Tegelen

Plaats
Dorp
Venlo
Noord-Limburg
Limburg

tegelen plechelmusstraat [640x480].jpg

Tegelen Plechelmusstraat

Tegelen Plechelmusstraat

LB gemeente Tegelen in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Tegelen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Tegelen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Tegelen

Terug naar boven

Status

- Tegelen is een dorp in de provincie Limburg, in de regio Noord-Limburg, gemeente Venlo. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000.

- Wapen van de voormalige gemeente Tegelen.

- Onder het dorp Tegelen vallen ook de buurtschappen Egypte en Leemhorst (grotendeels).

Terug naar boven

Naam

In het Tegels.
Tegele.

Terug naar boven

Ligging

Tegelen ligt direct Z van Venlo en grenst in het W aan de Maas en in het O aan Duitsland. De nieuwe A73 loopt N en O om en deels door het dorp.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Tegelen 265 huizen met 1.293 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 151/740 (huizen/inwoners) en de buurtschappen Kruis 32/153, Steyl 51/251, Leemhorst 18/86 en Overtegelen 13/63. Tegenwoordig heeft het dorp (excl. Steyl) ca. 6.100 huizen en ca. 15.500 inwoners.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Tegelen heeft 82 rijksmonumenten.

- De Hulsterhof (aan de Hulsterweg, in het NO van Tegelen) is een omgrachte hoeve met binnenplaats. Het rijksmonument heeft een unieke schoonheid en is van cultuurhistorische waarde. Een meerwaarde is de beleving van het ensemble via zichtlijnen op afstand vanuit de nog open ruimte rondom de hoeve. Een projectontwikkelaar wil echter op een locatie direct grenzend aan de Hulsterhof een kantoorgebouw van 45 meter hoog realiseren. Heemschut vreest hierdoor voor een teloorgang van de beleving van deze cultuurhistorisch waardevolle hoeve.

- Mariakapellen.

- Keramiekcentrum Tiendschuur Tegelen is onderdeel van het 17e-eeuwse Holtmühlecomplex. Het is een van de weinige Nederlandse kasteelcomplexen die als geheel bewaard zijn gebleven: kasteel met remise, de Tiendschuur, de twee zeer fraaie kasteelpoorten, de tuinen, vijvers en landerijen. De oudste vermeldingen van het kasteel stammen uit de 14e eeuw. In 1394 krijgt Otto van Holtmeulen het kasteel in leen. Aan hem heeft het landgoed zijn huidige naam te danken. Het kasteel is thans in gebruik als hotel. De Tiendschuur dankt zijn naam aan het feit dat de pachters van de landerijen die bij het kasteel hoorden ééntiende van hun oogst aan de kasteelheer moesten afstaan.

Het pottenbakkersmuseum herbergt een collectie keramische producten van eigen bodem; deze hebben het karakter van de Tegelse leefgemeenschap van 1700 tot nu mede bepaald. De collectie omvat gebruiks- en sieraardewerk. Voorts zijn diverse decoratietechnieken zoals engobe en scraffito, alsmede de typisch Tegelse vierkleuren oplegtechniek te bewonderen. Hoe deze voorwerpen tot stand kwamen is te zien in een nagebouwde pottenbakkerswerkplaats.

De Tiendschuur toont in haar museum zowel historisch als hedendaags keramisch werk. De historische collectie biedt een boeiende blik op de Tegelse kleiwaren-nijverheid door de eeuwen heen. Vanaf de Romeinen, die hier als eersten hun Tegula (platte dakpan) produceerden, tot en met het laatste fijn-keramische werk uit het atelier van de fabriek Russel-Tiglia (40er t/m 60e jaren).
Ook ziet u de ontwikkeling van de grof-keramische industrie en het beroemde Tegelse export product: het Tegels zwartgoed (zwart geglazuurd, handgemaakt servies, omstreeks 1830). U maakt kennis met de typische Tegelse drie-kleuren techniek, waarbij gele, witte en donkerbruine klei werd aangebracht op rode klei, door middel van applicatie, penseel of ringeloor.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Vastelaovendsverein De Boereraod is er met name voor de wijk Op de Heide.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Wilderbeek ten noorden van Tegelen is in 2012 verplaatst en opnieuw ingericht. Op de locatie waar de Wilderbeek ontsprong ligt nu het nieuwe knooppunt A73/74. De Wilderbeek is daardoor over een lengte van circa 2 kilometer verlegd. Er ligt nu een natuurlijke, kronkelende beek met poelen, plas-dras zones en eco-duikers. De eco-duikers zijn van grote betekenis voor de kleine zoogdieren. Op aanliggende percelen is natuur gecompenseerd, alhoewel zich dat nog spontaan moet ontwikkelen.

- IVN afdeling 'De Steilrand' heeft als werkgebied de gemeente Beesel en de voormalige gemeenten Belfeld en Tegelen.

- Het Jammerdal, of Jammerdaalse Heide, zoals de officiële naam luidt, is ten oosten van Tegelen gelegen op de overgang van hoog- en middenterras. Het vormt een belangrijke schakel in de ecologische verbinding tussen de Maascorridor en bosgebied Holtmühle. De voormalige klei- en zandgroeve is inmiddels omgevormd tot een natuurgebied met droog eikenbos en vochtig elzenbroekbos met diverse poelen, een gevarieeerd biotoop met gevarieerde bewoners dus.

De naam is altijd al aanleiding geweest voor fantasievolle speculaties en veronderstellingen. Het verhaal gaat dat Ambiorix, koning der Eburonen, in 54 v.Chr. een zware veldslag won van Caesar. Het leger van Caesar werd 'ergens' in een moerassig dal in een hinderlaag gelokt en afgeslacht, waarbij de gewonde soldaten aan hun lot werden overgelaten. Hun gejammer was dagenlang tot in de verre omtrek te horen. De afstand tot de Rijn en de beschrijving van de locatie zouden op dit gebied van toepassing kunnen zijn, en zo ontstond het typoniem Jammerdal, een naam ontleend aan een historische gebeurtenis.

Geografisch vormt het Jammerdal met de Bovenste en Onderste Molen en buurtschap Egypte één geheel. Circa 39 ha staan onder beheer van Stichting het Limburgs Landschap. De Onderste Molen, als gebouw, bestaat nog steeds. De molen maakte van de 15e tot eind 19e eeuw gebruik van het grote verval van de Molenbeek, maar door intensieve kleiwinning ontstond een 'lek' in de beekbeddding en zakte het water weg in de bodem voordat het de molen kon bereiken. De huidige Wilderbeek ontspringt echter nog steeds op deze overgang van hoog- naar middenterras. In het Jammerdal komen veel bijzondere planten- en diersoorten voor. Daarover kun je alles lezen in het artikel over het Jammerdal door IVN afdeling De Steilrand.

- In 1939 opent Speeltuin Klein Zwitserland haar poorten. Inmiddels is het huidige Speelpark Klein Zwitserland uitgegroeid tot een begrip in binnen- en buitenland en is het een van de belangrijkste toeristische voorzieningen in Noord-Limburg. In de afgelopen bijna 80 jaar hebben ruim 6 miljoen mensen het speelpark bezocht. Maar hoe is dit eigenlijk zo gekomen? In de tweede helft van de 19e eeuw zijn de ijzer- en de keramische industrie booming business in Tegelen en de bevolking groeit explosief. In oktober 1929 zakt in New York de beurs echter "door het ijs" en dat leidt in hoog tempo tot een diepe, wereldwijde recessie. In Tegelen vallen in 1930 massaontslagen in de ijzerindustrie en de steen- en dakpanfabrieken volgen twee jaar later. Tegelsen die in Duitsland werken worden zonder meer terug naar huis gestuurd. Wie steun ontvangt, komt in de 'werkverschaffing': dat betekent meewerken aan grote publieke werken met een algemeen maatschappelijk belang tegen voor de opdrachtgever betrekkelijk geringe arbeidskosten. De werklozen verdienen er net iets meer mee dan in de steun.

Zo worden in de regio in de Peel gronden ontgonnen, bossen aangelegd, wegen en sloten verbeterd. In Tegelen helpen werklozen onder meer met de aanleg van een duiker in de Molenbeek, het nivelleren van een industrieterreintje bij de watertoren en de aanleg van de voetbalvelden voor sportclub Irene. Halverwege de jaren dertig ontstaan de eerste plannen voor de aanleg op de Oelesheide van Klein Zwitserland. Sedert tientallen jaren hebben hier baksteen- en pannenfabrieken grote hoeveelheden klei uit de bodem gehaald. Maar de kostelijke grondstof raakt op, de exploitatie wordt te duur en de groeve valt terug aan de gemeente. Door de kleiafgraving is een sterk geaccidenteerd terrein ontstaan met water, grote hoogteverschillen, lange hellingen en zandvlakten, zodat het zich uitstekend leent voor een flink wandel- en speelpark. De minister betaalt het graafwerk middels de hiervóór toegelichte 'werkverschaffing'. De speeltoestellen worden gemaakt door vrijwilligers.

Waar andere attracties nogal eens de show willen stelen met high tech, wil Klein Zwitserland in Tegelen uitblinken in 'high green': actief bezig zijn in de natuur, lekker spelen in het groen. Het heuvelachtige terrein is immers een volwaardig natuurgebied van 22 hectare, met hellingen, dalen, kronkelpaadjes, struikgewas, bos en kleinwild, waar de speeltoestellen niet mechanisch worden aangedreven. Wippen, schommelen, draaien, klimmen, balanceren... het vergt allemaal eigen inspanning van kinderen of ouders. Een deel van de speeltoestellen ademt nog de sfeer van het begin, van 1939, zij het dat ze volledig voldoen aan eigentijdse veiligheidseisen. Andere speeltoestellen zijn vervangen door modern speeltuig. Zo moest de oude glijbaan, waarop kinderen op een oude deurmat naar beneden gleden, plaats maken voor een veilige, roestvrijstalen glijbaanbuis van 36 meter, gelijk maar de langste in zijn soort van Europa. De grote schommel is vervangen door de Tarzanswing over een kunstmatig dal en heeft de hoogste overspanning van Nederland. In 2000 is het Natuurspeelbos geopend, waarin 150 meter afgedankte en grondig schoongemaakte rioolbuizen een dassenburcht vormen. Ook loopt er een Zintuigpad doorheen met toestellen en bouwsels die de zintuigen prikkelen. In 2004 opent Adventure Midgetgolf, volledig aangekleed in de stijl van het Amerikaanse Wilde Westen, terwijl in 2008 Castella Tegula, een Romeins speelkasteel, in gebruik wordt genomen. Naast Speelpark Klein Zwitserland ligt sinds enkele jaren Fun Forest, een klimpark waarin kinderen en volwassenen via touwladders, tokkelbanen, hangbruggen en kabels van boom tot boom gaan. Het parcours kent verschillende graden van moeilijkheid en loopt gedeeltelijk over Klein Zwitserland. (dit alles is een kleine samenvatting van de pagina Geschiedenis Speelpark Klein Zwitserland, waar je nog veel uitvoeriger over de ups en downs in de loop der jaren kunt lezen) Door een grote storm in januari 2018 zijn veel bomen op Klein Zwitserland omgewaaid. Een ander deel blijkt 'instabiel' door rotte wortels. In de loop van 2018 wordt gewerkt aan herstel. Een deel van het park blijft daardoor in dat jaar gesloten.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Tegelen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Onderwijs: - Basisschool PassePartout. - Basisschool St. Jozef. - Jenaplan Basisschool Het Maasveld.

- Muziek: - Koninklijke Harmonie Sint Cecilia. - Harmonie Sempre Avanti.

- Zorg: - Zorghuis Tegelen ondersteunt mensen in het behouden en verbeteren van hun welzijn en gezondheid daar waar zij wonen. Kleinschalig wonen met de beste zorg.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Tegelen.

Reactie toevoegen