Stolwijkersluis

Plaats
Buurtschap
Gouda
Krimpenerwaard Groene Hart
Zuid-Holland

stolwijkersluis_gouda_busbordje.jpg

Gouda, buurtschap Stolwijkersluis. Tot 2014 had Stolwijkersluis geen plaatsnaamborden, zodat je alleen aan het busbordje kon zien dat je er was aanbeland. In maart 2014 zijn er plaatsnaamborden geplaatst (witte borden onder komborden Gouda).

Gouda, buurtschap Stolwijkersluis. Tot 2014 had Stolwijkersluis geen plaatsnaamborden, zodat je alleen aan het busbordje kon zien dat je er was aanbeland. In maart 2014 zijn er plaatsnaamborden geplaatst (witte borden onder komborden Gouda).

Stolwijkersluis onthulling kombord.jpg

V.l.n.r. Jaap Warners van FairTrade Gouda, wethouder Wendy Ruwhof en Co van der Horst van Stg. Buurtschap Stolwijkersluis onthullen op 21-3-2014 de nieuwe komborden van Gouda met onderbord 'buurtschap Stolwijkersluis' en het logo van FairTrade gemeente

V.l.n.r. Jaap Warners van FairTrade Gouda, wethouder Wendy Ruwhof en Co van der Horst van Stg. Buurtschap Stolwijkersluis onthullen op 21-3-2014 de nieuwe komborden van Gouda met onderbord 'buurtschap Stolwijkersluis' en het logo van FairTrade gemeente

Stolwijkersluis Gouda logo buurtschap [640x480].jpg

Stolwijkersluis (buurtschap van Gouda). Logo van de Stichting Buurtschap Stolwijkersluis.

Stolwijkersluis (buurtschap van Gouda). Logo van de Stichting Buurtschap Stolwijkersluis.

Stolwijkersluis Gouda Dauwtrappen [640x480].jpg

Stolwijkersluis (buurtschap van Gouda), volle bak tijdens het jaarlijkse Dauwtrappen. Vroeg uit de veren maar zeer de moeite waard!

Stolwijkersluis (buurtschap van Gouda), volle bak tijdens het jaarlijkse Dauwtrappen. Vroeg uit de veren maar zeer de moeite waard!

stolwijkersluis_gouda_stolwijker_schutsluis_640x480.jpg

Stolwijkersluis. De cultuurhistorisch belangrijke Stolwijker Schutsluis verkeerde tot 2010 in slechte staat. Na jarenlang lobbyen zijn in dat jaar gelukkig de subsidies toegezegd om hem te kunnen restaureren.

Stolwijkersluis. De cultuurhistorisch belangrijke Stolwijker Schutsluis verkeerde tot 2010 in slechte staat. Na jarenlang lobbyen zijn in dat jaar gelukkig de subsidies toegezegd om hem te kunnen restaureren.

stolwijkersluis_stolwijker_schutsluis_gedenkplaat_17-6-2010_640x480.jpg

Stolwijkersluis. De restauratie van de monumentale Stolwijker Schutsluis is op 17 juni 2010 gestart en in 2011 gereed gekomen.

Stolwijkersluis. De restauratie van de monumentale Stolwijker Schutsluis is op 17 juni 2010 gestart en in 2011 gereed gekomen.

Stolwijkersluis kaart 1902 (Kopie).jpg

Stolwijkersluis kaart 1902

Stolwijkersluis kaart 1902

Stolwijkersluis

Terug naar boven

Status

- Stolwijkersluis is een buurtschap in de provincie Zuid-Holland, in de streek Krimpenerwaard, gemeente Gouda. T/m 1984 gedeeltelijk gemeente Gouda, gedeeltelijk gemeente Gouderak, gedeeltelijk gemeente Haastrecht. T/m 1964 tevens gedeeltelijk gemeente Stolwijk. In 1964 en 1985 hebben hier dus grenscorrecties plaatsgevonden, waardoor deze buurtschap vrijwel geheel onder de gemeente Gouda is komen te vallen. Voor details hierover zie bij Gouderak, Haastrecht en Stolwijk.

- De buurtschap Stolwijkersluis ontbeerde tot voor kort plaatsnaamborden met haar naam erop. Wel stonden er blauwe plaatsnaamborden (komborden) Gouda. Formeel kennelijk correct maar geografisch gezien eigenlijk foutief, immers de plaats Gouda bevindt zich aan de andere kant van de Hollandse IJssel. Stolwijkersluis is een buurtschap en dus plaats, weliswaar in de gemeente Gouda maar niet in de plaats Gouda. Ter (h)erkennning van de buurtschap, en haar inwoners als inwoners van die buurtschap, zijn op 21 maart 2014 nieuwe komportalen onthuld, met onder het blauwe kombord Gouda een wit bord 'buurtschap Stolwijkersluis', ten teken dat men zich in de buurtschap Stolwijkersluis bevindt, die formeel onder de stad en gemeente Gouda valt. Voorheen was de plaatsnaam alleen op het bushaltebord ter plekke te zien.

Terug naar boven

Slogan

De buurtschap Stolwijkersluis noemt zich onder het motto "dicht bij de stad en toch buiten": “De Voortuin van Gouda”.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1838-1849 Stolwijker Sluis.

Naamsverklaring
Genoemd naar de sluis bij de uitwatering van de Goudse Vliet (in de 17e eeuw Stolwijcker Vaert genoemd), die Stolwijk met de Hollandse IJssel verbindt. (1)

Terug naar boven

Ligging

- De buurtschap Stolwijkersluis ligt Z van Gouda, N grenzend aan de Hollandse IJssel, rond de Gouderaksedijk in het W en een deel van de Provincialeweg West in het O. Het deel Z van de Provincialeweg West is het deel dat tot de gemeente Vlist behoort. Verder behoren (delen van) de Zuider IJsseldijk, de Goudseweg, de Oudebrugweg en de Gouderakse Tiendweg (het eerste deel, t/m het volkstuincomplex) tot de buurtschap.

- Stolwijkersluis lag vroeger in 3 gemeenten: Gouderak, Stolwijk en Haastrecht. Het Haastrechtse deel (nu dus het deel onder de gemeente Vlist) bestond uit de woningen ten zuiden van de provinciale weg Gouda-Haastrecht tot aan de buurtschap Beneden Haastrecht. Lag vroeger de grens met Haastrecht over de Zuiderijsseldijk, nu is de gemeentegrens de Provincialeweg West. Dus vroeger, voor 1985, waren de huizen ten noorden van de Provincialeweg ook Stolwijkersluis gemeente Haastrecht. Vroeger was de IJsseldijk de weg naar Haastrecht. Nu loopt de Provincialeweg niet meer over de smalle dijken. Ook zuidelijk van Stolwijkersluis is de provinciale weg naar Schoonhoven enigszins verlegd, getuige de parallelweg genaamd Goudseweg. (205)

Terug naar boven

Statistische gegevens

De buurtschap Stolwijkersluis omvat ca. 100 huizen met ca. 250 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Stolwijkersluis ontstond in de 14e eeuw, toen een afwatering op de Hollandse IJssel werd aangelegd. Op 24 maart 1370 kregen Stolwijk en Achterbroek toestemming van Jan van Blois, Heer van Schoonhoven en Gouda, voor de aanleg van een vrije watergang naar de IJssel te Gouderak, met zoveel vlieten en sluizen als nodig zou blijken voor de afwatering. Omdat het gebied onder twee Heren viel, gaf ook Jan van Polanen, Heer van de Lek en van Breda op 31 december 1371 eveneens toestemming. De sluis gaf toegang tot de Stolwijkse Ringvaart, die in gebruik was in verband met de winning van turf.

Stolwijkersluis leidde vanaf 1377 al een zelfstandig bestaan. Rondom de toen reeds gemaakte sluis aan het einde van de vliet naar Stolwijk heeft zich een woonkern gevormd. De sluis zorgde dat de polder via de Goudse Vliet kon afwateren op de Hollandse IJssel of andersom water kon inlaten. Dat gebeurde via de uitwateringsgeul De Wijk, die nu nog prominent aanwezig is in de buurtschap. Het is een bekend fenomeen dat juist dit soort plekken aanleiding vormt voor het ontstaan van bewoning en handel. Deze uitwateringssluis, waaraan de buurtschap haar naam heeft te danken, is in 1924 definitief dichtgemaakt.

Stolwijkersluis heeft zich onder invloed van Gouda ontwikkeld tot een knooppunt, waar het verkeer dat uit de Krimpenerwaard naar de stad wilde, samenkwam. Gouda was een belangrijke handelsstad, waar veel markt gehouden werd. Boeren uit de regio, ook uit de Krimpenerwaard, brachten hier hun handelswaar en gaven hun geld uit. Om op tijd op de markt te zijn, werd vaak al de dag ervoor gereisd en een overnachtingsplek in Stolwijkersluis gezocht. Dat lag vroeger buiten de poorten van de stad aan de overzijde van de Haastrechtse Brug. Die brug werd in 1471 gebouwd op kosten van de stad. Tot 1883 was dit de enige uitgang van de waard over de weg. Doordat de buurtschap zo ging functioneren als een belangrijk verkeersknooppunt, ontstond er een concentratie van herbergen.

Stolwijkersluis was daarnaast een belangrijke plek door de aanwezigheid van een rechthuis. Meestal werd voor kleine dorpen recht gesproken in herbergen. Zo werd ook voor de ‘ambachtsheerlijkheid’ Gouderak recht gesproken in een herberg aan de Gouderaksedijk bij het vroegere overzetveer naar de Veerstal in Gouda. In dit ‘Regthuys’ deden schout en schepenen van Gouda dienst voor Gouderak. De locatie bij het overzetveer had het voordeel dat de schout van Gouda een lange reis naar het dorp Gouderak bespaard bleef. Het pand is in de jaren zestig gesloopt.

In 1827 zijn de grensbepalingen voor het kadaster voor gemeenten in het kanton Haastrecht vastgesteld bij Zwaanenburg in Stolwijkersluis.

Het overzetveer dat de verbinding met Gouda onderhield wordt al in 1325 genoemd. In 1926 is het opgeheven.

De buurtschap heeft een eigen winkelbestand gehad en stond tot enkele decennia geleden geheel los van Gouda. En de Goudse schaatsclub schaatste op de ijsbaan van Stolwijkersluis.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Integrale Gebiedsuitwerking Stolwijkersluis.

- In 2012 is het Bestemmingsplan Stolwijkersluis vastgesteld.

- Het koudasfaltbedrijf van de firma Volker Wessels, dat sinds 1930 aan de Gouderaksedijk was gevestigd, is in 2014 met haar activiteiten gestopt. Een herbestemming van het terrein is nog niet bekend.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De Haastrechtse Molen, die officieel molen Polder Beneden-Haastrecht heet, stond tot 1964 op grondgebied van de gemeente Haastrecht en daarmee in de buurtschap Beneden-Haastrecht, maar is in dat jaar door een grenscorrectie naar de gemeente Gouda en daarmee in feite naar de buurtschap Stolwijkersluis verhuisd (als zijnde de dichtstbijzijnd gelegen kern in de gemeente Gouda). Het deel oostelijk van de rotonde bij Stolwijkersluis zou je althans na de grenscorrecties als een oostelijke ‘uitloper' van die buurtschap kunnen zien. De gemeentegrens Gouda-Vlist loopt net ten oosten van de molen.

De molen is een stellingmolen die gebouwd is in 1862 voor een aanneemsom van bijna ƒ 17.000 (circa € 7.700). Tot 1988 was dit de enige nog in Nederland bestaande stenen poldermolen met stelling. In dat jaar is namelijk de Nieuwlandse Molen te Hoek van Holland ingrijpend verbouwd en van een stelling voorzien. Daarmee werd het de tweede stenen poldermolen met stelling.

De molen doet nog altijd dienst. Per minuut kan 33.000 liter water vanuit de polder Beneden Haastrecht (circa 310 hectare groot) worden overgepompt in de Hollandse IJssel. Wanneer er onvoldoende wind is, kan een beroep worden gedaan op een elektromotor, die in 1971 werd geplaatst, Deze motor drijft een vijzel aan met een doorsnede van 1,35 meter. In 1952 werd de molen gerestaureerd in opdracht van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg. De huidige molenaar, Jan Noorlander, komt uit een oud molenaarsgeslacht en is geboren op molen De Bachtenaar bij de Vlist. Al bijna een eeuw lang (sinds 1908) wordt de Haastrechtse Molen bemalen door de familie Noorlander. De molen kan niet worden bezichtigd (hij wordt door de familie Noorlander bewoond), dat wil zeggen u kunt hem alleen bekijken vanaf de openbare weg.

- De Stolwijker Schutsluis aan de Gouderaksedijk verbindt de Stolwijkervaart met de Hollandsche IJssel. De sluis dateert uit ca. 1800 en verkeerde de afgelopen jaren in slechte staat. Onder meer de gemeente Gouda en de Stichting Buurtschap Stolwijkersluis hebben zich jarenlang ingezet om fondsen te werven voor restauratie. Door achterstallig onderhoud kon er niet lang meer worden gewacht. Volgens voorzitter van de buurtschap Co van der Horst was het daarom `restaureren of slopen`.

In 2010 is de financiering van de restauratie eindelijk rond gekomen. De renovatie, die ca. 2 miljoen euro heeft gekost, is eind 2011 gereed gekomen. De Stolwijker Schutsluis is een zeer bijzondere sluis. Het is de meest inlandige zeesluis van Nederland. Eb en vloed spelen er nog een rol. - Filmpje over de Stolwijker Schutsluis. - Het rapport De Stolwijkersluis - Toekomst voor een gespaard landschap (Wageningen Universiteit, 2004) schetst diverse mogelijkheden voor een cultuurhistorisch verantwoord herstel van de sluis. Met beschrijving van ontstaan en ontwikkeling van het omringende landschap. - Krantenartikel over de Stolwijker Schutsluis uit juni 2009. - Dossier over de Stolwijker Schutsluis op de site van Stichting Buurtschap Stolwijkersluis.

- Waaiersluis aan de Zuider IJsseldijk. Wandelaars kunnen over deze sluis de Hollandsche IJssel oversteken naar de Goudse wijk Goverwelle.

- De hierboven genoemde 3 objecten zijn de rijksmonumenten van Stolwijkersluis. Verder is er nog een aantal gemeentelijke monumenten. De belangrijkste daarvan zijn: Gouderaksedijk 3 t/m 11, 19 t/m 29, 55, 77, 105, 115 en 133, Goudseweg 2 en 8, Zuider IJsseldijk 4 en 6 en Gouderakse Tiendweg 30.

- Gietijzeren ophaalbrug aan de Gouderakse Tiendweg. In 1888 wordt een plan uitgevoerd om 5 bruggen te vernieuwen, de Stolwijkersluis te vernieuwen en de ringvaart te verdiepen. Zodoende kwam er ook een nieuwe brug aan het begin van de Gouderakse Tiendweg.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Voor het Dauwtrappen in en rond Stolwijkersluis op Hemelvaartsdag moet je vroeg uit de veren, maar het is een bijzondere ervaring die je zeker eens meegemaakt moet hebben. En het is een leuke manier om de buurtschap Stolwijkersluis en het bijzondere omringende landschap van de Krimpenerwaard eens op een andere manier te leren kennen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Er lopen diverse gemarkeerde wandel- en fietsroutes langs en rond Stolwijkersluis. Zo zijn er bijvoorbeeld de fietsroute Fietsen langs historische vaarwegen (49 km), uitgegeven door de Provincie Zuid-Holland, de Goudse Sluizenroute en de fietsroute Gouda-Berkenwoude.

- De Gouderakse Tiendweg, Z van en parallel aan de lintbebouwing van Stolwijkersluis, is een landweggetje met twee smalle stroken asfalt met daartussen een onverharde  middenberm. Doel ervan is het landelijke karakter van deze weg te benadrukken en te voorkomen dat er hard wordt gereden door wielrenners en  bestemmingsverkeer naar het aan deze weg gelegen volkstuincomplex Groen­akker. In de zomer van 2016 is het weggetje door het hoogheemraadschap geheel geasfalteerd.

Volgens de Werkgroep Gouda-Krimpenerwaard is dat tegen de afspraken gebeurd - en was juist afgesproken dat stukken asfalt uit de middenberm zouden worden verwíjderd - en werd het hierdoor een 'racebaan' voor wielrenners en automobilisten. Volgens het hoogheemraadschap was het project uitgevoerd om het pad beter begaanbaar te maken. Gelukkig zag zij ook in dat dit bij nader inzien geen gelukkige zet was en is het pad kort na de asfaltering weer in de oude staat teruggebracht.

Terug naar boven

Links

- Op de site van de Stichting Buurtschap Stolwijkersluis vind je nog zeer vele pagina's interessante informatie over de geschiedenis van en recente ontwikkelingen in deze cultuurhistorisch en landschappelijk bijzondere buurtschap. Zeer de moeite waard om eens op je gemak te bekijken.

- Volg actualiteiten over de buurtschap Stolwijkersluis e.o. op Twitter.

- In het proefschrift van Hetty van der Stoep: "Stories becoming sticky. How civic initiatives strive for connection to governmental spatial planning agendas" (Wageningen Universiteit, 2014) analyseert de auteur - naast een andere casus in Zuid-Limburg - hoe, in 25 jaar tijd, dankzij langdurige constructieve samenwerking tussen burgerinitiatieven en overheidsorganisaties e.a. maatschappelijke organisaties, het gebied Stolwijkersluis veranderde van 'vergeten wormvormig aanhangsel van Gouda', dat dreigde te verstedelijken en te verrommelen, naar een cultuurhistorisch waardevol gebied met o.a. de in 2011 gerestaureerde Stolwijkersluis (die, na jarenlange verwaarlozing, diverse malen dreigde te worden afgebroken) en de omvorming van het gebied naar een recreatief van belang zijnd Veenweidepark, als verbinding tussen en overgang van het stadsgebied van Gouda naar het landelijk veenweidegebied van de Krimpenerwaard. Zie vooral de pagina's 109-176.

Reactie toevoegen