weten in een wijk zich sneller op hun plek voelen. Daarom krijgen ze informatie over wat er wordt georganiseerd, waar je voor bepaalde zaken terecht kunt en welke voorzieningen en verenigingen er zijn.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Tegelen heeft 82 rijksmonumenten.

- De Hulsforthof, ook wel Hulsterhof genoemd (Ariënsstraat 84, in het NO van Tegelen, nabij de A73) is een omgrachte hoeve met binnenplaats. Het rijksmonument heeft een unieke schoonheid en is van cultuurhistorische waarde. Een meerwaarde was de beleving van het ensemble via zichtlijnen op afstand vanuit de open ruimte rondom de hoeve. Inmiddels is het het pand echter ingebouwd door nieuwbouw; aan de W kant staat de nieuwe brandweerkazerne (2010), en aan de andere kant heeft een projectontwikkelaar een kantoorgebouw van 45 meter hoog gerealiseerd (2011). Diverse personen en de Heemkundige Kring, Wijkraad De Noordkern en Heemschut hebben hier bezwaar tegen gemaakt, maar dat heeft niet mogen baten.

- Mariakapellen.

- Keramiekcentrum Tiendschuur Tegelen is onderdeel van het 17e-eeuwse Holtmühlecomplex. Het is een van de weinige Nederlandse kasteelcomplexen die als geheel bewaard zijn gebleven: kasteel met remise, de Tiendschuur, de twee zeer fraaie kasteelpoorten, de tuinen, vijvers en landerijen. De oudste vermeldingen van het kasteel stammen uit de 14e eeuw. In 1394 krijgt Otto van Holtmeulen het kasteel in leen. Aan hem heeft het landgoed zijn huidige naam te danken. Het kasteel is thans in gebruik als hotel. De Tiendschuur dankt zijn naam aan het feit dat de pachters van de landerijen die bij het kasteel hoorden ééntiende van hun oogst aan de kasteelheer moesten afstaan.

Het pottenbakkersmuseum herbergt een collectie keramische producten van eigen bodem; deze hebben het karakter van de Tegelse leefgemeenschap van 1700 tot nu mede bepaald. De collectie omvat gebruiks- en sieraardewerk. Voorts zijn diverse decoratietechnieken zoals engobe en scraffito, alsmede de typisch Tegelse vierkleuren oplegtechniek te bewonderen. Hoe deze voorwerpen tot stand kwamen is te zien in een nagebouwde pottenbakkerswerkplaats.

De Tiendschuur toont in haar museum zowel historisch als hedendaags keramisch werk. De historische collectie biedt een boeiende blik op de Tegelse kleiwaren-nijverheid door de eeuwen heen. Vanaf de Romeinen, die hier als eersten hun Tegula (platte dakpan) produceerden, tot en met het laatste fijn-keramische werk uit het atelier van de fabriek Russel-Tiglia (40er t/m 60e jaren). Ook zie je de ontwikkeling van de grof-keramische industrie en het beroemde Tegelse export product: het Tegels zwartgoed (zwart geglazuurd, handgemaakt servies, omstreeks 1830). Je maakt kennis met de typische Tegelse drie-kleuren techniek, waarbij gele, witte en donkerbruine klei werd aangebracht op rode klei, door middel van applicatie, penseel of ringeloor.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Facebookpagina Gruuets op Tegelen houdt je op de hoogte van wat er binnenkort in het dorp te doen is.

- Carnaval. - Vastelaovendsverein De Boereraod is er met name voor de wijk Op de Heide.

- Comité Kinderfeesten Tegelen organiseert jaarlijks de in de lokale volkscultuur gewortelde kinderfeesten Palmhöltje, Sintermerte en intocht Sinterklaas.

- Tegelse Sjtraotfieëste (weekend eind juli).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Winkelcentrum Tegelen biedt een mooie combinatie van ambachtelijke speciaalzaken en landelijk bekende kwaliteitsketens. Ruim 80 winkeliers heten je iedere dag opnieuw welkom met de bekende Tegelse gastvrijheid en gezelligheid. Het winkelcentrum is aangenaam compact zodat alles wandelend kan worden ontdekt en tegelijkertijd groot genoeg om te genieten van de diversiteit, verrassende winkeltjes, gezellige terrassen, gastvrije restaurantjes en een volle activiteitenagenda die gericht is op jong en ouder. Het levendige karakter van het winkelcentrum wordt mede bepaald door de grote weekmarkt op zaterdag van 10.00-16.00 uur op het Wilhelminaplein, de koopzondagen (13.00-17.00 uur) en de goedbezochte koopavonden (op donderdag, tot 20.00 uur). En je kunt hier ook nog gratis parkeren.

- De Wilderbeek ten noorden van Tegelen is in 2012 verplaatst en opnieuw ingericht. Op de locatie waar de Wilderbeek ontsprong ligt nu het nieuwe knooppunt A73/74. De Wilderbeek is daardoor over een lengte van circa 2 kilometer verlegd. Er ligt nu een natuurlijke, kronkelende beek met poelen, plas-dras zones en eco-duikers. De eco-duikers zijn van grote betekenis voor de kleine zoogdieren. Op aanliggende percelen is natuur gecompenseerd, alhoewel zich dat nog spontaan moet ontwikkelen.

- IVN afdeling 'De Steilrand' heeft als werkgebied de gemeente Beesel en de voormalige gemeenten Belfeld en Tegelen.

- Het Jammerdal, of Jammerdaalse Heide, zoals de officiële naam luidt, is ten oosten van Tegelen gelegen op de overgang van hoog- en middenterras. Het vormt een belangrijke schakel in de ecologische verbinding tussen de Maascorridor en bosgebied Holtmühle. De voormalige klei- en zandgroeve is inmiddels omgevormd tot een natuurgebied met droog eikenbos en vochtig elzenbroekbos met diverse poelen, een gevarieeerd biotoop met gevarieerde bewoners dus.

De naam is altijd al aanleiding geweest voor fantasievolle speculaties en veronderstellingen. Het verhaal gaat dat Ambiorix, koning der Eburonen, in 54 v.Chr. een zware veldslag won van Caesar. Het leger van Caesar werd 'ergens' in een moerassig dal in een hinderlaag gelokt en afgeslacht, waarbij de gewonde soldaten aan hun lot werden overgelaten. Hun gejammer was dagenlang tot in de verre omtrek te horen. De afstand tot de Rijn en de beschrijving van de locatie zouden op dit gebied van toepassing kunnen zijn, en zo ontstond het typoniem Jammerdal, een naam ontleend aan een historische gebeurtenis.

Geografisch vormt het Jammerdal met de Bovenste en Onderste Molen en buurtschap Egypte één geheel. Circa 39 ha staan onder beheer van Stichting het Limburgs Landschap. De Onderste Molen, als gebouw, bestaat nog steeds. De molen maakte van de 15e tot eind 19e eeuw gebruik van het grote verval van de Molenbeek, maar door intensieve kleiwinning ontstond een 'lek' in de beekbeddding en zakte het water weg in de bodem voordat het de molen kon bereiken. De huidige Wilderbeek ontspringt echter nog steeds op deze overgang van hoog- naar middenterras. In het Jammerdal komen veel bijzondere planten- en diersoorten voor. Daarover kun je alles lezen in het artikel over het Jammerdal door IVN afdeling De Steilrand.

- In 1939 opent Speeltuin Klein Zwitserland haar poorten. Inmiddels is het huidige Speelpark Klein Zwitserland uitgegroeid tot een begrip in binnen- en buitenland en is het een van de belangrijkste toeristische voorzieningen in Noord-Limburg. In de afgelopen bijna 80 jaar hebben ruim 6 miljoen mensen het speelpark bezocht. Maar hoe is dit eigenlijk zo gekomen? In de tweede helft van de 19e eeuw zijn de ijzer- en de keramische industrie booming business in Tegelen en de bevolking groeit explosief. In oktober 1929 zakt in New York de beurs echter "door het ijs" en dat leidt in hoog tempo tot een diepe, wereldwijde recessie. In Tegelen vallen in 1930 massaontslagen in de ijzerindustrie en de steen- en dakpanfabrieken volgen twee jaar later. Tegelsen die in Duitsland werken worden zonder meer terug naar huis gestuurd. Wie steun ontvangt, komt in de 'werkverschaffing': dat betekent meewerken aan grote publieke werken met een algemeen maatschappelijk belang tegen voor de opdrachtgever betrekkelijk geringe arbeidskosten. De werklozen verdienen er net iets meer mee dan in de steun.

Zo worden in de regio in de Peel gronden ontgonnen, bossen aangelegd, wegen en sloten verbeterd. In Tegelen helpen werklozen onder meer met de aanleg van een duiker in de Molenbeek, het nivelleren van een industrieterreintje bij de watertoren en de aanleg van de voetbalvelden voor sportclub Irene. Halverwege de jaren dertig ontstaan de eerste plannen voor de aanleg op de Oelesheide van Klein Zwitserland. Sedert tientallen jaren hebben hier baksteen- en pannenfabrieken grote hoeveelheden klei uit de bodem gehaald. Maar de kostelijke grondstof raakt op, de exploitatie wordt te duur en de groeve valt terug aan de gemeente. Door de kleiafgraving is een sterk geaccidenteerd terrein ontstaan met water, grote hoogteverschillen, lange hellingen en zandvlakten, zodat het zich uitstekend leent voor een flink wandel- en speelpark. De minister betaalt het graafwerk middels de hiervóór toegelichte 'werkverschaffing'. De speeltoestellen worden gemaakt door vrijwilligers.

Waar andere attracties nogal eens de show willen stelen met high tech, wil Klein Zwitserland in Tegelen uitblinken in 'high green': actief bezig zijn in de natuur, lekker spelen in het groen. Het heuvelachtige terrein is immers een volwaardig natuurgebied van 22 hectare, met hellingen, dalen, kronkelpaadjes, struikgewas, bos en kleinwild, waar de speeltoestellen niet mechanisch worden aangedreven. Wippen, schommelen, draaien, klimmen, balanceren... het vergt allemaal eigen inspanning van kinderen of ouders. Een deel van de speeltoestellen ademt nog de sfeer van het begin, van 1939, zij het dat ze volledig voldoen aan eigentijdse veiligheidseisen. Andere speeltoestellen zijn vervangen door modern speeltuig. Zo moest de oude glijbaan, waarop kinderen op een oude deurmat naar beneden gleden, plaats maken voor een veilige, roestvrijstalen glijbaanbuis van 36 meter, gelijk maar de langste in zijn soort van Europa. De grote schommel is vervangen door de Tarzanswing over een kunstmatig dal en heeft de hoogste overspanning van Nederland.

In 2000 is het Natuurspeelbos geopend, waarin 150 meter afgedankte en grondig schoongemaakte rioolbuizen een dassenburcht vormen. Ook loopt er een Zintuigpad doorheen met toestellen en bouwsels die de zintuigen prikkelen. In 2004 opent Adventure Midgetgolf, volledig aangekleed in de stijl van het Amerikaanse Wilde Westen, terwijl in 2008 Castella Tegula, een Romeins speelkasteel, in gebruik wordt genomen. Naast Speelpark Klein Zwitserland ligt sinds enkele jaren Fun Forest, een klimpark waarin kinderen en volwassenen via touwladders, tokkelbanen, hangbruggen en kabels van boom tot boom gaan. Het parcours kent verschillende graden van moeilijkheid en loopt gedeeltelijk over Klein Zwitserland. (dit alles is een kleine samenvatting van de pagina Geschiedenis Speelpark Klein Zwitserland, waar je nog veel uitvoeriger over de ups en downs in de loop der jaren kunt lezen) Door een grote storm in januari 2018 zijn veel bomen op Klein Zwitserland omgewaaid. Een ander deel blijkt 'instabiel' door rotte wortels. In 2018 is gewerkt aan herstel.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's, ansichtkaarten e.d. van Tegelen op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Tegelen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeenschapshuizen e.d.: - De volgende stichtingen en verenigingen oefenen hun activiteiten uit in Huis van de wijk De Glazenap in de wijk Op de Heide: Taalgroep Op de Heide (vrijwilligers geven Nederlandse les aan buitenlandse vrouwen); Biljartvereniging 't Heibloempje; Biljartvereniging de Spechten; Biljartvereniging Steyl; Biljartvereniging De Glazenap; Biljartvereniging de Krietjes; GBV Dök d’r Naeve; Schildersclub Pluspalet; Schaakvereniging Zwart-Wit; Stichting Seniorweb Tegelen (geeft computercursussen aan senioren); Eetpunt Glazenap (organiseert maandelijks een warme maaltijd, voor iedereen toegankelijk, tegen een laag tarief); Stichting Noemidia (richt zich middels cultuur en dialoog op het bevorderen van integratie, emancipatie en participatie van de Marokkanen, zowel mannen als vrouwen); Ontspanningsvereniging Allochtone Gemeenschap (bevorderen ontmoeting door activiteiten voor allochtone mannen); Tegelse Schaak Vereniging (een sportieve en gezellige vereniging waar zowel intern als extern wordt gespeeld door de senioren. Daarnaast is er een zeer actieve jeugdafdeling); Kanjers van De Glazenap (bevorderen ontmoeting door spelenderwijs te leren schaken voor kinderen van de basisschool); Handwerkclub “ut Kaertje” (maakt handgemaakte kaarten voor elke gelegenheid); Damesclub de Handige Handjes (bevorderen ontmoeting door te handwerken); Gymnastiek voor mannen (streven naar sterke soepele spieren en gewrichten); Stichting Kindervakantiewerk Tegelen; Toepclub 2-Blink; Rikclub De Glazenap.

- Ook Cultureel Centrum De Haandert biedt onderdak aan een flinke reeks lokale verenigingen.

- Onderwijs: - Basisschool PassePartout. - Basisschool St. Jozef. - Jenaplan Basisschool Het Maasveld.

- Muziek: - Koninklijke Harmonie Sint Cecilia. - Harmonie Sempre Avanti.

- Zorg: - Zorghuis Tegelen ondersteunt mensen in het behouden en verbeteren van hun welzijn en gezondheid daar waar zij wonen. Kleinschalig wonen met de beste zorg.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Tegelen.

Reacties

(2)

Beste,

Ik wil graag een wijziging doorgeven over een stukje wat u schrijft over het plaatsje Tegelen.
Bij de bezienswaardigheden schrijft u over de Hulsterhof, en over een projectontwikkelaar die een kantoorpand wilt bouwen, dit pand is inmiddels gebouwd naast het Hulsterhof.

Ik dacht ik geef het even door om de informatie up to date te houden.

Met vriendelijke groet,

Sabine

Dank voor uw actualisering! Ik heb het verwerkt. Bij alle 6.500 plaatsen ligt nu een stevige inhoudelijke basis, waar ik in totaal 10 jaar aan heb gewerkt. Mijn hoop en doel is vanaf nu dat lokale ingewijden met aanvullingen, actualiseringen en/of correcties de laatste puntjes op de i helpen zetten, dus dank hiervoor!

Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen