Stevensweert

Plaats
Dorp
Maasgouw
Midden-Limburg
Limburg

stevensweert_plaatsnaambord_kopie.jpg

Stevensweert is een dorp in de provincie Limburg, in de regio Midden-Limburg, gemeente Maasgouw. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1990. In 1991 over naar gemeente Maasbracht, in 2007 over naar gemeente Maasgouw.

Stevensweert is een dorp in de provincie Limburg, in de regio Midden-Limburg, gemeente Maasgouw. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1990. In 1991 over naar gemeente Maasbracht, in 2007 over naar gemeente Maasgouw.

LB gemeente Stevensweert in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Stevensweert in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Stevensweert in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Stevensweert

Terug naar boven

Status

- Stevensweert is een dorp in de provincie Limburg, in de regio Midden-Limburg, gemeente Maasgouw. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1990. In 1991 over naar gemeente Maasbracht, in 2007 over naar gemeente Maasgouw.

- Wapen van de voormalige gemeente Stevensweert.

- Onder het dorp Stevensweert vallen ook de buurtschappen Bilt, Brandt en Eiland.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Staeveswaert.

Oudere vermeldingen
1221 in Werde, 1223 de Werdene, 1246 de Weerde, 1441 Werdt Sti. Stephani, 1485 Weerde Sti. Stephani, ca. 1550 S. Steuens werdt, 1647 't Fort St. Stevenswaert, 1649 Stephanowerta ab Hispanis munita 1633, 1649 St. Stevens Waert, 1840 Stevensweerd.

Naamsverklaring
Betekent het Oudnederlandse werde = weerd 'land aan water, riviereiland'. De plaatselijke parochiekerk (13e-eeuws) had Stephanus als patroonheilige.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Stevensweert grenst in het Z aan Ohé en Laak, in het W aan de rivier de Maas, België en de Belgische plaatsen Geistingen en Kessenich, in het NW aan Thorn, in het N aan Wessem, in het NO aan Maasbracht en in het O aan het Julianakanaal, buitengebied van Sint Joost en aan Echt, en ligt NO van de Belgische plaats Maaseik, ZW van Roermond, W van de A2, Knooppunt Het Vonderen (A2/67) en de A67 en N van Susteren. Het dorpsgebied wordt omgeven door recreatieplassen, zowel op Nederlands als op Belgisch grondgebied.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Stevensweert 186 huizen met 1.015 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 109/600 (= huizen/inwoners) en de buurtschap Op het Eiland 77/415. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 660 huizen met ca. 1.650 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Vanwege de strategische ligging kiezen de Spanjaarden in 1633, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, Stevensweert uit voor het aanleggen van een sterke vesting. Er komt een systeem van wallen, grachten en ravelijnen. Ter bescherming tegen de vuurkracht van de kanonnen wordt het dorp omringd met een hoge aarden wal met daarin 7 uitspringende punten (bastions). Rondom deze wal wordt een brede gracht uitgegraven met 5 verdedigingseilanden (ravelijnen). Aan de buitenzijde van deze gracht lag de buitenwal.

Begin 18e eeuw is de vesting veroverd door Staatse troepen van de Republiek der Verenigde Nederlanden. De militairen vormen een protestantse gemeenschap met een eigen kerkgebouw, temidden van de katholieke bevolking. Eind 18e eeuw is Stevensweert bezet door het Franse leger. Na de nederlaag van Napoleon komt het dorp in 1814 bij Nederland. In 1830 schaart bijna heel Limburg zich aan de kant van de Belgische opstand, maar 9 jaar later wordt het dorp weer toegewezen aan Nederland.

In 1858 maaktt de bekende architect Pierre Cuypers het plan voor een nieuw raadhuis. Vlak daarna worden de vestingwerken verkocht en vervolgens geleidelijk gesloopt. Wat overblijft is het regelmatige stratenplan met daaromheen een laaggelegen terrein met hier en daar glooiingen van de voormalige verdedigingswerken. Recentelijk is een deel van de vestingwerken gereconstrueerd. De oude kern is rond 1980 volledig gerestaureerd. Stevensweert kreeg toen een beschermd dorpsgezicht. De oude monumenten, de straten en pleinen geven het dorp een grote historische uitstraling. (bron: gemeente Maasgouw)

"In het midden van het Jan van Steffeswertplein is in verschillend bestratingsmateriaal een stervormige afbeelding te zien. Dit geeft aan hoe de straten in de vesting werden aangelegd en eeuwen later nu nog onveranderd lopen. Heb je je wel eens afgevraagd hoe dit zo is ontstaan? Dit is bewust zo gedaan. Nadat in 1632 Maastricht door de Staatse (lees Hollandse) troepen werd heroverd op de Spanjaarden, is Stevensweert in 1633, als reactie op dit verlies, door de Spanjaarden veranderd in een vesting. Het dorp lag op een eiland tussen de Oude Maas (waar nu grindgaten liggen) en de Nieuwe Maas (grens met België). Op oude gravures en kaarten worden deze namen genoemd. Dit eiland lag ook halverwege Venlo en Maastricht. De Spanjaarden legden de vesting aan vanwege deze strategische ligging.

Het moest een bijzondere vesting worden. Er werd een cirkel afgepaald met een doorsnee van ruim 390 meter. Deze afgepaalde cirkel bepaalde waar de wal kwam te liggen. Buiten de wal ontstond de gracht. In de gracht lagen 5 verdedigingseilandjes (ravelijnen) en in de hoofdwal ontstonden 7 punten (bastions). De straten lopen als spaken in een wiel naar het midden. Het belangrijkste gebouw in het centrum was de Hoofdwacht, het grote witte gebouw tegenover het “Oad Kloaster”. Vanuit de Hoofdwacht had de commandant een schitterend overzicht als de vesting werd aangevallen. Hij kon de soldaten van zijn garnizoen daar naartoe sturen waar het nodig was. Voor de Hoofdwacht ligt een tegel in de grond met het jaartal 1633. Dit duidt aan dat hier de straten bijeen komen. We noemen dit het meetkundig middelpunt van de vesting.

Alle gebouwen die bij de aanleg van de vesting Stevensweert in de weg lagen, werden door de Spanjaarden afgebroken, zoals boerderijen, schuren en zelfs de pastorie. Het kasteel en de oude middeleeuwse kerk bleven gelukkig overeind! Vanuit het midden van de vesting lopen de straten naar de hoofdwal. Het unieke hiervan is dat de straten in het verlengde uitkomen op een bastion of een ravelijn. Het huidige stratenpatroon is gebaseerd op een meetkundig grondplan. In feite zijn er twee haaks op elkaar geplaatste hoofdassen. Je kunt vanaf de Maas via het kerkhofpad tot Café De Veldpoort kijken (dit is de as Jan van Steffeswertplein / Veldstraat Oost / Nieuwendijk) en vanaf de Beertuin kun je richting zuiden naar de Hompesche Molen kijken (dit is de as Molenweg Noord en Zuid). Deze twee hoofdassen delen de vesting in vier kwartieren. Elk kwartier is verdeeld in drie wigvormige huizenblokken.

Vanwege dit stratenpatroon neemt de vesting Stevensweert binnen de Nederlandse vestingsteden en -dorpen een unieke plaats in. Andere vestingen hebben dit stratenpatroon namelijk niet! We mogen daar met recht trots op zijn. Dit is een prachtig stuk erfgoed. Om dit erfgoed aan de Stevensweertenaren en de bezoekers te tonen is een vijfde van de voormalige vesting teruggebracht, bestaande uit een hoofdwal, een heel bastion en aan de kant van de Beertuin een half bastion, een stukje gracht en een ravelijn." (bron: dorpsmagazine Stevenswee(r)tjes, mei 2019)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de volgende instanties:

- "Amici Insulae is een in 1983 opgerichte vereniging van mensen die een binding hebben met of anderszins belangstelling hebben voor de indrukwekkende historie van Stevensweert en Ohé en Laak. Daar deze twee plaatsen op een eiland liggen in de Maas, draagt de vereniging de naam Amici Insulae, oftewel Vrienden van het Eiland in de Maas. De naam is gegeven naar het enige boek dat over de geschiedenis van deze dorpen is uitgegeven, in 1955, geschreven door o.a. pater W. Sangers en A. Simonis. Dit boek droeg de titel: "Er ligt een Eiland in de Maas". De vereniging wil de belangstelling bevorderen voor het karakter, de cultuur en de geschiedenis van de genoemde dorpen. Zij doet dat o.a. door elk jaar een jaarboek uit te geven met artikelen, handelend over het verleden en aangevuld met krantenartikelen, die een beeld geven over enig jaar. Tot haar doelstelling behoort tevens het oprichten van kleine monumenten. De contributie bedraagt slechts minimaal € 12,00 per jaar. Ieder lid heeft met zijn gezin gratis toegang tot het Streekmuseum. Tevens ontvangt ieder lid (inmiddels meer dan 500 leden!) het jaarboek. Amici Insulae heeft een bijzondere relatie met het Streekmuseum. Statutair is bepaald dat een derde van de contributiegelden wordt gebruikt als financiële steun aan het museum."

- De oprichting van Streekmuseum voor Stevensweert en Ohé en Laak in 1983 was een logisch gevolg van de grootscheepse restauratieactiviteiten die in deze jaren werden uitgevoerd in de historische kern van het eerstgenoemde dorp. Zo zijn bijvoorbeeld de markt en het Jan van Steffeswertplein bestraat met maaskeien, oude panden opgeknapt, het asfalt in de straten van de oude kern verwijderd en vervangen door klinkers. Op de markt is de dorpspomp weer geplaatst en aan de Maas is een authentiek vestingkanon geplaatst.

Bij dit alles ontstond er behoefte aan een museum. Zo kon er meer informatie worden gegeven aan zowel de inwoners als aan bezoekers van elders. De gerestaureerde protestantse kerk, voor godsdienstoefeningen niet meer in gebruik, bood daartoe in eerste instantie een voortreffelijk onderdak. In 1991 verhuist de hele collectie naar het voormalige gemeentehuis van Stevensweert, dat door de gemeentelijke herindeling per 1 januari van dat jaar ter beschikking is gekomen. Het gebouw is een rijksmonument, in 1858 ontworpen door de beroemde architect P.J.H. Cuypers.

De gemeente Maasgouw telt drie prachtige musea met elk een eigen specifieke collectie. De collecties vertellen een verhaal: leerzaam, boeiend, inspirend en uitnodigend. Om het bezoek te stimuleren bieden de Maasgouwse musea een aantrekkelijke mogelijkheid aan: 3 musea voor de prijs van 2! Je betaalt als individuele bezoeker bij het eerst gekozen museum de normale entreeprijs en ontvangt vervolgens een combi-ticket waarmee je bij de andere twee musea slechts de halve entreeprijs hoeft te betalen. Het combiticket is 1 jaar geldig. Naast het Streekmuseum betreft het het Maas Binnenvaartmuseum in Maasbracht en Gemeentemuseum Het Land van Thorn.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Stevensweert heeft 22 rijksmonumenten.

- Stevensweert heeft 19 gemeentelijke monumenten.

- De Hompesche Molen (Molendijk 6, onder de link staat een verouderd adres Bilt 1) is een 18e-eeuwse stellingmolen op het Eiland in de Maas, tussen Stevensweert en Ohé en Laak en vlak bij de Maasplassen. De molen is tot aan de bovenste wiek bijna 37 meter hoog en is daarmee de hoogste molen van Limburg. Vanaf 1719 was de heerlijkheid Stevensweert in handen van graaf Reinier Vincent van Hompesch. Deze wilde een eigen banmolen, waarin de bewoners verplicht waren hun granen te malen, zodat de graaf een deel van de opbrengsten kon opeisen. Er was reeds een molen aanwezig, maar deze was militair bezit. De nieuwe molen werd tussen 1721 en 1722 gebouwd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog liep de molen dusdanig zware schade op dat deze niet meer kon functioneren. Tussen 1948 en 1949 is de molen gerestaureerd. Doordat de toenmalige molenaar zich later op een andere bedrijfstak ging richten, raakte de molen wederom in onbruik en in slechtere toestand, waardoor tussen 1975 en 1977 opnieuw een renovatie volgde. Daarna is er nog jarenlang door een vrijwillige molenaar tarwe en gerst gemalen voor gebruik als veevoer.

Het bijzondere van de molengebouwen is dat bij reparaties in het verleden molendelen gebruikt zijn in onder andere de schuur en bijgebouwen. Goed zichtbaar is nog een houten roede in het dak van de aangrenzende schuur. Ook bijzonder goed zichtbaar is de oorspronkelijke wijze waarop met stropoppen het dak winddicht is gemaakt. Van 2005 tot 2013 was er in de bijgebouwen en het molenaarshuis naast de molenromp een bezoekerscentrum van de Panheelgroep en Stichting Ark. Sinds 2009 is in het aan de molen grenzende molenaarshuis een brasserie gevestigd. In 2014 werd de molen eigendom van Natuurmonumenten (onder de link vind je een informatieve pagina over de molen op de site van Natuurmonumenten. In 2015 is de molen gerestaureerd en toegankelijk gemaakt voor publiek. Tevens is er een informatiepunt van Natuurmonumenten gevestigd, als onderdeel van Rivierpark Maasvallei.

De molen telt acht verdiepingen, in molentermen 'zolders' genaamd, inclusief het souterrain, dat vroeger ook als gevangenis is gebruikt. Het bouwwerk is geheel opgetrokken uit baksteen en is rond gevormd. Sinds 2011 is de molen 's avonds en gedurende de hele nacht blauw/paars verlicht, waardoor deze van veraf te zien is. Het deel waar de molenaar werkt heet meelzolder. Vanaf de meelpijp stond hij vlak bij de deur naar de stelling. Op de stelling legt hij zeilen voor en zet de molen in de wind. De molen is uitgerust met fokwieken, waarop de molen al aardig kan malen. Bij weinig wind legt de molenaar zeilen voor. Boven in de molen is de kapzolder, daaronder de luizolder, de graanzolder en steenzolder: de plek waar de molenstenen liggen.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Hier kun je zien wat er de komende maanden in Stevensweert te doen is. En dat is best veel, voor zo'n klein dorp. Een reuze handige activiteitenagenda voor alle activiteiten in het hele dorp, opgezet door de Dorpsraad, zodat men niet op alle afzonderlijke verenigingssites hoeft te zoeken om te zien wat er te doen is.

- "Op 5 januari 2019 vond de 2e editie van de Nieuwjaarsborrel plaats in zaal De Maaspoort te Stevensweert. De initiatiefnemers (parochie-comité, museum, dorpsraad, Amice Insulae) kunnen terugkijken op een zeer geslaagde bijeenkomst. De opzet was om de dorpsbewoners de gelegenheid te geven om elkaar “gelukkig nieuwjaar” te wensen. Gezien de mooie opkomst, 75 deelnemers, kunnen de organisatoren spreken van een geslaagde Nieuwjaarsborrel. Het was een super gezellige avond waarbij veel leuke “oude” herinneringen werden gedeeld. Duidelijk is dat veel inwoners open staan om elkaar te ontmoeten en zo bijdragen aan de gemeenschapszin. We kunnen dan ook spreken van een geslaagde tweede Nieuwjaarsborrel. Extra cachet kreeg deze avond doordat de voorafgaande H. Mis in het teken stond van deze Nieuwjaarsborrel en opgeluisterd werd door harmonie St. Stephanus en dameszangkoor De Maasgalm. De organisatoren zijn deze beide verenigingen dan ook zeer erkentelijk voor deze geste. Graag bedanken de organisatoren de aanwezigen voor hun komst en natuurlijk verwachten ze weer zoveel mogelijk Stevensweertenaren bij de volgende
Nieuwjaarsborrel." (bron: dorpsmagazine Stevenswee(r)tjes)

- Op een zondag eind augustus organiseert Harmonie St. Stephanus (in 2020 voor de 41e keer) de jaarlijkse Rommelmarkt op het sfeervolle Jan van Steffeswertplein te Stevensweert. Een heel jaar verzamelen en een rondgang door het dorp staat er altijd weer garant voor dat de inmiddels wijd en zijd bekende Rommelmarkt een enorme hoeveelheid spullen van de meest uiteenlopende aard herbergt : glas-, porselein- en aardewerk, schilderijen, elektrische apparaten, boeken en CD's/LP’s, snuisterijen, fietsen, kleine meubelstukken, speelgoed, huis- tuin- en keukenspullen en nog veel meer. Zoek je iets speciaals voor een zeer betaalbare prijs, dan is een bezoekje aan deze Rommelmarkt zeker de moeite waard. Aanvang 13.00 uur. De entreeprijs bedraagt 1 euro.

"De rommelmarkt is door de jaren heen uitgegroeid tot een van de grootste en meest bezochte rommelmarkten in de regio. Iedere laatste zaterdag van de maand tussen 11.00 en 12.00 uur (met uitzondering van augustus) kunnen inwoners (verkoopbare) spullen aanbieden bij onze container op de parkeerplaats van sportpark De Werken te Stevensweert. We verzoeken je echter beleefd geen bankstellen, fauteuils, matrassen en andere grote meubelstukken aan te bieden. Ze nemen bij opslag enorm veel ruimte in beslag en worden zelden of nooit verkocht. Om milieutechnische redenen mogen we tevens geen koelkasten, diepvriezers, beeldschermen en tv’s aannemen. We verwijzen je voor deze spullen naar het kringloopbedrijf of het milieupark van de gemeente Maasgouw."

- Kermis (september).

- Tijdens het Kaarsenfeest (op een vrijdagavond half december) branden vele honderden kaarsen achter de ramen van de prachtige panden aan het historische Jan van Steffeswertplein. Deze traditie is gestart naar een voorbeeld van de stad Gouda. In combinatie met de muziek en zang in de RK kerk, het Protestants kerkje, het Streekmuseum, de pastorie en het gemeenschapshuis aan het plein zorgt dit voor een unieke, intieme en romantische kerstsfeer. Jaarlijks genieten honderden mensen onder het genot van een glaasje glühwein of chocolademelk van dit prachtige schouwspel. De avond wordt muzikaal opgeluisterd door diverse koren, ensembles en muziekgezelschappen die in en buiten de gebouwen op het plein optreden.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Wandelroute Rondje Molenplas (5,8 km).

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Stevensweert (online te bestellen).

Terug naar boven

Links / voorzieningen / verenigingsleven

- Algemeen: - Site van en over Stevensweert, opgezet door de Dorpsraad.

- Nieuws: - Nieuws uit Stevensweert op Facebook.

- Belangenorganisatie: - "Stichting Dorpsraad Stevensweert is in samenspraak met de burgers opgericht om de leefbaarheid in het dorp te behouden en waar mogelijk te vergroten. De dorpsraad enthousiasmeert initiatieven en bevordert de voortgang. De afstand tussen de lokale overheid enerzijds en de gemeenschap anderzijds zal door samenwerking verkleind moeten worden. Via onze Contactpagina kan iedere inwoner contact opnemen met de Dorpsraad om om het even wat aangaande ons dorp te berde te brengen. Waar staan we voor?: in samenspraak met de burgers streven naar het behouden/bevorderen van de leefbaarheid in Stevensweert door: een hoogstaand voorzieningenniveau; het bevorderen van een goede woon-, werk- en leefsituatie in het dorp; een hoge mate van veiligheid nastreven; het bevorderen van het ‘dorpsgevoel’/ ‘wij gevoel’; een keuze van recreatieve / toeristische voorzieningen in relatie tot het bevorderen van de wens van de burgers.

Hoe willen we dit bereiken?: door te luisteren naar wat er leeft in het dorp; door een rol te spelen bij vraagstukken die spelen tussen overheid en dorp; door snel en adequaat te reageren op vragen, opmerkingen of suggesties uit het dorp; door voor de gemeente aanspreekpunt (gevraagd en ongevraagd advies) te zijn en bepaalde onderwerpen op de politieke agenda te krijgen; door de binding van de inwoners met het dorp te stimuleren in samenwerking met de bewoners; gestructureerd overleg met de gemeente; minimaal 1 keer per jaar een openbare informatiebijeenkomst te organiseren."

- Onderwijs en kinderopvang: - Voor alle kinderen van Ohé en Laak, Stevensweert en omgeving, hebben ze tegenwoordig alles onder één dak: Basisschool De Maasparel, het kindercentrum en het Bibliocenter. Modern onderwijs in een modern gebouw, met als kernwaarden: veiligheid, respect, verbondenheid, verantwoordelijkheid. Hun kracht als team: samen gericht op kwaliteit en ontwikkeling.

- Muziek: - "Het ontbreken van een muziekgezelschap bij kerkelijke gelegenheden en andere feestelijkheden in Stevensweert was in 1945 en ook al jaren daarvoor onderwerp van discussie geweest. Het dorp was in die tijd niet alleen geografisch een 'Eiland in de Maas', maar ook op het muzikale vlak vormde het een eiland binnen de Midden-Limburgse muziekwereld. Kennelijk bestond er geen dringende behoefte om tot oprichting van een eigen harmonie over te gaan, wat voor een dorp met zo'n rijke historie toch wel eigenaardig was. Na de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog gingen na de bevrijding echter steeds meer stemmen op om te komen tot het oprichten van een muziekgezelschap. Ook Ber Nelissen, die de nodige muzikale ervaring had opgedaan bij de harmonie van Buchten, vond het te gek voor woorden dat Stevensweert geen harmonie rijk was. Op zijn eigen onnavolgbare manier wist hij Jac Slijpen en Jan Jeurissen zo te bewerken dat deze geheel informeel een briefje op het gemeentelijk publicatiebord hingen met de mededeling dat op 25 november 1945 een vergadering belegd zou worden aangaande dit onderwerp.

Staande die vergadering gaven zich 39 personen op als lid van de nieuwe vereniging. Tot patroon van de vereniging werd St. Stephanus gekozen. Na enkele succesvolle acties ter bekostiging van het instrumentarium werd er druk gerepeteerd en kon op 17 juli 1946 worden overgegaan tot de definitieve oprichting van de vereniging. Er werd gestart met 48 leden. Na een periode van anderhalf jaar repeteren en een flinke portie doorzettingsvermogen en gezelligheid was het op 5 mei 1947 dan eindelijk zover dat de harmonie haar eerste muzikale rondwandeling door het dorp maakte. Hoewel de harmonie slechts enkele marsen kon spelen, was het hele dorp op deze nationale Bevrijdingsdag uitgelopen om op enthousiaste wijze haar belangstelling te tonen. Vanaf dat moment is Harmonie St. Stephanus niet meer weg te denken bij feestelijke en kerkelijke gelegenheden in Stevensweert." Vandaag de dag heeft de harmonie nog altijd - of weer - ca. 48 leden. Alleen komt tegenwoordig de in 1984 opgerichte Jeugdharmonie met ca. 30 leden er nog bij.

- Sport: - Voetbalvereniging RKVV Stevensweert.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Stevensweert.

Reactie toevoegen