Susteren

Plaats
Dorp
Echt-Susteren
Midden-Limburg
Limburg

LB gemeente Susteren in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Susteren in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Susteren in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Susteren

Terug naar boven

Status

- Susteren is een dorp* in de provincie Limburg, in de regio Midden-Limburg, gemeente Echt-Susteren. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2002.

* Deze kern is vroeger een stad geweest, maar de toenmalige gemeente noemt haar hoofdplaats in de Volkstelling van 1840 zelf een dorp. Sinds medio 19e eeuw heeft de titel stad of dorp geen wettelijke betekenis meer. Vandaag de dag zijn er wettelijk alleen nog 'woonplaatsen', en is het puur nog een gevoelsmatige zaak welke 'status' men aan welke kern toekent.

- Wapen van de voormalige gemeente Susteren.

- Onder het dorp Susteren vallen ook de buurtschappen Baakhoven en Heide, en voor de postadressen ook het dorp Dieteren.

Terug naar boven

Naam

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Graasboerriek.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Susteren grenst in het W aan de A2, Holtum, industriegebied van Born, het Julianakanaal en Roosteren, in het N aan Dieteren, Slek en Pey, in het ZO aan Duitsland en de Duitse plaats Schalbruch en in het Z aan Nieuwstadt en ander industriegebied van Born, en ligt in de O nabijheid van de rivier de Maas, België en de Belgische plaats Maaseik, Z van Echt, ZW van Roermond, N van Sittard, NNO van Geleen en NO van Buchten, Born en Stein.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Susteren 356 huizen met 1.837 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 220/1.100 (= huizen/inwoners) en de - toen nog - buurtschappen Dieteren 93/492, De Heide 27/136, Baakhoven 11/70 en Gebroek 5/39. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 3.250 huizen met ca. 8.000 inwoners, dit is inclusief de aantallen voor het dorp Dieteren.

Terug naar boven

Geschiedenis

Oudste klooster van Nederland
Voormalig provinciaal archeoloog Henk Stoepker begon rond 1993 aan zijn archeologisch onderzoek i.v.m. het oudste klooster van Nederland te Susteren (gesticht in 714), en is daar na zijn pensionering nog altijd mee doende. Hij beschouwt deze uitdaging als zijn levenswerk. In 2013 kreeg Stoepker, gespecialiseerd in middeleeuwse archeologie, de Guillonpenning uitgereikt voor zijn werk in Limburg, en werd bekend dat hij provinciale subsidie ontvangt om onder meer een boekwerk uit te brengen over het klooster, een tentoonstelling in het Limburgs museum in Venlo over de opgraving op te zetten en de vondsten die rond 1993 zijn gedaan, verder te onderzoeken.

Naast de leeftijd is ook de bouwstijl van het klooster heel bijzonder. Het klooster is namelijk gesticht door de Engelse priester Willibrord en hij bouwde het klooster zoals hij deze gebouwen kende vanuit Engeland. Buiten Engeland vinden we in heel Noordwest-Europa geen gelijksoortige kloosters. Verder is de periode waarin het klooster werd gebouwd een heel interessante tijd voor onderzoekers. Het Christendom is deze regio stond nog in zijn kinderschoenen en in dezelfde periode kwam ook het Frankische Rijk, van de latere Karel de Grote, tot stand. Dat Willibrord juist Susteren uitzocht om zijn klooster te bouwen is dan ook niet zo heel vreemd, als we weten dat het gebied rond Aken de thuisbasis was voor de zogeheten Karolingen.

De toenmalige machthebbers gaven veel grondgebied weg aan de kerk en Susteren was een soort buitengebied, het lag aan de belangrijke Maasverbinding en op de doorgaande route van Utrecht naar Aken. Verder ligt het dorp op een droog gebied en stroomde er vroeger de Roode Beek waar, zoals de naam al aangeeft, ijzer werd gewonnen. Al met al vormde het dorp een soort grensgebied van het machtscentrum. Dat er koningen en bisschoppen in het klooster werden begraven geeft ook al aan dat het in die tijd een belangrijk klooster was. De abdij van Susteren werd eerst bewoond door monniken en vanaf de late 9e eeuw door nonnen. In de 13e eeuw werd het een stift voor rijke kanunnikessen. In de Franse tijd werd het klooster gesloten. Kort daarna is het afgebroken.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Na 17 jaar planvorming is in 2016 gestart met de herinrichting van het centrum van Susteren. Het project is medio 2017 gereed gekomen. De panden op de hoek Willibrordusstraat / Marktstraat zijn gesloopt, waaronder het oude postkantoor. Op het vrijgekomen terrein is een nieuwe supermarkt gerealiseerd met een vloeroppervlak van 1.800 vierkante meter en winkels met bovenwoningen. De voormalige Jan Linders en de loods van houthandel Peters zijn gesloopt. De Plus is uitgebreid. De Willibrordusstraat wordt omgevormd tot Willibrordusplein, waar ook enkele winkels zijn gerealiseerd.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Susteren heeft 9 rijksmonumenten.

- De RK Sint-Amelbergabasiliek (Salvatorplein 1) was aanvankelijk de kloosterkerk van de abdij van Susteren. Thans is het een parochiekerk en tevens een belangrijke bedevaartskerk, waar iedere zeven jaar een Heiligdomsvaart wordt gehouden. In de goed bewaard gebleven 11e-eeuwse kerk bevindt zich het graf van de heilige Amelberga. Het is een vroeg-romaanse kruisbasiliek met een westbouw en een uitwendige crypte. Voor de uit ca. 1060 daterende kerk stonden enkele kerken uit de regio Essen-Werden model. De 11e-eeuwse uitwendige crypte is uniek in Nederland. Het westwerk van de kerk dateert uit de 12e eeuw en was oorspronkelijk nagenoeg identiek aan dat van de kerk van het stift Essen, bestaande uit een middenbouw met een achtzijdige toren en twee lagere, flankerende traptorens. Deze opzet is niet behouden; al voordat de kerk in de jaren 1885-91 werd gerestaureerd, was de middenbouw verdwenen en was een van de torens verhoogd. De huidige opzet dateert van de restauratie en is ontworpen naar Franse voorbeelden. De kerk heeft thans een dubbeltorenfront.

In het interieur bevinden zich onder andere een stenen sarcofaag met deksel (wellicht uit de 10e eeuw), 12 grafzerken van abdissen, kanunnikessen en kanunniken (15e-18e eeuw), een doopvont uit ca. 1200, een 18e-eeuwse biechtstoel en een orgel uit het midden van de 19e eeuw met 18e-eeuws pijpwerk. In de kerk bevinden zich enkele 16e-eeuwse houten beelden van onder andere Maria, de heilige Catharina en Sint Sebastiaan. Een belangrijke kerkschat is het 12e-eeuwse eikenhouten reliekschrijn van Amelberga. Op de voorgevel staan Christus (als Majestas Domini) en Amelberga afgebeeld met in email het opschrift sors illorum est ('dit is hun deel'). Op de lange zijde staan de apostelen Petrus (12e eeuw), Paulus (1890), Andreas (12e eeuw), Jacobus (12e eeuw), Johannes (1890) en Bartolomeus (1890) afgebeeld. Op het zadeldak zijn zes allegorieën van deugden verwerkt; op een na alle uit de 12e eeuw. De schedel van Zwentibold, verpakt in stof en gekroond met een gouden lauwerkrans, wordt in de schatkamer bewaard in een 17e of 18e-eeuwse witgelakte reliekhouder. Ook de schedel van Zwentibold's echtgenote Oda wordt bewaard in een reliekhouder die sterk lijkt op die van Zwentibold. Het 'kleed van Zwentibold' is een 14e of 15e-eeuwse groen fluwelen wapenrok met borduurwerk. Het kleed is in de 19e eeuw teruggevonden en verknipt tot kussenovertrek in een biechtstoel. Kerk en geloofsgemeenschap maken deel uit van het Parochiecluster Susteren.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging KV De Graasbörgers.

- Als bedevaartsoord werd Susteren vanaf de 19e eeuw tot ongeveer 1940 vooral bezocht vanwege de relieken van de heilige Apollonia, die werd aangeroepen bij kiespijn. Op een scheiboog in het middenschip van de Sint-Amelbergakerk stond vroeger een schildering van deze heilige, maar deze is tijdens renovatie in 1971-72 verdwenen. In de schatkamer bevindt zich een 18e-eeuwse reliekhouder met een tand. Het is echter niet zeker of deze daadwerkelijk aan de heilige heeft toebehoord. Andere belangrijke relieken zijn die van de Utrechtse heiligen Gregorius van Utrecht en Alberik I. Elke zeven jaar wordt de traditionele Heiligdomsvaart van Susteren georganiseerd. Tijdens dit feestelijke religieuze evenement worden de relieken in het openbaar getoond. De eerstvolgende editie is in 2021. Soortgelijke Heiligdomsvaarten vinden tevens plaats in Maastricht, de Belgische steden Tongeren en Hasselt en in de nabije Domstad Aken. Bij gelegenheid van de heiligdomsvaart van 2007 is door de paus aan de Sint-Amelbergakerk de titel basilica minor toegekend. Vandaar de huidige naam Sint-Amelbergabasiliek.

- Het Damescomité van Harmonie St. Cecilia organiseert jaarlijks op de vrijdag na de Kerst de Snertwandeltocht (in 2020 voor de 26e keer). Iedereen is van harte welkom om mee te wandelen. Na afloop wacht dan, zoals altijd, de in eigen keuken gemaakte erwtensoep. Vertrektijden: voor de 6 km: tussen 10.00 en 15.00 uur, voor de 10 en 16 km: tussen 10.00 en 13.30 uur.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Direct Z van de kern Susteren ligt natuurgebied ’t Hout. Een gevarieerd loofbos met populieren, zomereiken en essen. Geniet er in het voorjaar tijdens het wandelen van bos met een bodem bedekt met bloeiende bosanemonen. Tijdens de herfst steekt de vuurmelkzwam zijn kop op. De kringloop in de natuur zorgt voor een mooie balans tussen dieren- en plantenleven. Daarom ringt beheerder Natuurmonumenten sommige populieren in 't Hout. Er wordt dan rond de stam bast weggehaald, waardoor de boom langzaam afsterft. Zo komt er meer dood hout in het bos. Dat is weer goed voor de komst en groei van andere flora en fauna. Dode populieren vormen bijvoorbeeld een ideale woonplaats voor spechten. In 2016 en 2017 heeft de actiegroep 'Handen af van 't Hout' met succes gestreden tegen een nieuwe spoorlijn vanaf VDL NedCar, die door 't Hout zou komen te lopen. D.w.z. de spoorlijn komt er vermoedelijk wel, maar er is in 2017 voor een ander tracé gekozen, dat dit gebied ontziet.

Tussen de natuurgebieden ’t Hout en het O daarvan gelegen IJzerenbos wordt de komende jaren ingezet op nieuwe natuur. Natuurmonumenten, Watermaatschappij Limburg (WML) en de gemeente Echt-Susteren slaan de handen ineen om dit te realiseren. Daardoor beogen de partijen ieder hun eigen doelstellingen voor het gebied te kunnen bewerkstelligen. Voor Natuurmonumenten ontstaat zo een aaneengesloten natuurgebied, WML krijgt door de nieuwe percelen meer ruimte voor waterwinning en de gemeente kan inzetten op toerisme en recreatie door bijvoorbeeld nieuwe fietsroutes te realiseren. In de zomer van 2019 wordt een totaalplan voor dit gebied ontwikkeld.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Susteren (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenorganisatie: - "Stichting Dorpsraad Susteren stelt zich ten doel om de leefbaarheid, het woongenot en het welzijn van de inwoners van onze kern, inclusief buurtschap Heide, te behouden en waar mogelijk te verbeteren. Zij beoogt dit te bewerkstelligen middels een overlegplatform tussen de kern en het gemeentebestuur, waarbij de gemeenschappelijke belangen van de inwoners alsook verenigingen en stichtingen van deze kern voorop staan. Tevens beoogt zij de belangstelling bij de eigen bewoners te wekken om daarmee een zo breed mogelijk draagvlak te creëren bij het uitbrengen van advies aan het gemeentebestuur inzake projecten/beslissingen, die voor de inwoners van aanzienlijk belang zijn. Verder beoogt zij, indien gewenst, advies uit te brengen bij (nieuwe) initiatieven van inwoners en deze zoveel als mogelijk te ondersteunen dan wel te begeleiden. Middels haar overleg- en adviesfunctie naar de gemeente beoogt zij in een zo vroeg mogelijk stadium betrokken te worden bij de beleidsvorming van de gemeente bij alle zaken die direct of indirect te maken hebben met de belangen van de inwoners van de kern of met die van de kern zelf."

- Onderwijs: - Basisschool In 't Park.

- Muziek: - Harmonie St. Cecilia is opgericht in 1920.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Susterse Boys.

- Veiligheid: - Brandweer Susteren.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Susteren Salvatorplein en - idem Rect. Meuffelsstraat.

Reactie toevoegen