Steggerda

Plaats
Dorp
Weststellingwerf
Stellingwerven
Fryslân

steggerda_collage.jpg

Steggerda is een dorp in de provincie Fryslân, in de streek Stellingwerven, gemeente Weststellingwerf. (© Jan Dijkstra, Houten)

Steggerda is een dorp in de provincie Fryslân, in de streek Stellingwerven, gemeente Weststellingwerf. (© Jan Dijkstra, Houten)

steggerda_groen.jpg

Mooi groen Steggerda

Mooi groen Steggerda

steggerda_dorpsgezicht.jpg

Dorpsgezicht van Steggerda

Dorpsgezicht van Steggerda

steggerda_kerk.jpg

Ook de kerk van Steggerda staat mooi in het groen.

Ook de kerk van Steggerda staat mooi in het groen.

steggerda_lindevallei.jpg

In het centrum van Steggerda kijken we over de Lendevallei.

In het centrum van Steggerda kijken we over de Lendevallei.

steggerda_lendevallei.jpg

Ook dit is de Lendevallei bij Steggerda.

Ook dit is de Lendevallei bij Steggerda.

Steggerda

Terug naar boven

Status

- Steggerda is een dorp in de provincie Fryslân, in de streek Stellingwerven, gemeente Weststellingwerf.

- Steggerda bestaat uit twee kernen: een kern aan de kant van Noordwolde, en een kern aan de kant van De Blesse, met sinds 1922 een eigen RK kerk (de St. Fredericuskerk), als opvolger van de Z gelegen kerk die te Overburen was gelegen.

- Onder het dorp Steggerda valt ook de buurtschap Overburen (deels). Volgens dit artikel is er op grondgebied van het dorp (-Oosteinde) ook een buurtschap Zevenroeden geweest ('richting de Lende'). Zo te zien is deze buurtschap er tegenwoordig niet meer.

Terug naar boven

Naam

In het Stellingwerfs
Steggerde.

Oudere vermeldingen
1408 Steggerden, 1448 Oldesteckerde, 1449 Oldesteggherde, 1542-1543 Steggerden.

Naamsverklaring
Onverklaard. Het is niet waarschijnlijk hierin gaarde 'tuin' of erde 'bouwland' te zien. In 1861 schreef men ook nog Steggerden. De vorm op a is analoog aan namen als Vinkega, Peperga en Wolvega. De toevoeging Olde- is opmerkelijk.(1)

Terug naar boven

Ligging

Steggerda ligt ZO van Wolvega, en grenst in het N aan het riviertje de Lende, in het O aan Vinkega, in het Z aan de provincie Overijssel (kernen Eesveen / Eese en Willemsoord) en in het W aan Peperga.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Steggerda 101 huizen met 560 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 450 huizen met ca. 1.050 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Kerkelijk
Steggerda is een van de katholieke 'enclaves' in het overwegend protestantse Fryslân. In 1759 wordt hier een RK schuilkerk gebouwd: een schuur met beneden paarden en boven kerkruimte. De priester woont in een klein aangebouwd woonhuis. De eerste echte RK kerk na de Reformatie komt hier pas in 1839, en wel in de buurtschap Overburen. Na nieuwbouw van de Sint-Fredericuskerk in het dorp in 1921 wordt de kerk in Overburen gesloopt.

Waterschap
Rond 1918 worden plannen ingediend om te komen tot de oprichting van een Waterschap Steggerda, van aanvankelijk ca. 1.000 ha, later ca. 3.000 ha. Deze plannen gaan niet door. In plaats daarvan is in genoemd jaar het veel grotere Waterschap De Linde opgericht, dat ca. 14.000 ha omvat, aan weerszijden van de Linde, van Oldetrijne tot Elsloo.

Postaal
In 1852 krijgt Steggerda zijn eerste postale inrichting. Dit is een 'bestelhuis' (een eenvoudige, basale vorm van postkantoor), dat Steggerdasloot wordt genoemd. Deze inrichting wordt in 1871 opgevolgd door een volwaardig hulppostkantoor.

- Enkele stukjes uit de geschiedenis van Steggerda.

- Commissie Dorpsarchief Steggerda (DAS) verzamelt herinneringen, zoals materialen en verhalen, over wat zich in het verleden in het dorp heeft afgespeeld, en legt dat vast zodat het voor volgende generaties bewaard blijft. De verzamelde materialen worden opgeslagen in een archief in het MFC. Op verzoek kunnen geïnteresseerden daar inzage in krijgen. Tijdens het winterseizoen is het archief iedere eerste zaterdagochtend van de maand geopend.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Basisschool Triangel is per 1 augustus 2019 opgeheven. De school had in schooljaar 2018-2019 nog maar 11 leerlingen. Dat is onder de landelijke absolute ondergrens van 23 leerlingen en onder de gemeentelijke opheffingsnorm van 33 leerlingen. Vóór de zomervakantie van 2018 stemden de medezeggenschapsraden van Dorpsschool De Blesse en OBS Triangel over het fuseren van de twee scholen. De medezeggenschapsraad van Dorpsschool De Blesse stemde tegen het voornemen tot fuseren. Hierdoor werd duidelijk dat het niet te verwachten was dat het op korte termijn tot een fusie zou komen. Wellicht hierdoor kwam het tot een aantal personele wisselingen in de personeelsstaf van basisschool Triangel. Voor een aantal ouders van basisschool Triangel was zowel het uitblijven van de fusie en daarmee een onduidelijke toekomst van de school als de personele wisselingen aanleiding om in de zomer van 2018 op zoek te gaan naar een andere basisschool, wat de 'krimp' van de school nog versterkte. De meeste leerlingen zijn naar Daltonschool Fredericus in Steggerda gegaan.

Na de sluiting van de school had de gemeente geen beleidsdoel meer voor het gebouw en had zij de intentie het pand te verkopen. Vanuit Dorpsbelang Steggerda is de Werkgroep Schoolgebouw opgericht, die de gemeenteraad heeft gevraagd het schoolgebouw onder acceptabele condities te mogen overnemen om er een multifunctioneel centrum van te maken. En dat is ook gebeurd. Dorpsbelang gaat voor behoud van de huidige functies van het gebouw (kinderopvang, fysiotherapie, logopedie, boekenstek, dorpsarchief en vergaderruimte). Het vrijgekomen gedeelte zou gevuld kunnen worden met een vorm van dagbesteding voor ouderen. De details m.b.t. dat plan worden nog uitgewerkt.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Steggerda heeft 4 rijksmonumenten, waarvan er 3 betrekking hebben op de Sint-Fredericuskerk, zijnde de kerk zelf, de naastgelegen pastorie op nr. 47 (eveneens uit 1921) en de calvariegroep op de begraafplaats. Het 4e rijksmonument is de boerderij uit 1731 van het Saksische langhuistype op Steggerdaweg 87.

- Steggerda heeft 2 gemeentelijke monumenten, zijnde de Hervormde kerk uit 1739 (verbouwd in 1903) met begraafplaats (Steggerdaweg 35), en de naastgelegen pastorie (huisnrs. 37-39). De kerk maakt sinds 2011 deel uit van de in dat jaar opgerichte Protestantse Gemeente Lindestreek.

- RK Sint-Fredericuskerk (Pepergaweg 45) uit 1921. "Op de plaats waar nu de Nederlands Hervormde kerk staat bevond zich het eerste, tufstenen, kerkje van het kleine dorp. Wanneer deze is afgebroken is niet bekend. Het kerkje komt nog voor op een prent uit 1722. Na de Reformatie werden de katholieke diensten gehouden in een schuur. Steggerda was een onderdeel van de missiestatie Steenwijkerwold. In 1693 werd het een zelfstandige statie met een eigen priester, die o.a. ook de dorpen Oldemarkt, Peperga, Noordwolde en Makkinga bediende. In 1759 werd een nieuwe schuilkerk gebouwd, een schuur waarin een verdieping: beneden paarden en boven kerkruimte. De priester woonde in een klein aangebouwd woonhuis. De eerste echte RK kerk van het dorp na de Reformatie kwam in 1839 in de buurtschap Overburen. Hier werd ook het eerste katholieke kerkhof van Fryslân aangelegd.

In 1853, bij het herstel van de kerkelijke hiërarchie, werd de statie Steggerda een parochie. Tot het gebied van deze parochie horen ook nu nog vijftien kleine dorpen en buurtschappen. In 1870 werd reeds een kerkfonds ingesteld om te zijner tijd de slecht gebouwde Overburenkerk te vervangen. Tot nieuwbouw kwam het eerst in 1920. Toen is naar ontwerp van architect Wolter te Riele de huidige kerk aan de straatweg gebouwd. Het is een voorbeeld van de laatste fase van de 19e-eeuwse neogotiek. De kerk in de Overburen is kort na de in gebruik name van de nieuwe kerk in 1921 afgebroken. Het oude kerkhof is gedeeltelijk nog aanwezig. Na de bouw heeft de kerk geen veranderingen ondergaan. Vrij kort geleden zijn de gewelven en de ramen schoongemaakt en zijn de leien van het dak vernieuwd.

Het exterieur van de driebeukige kerk met transept volgt nauwkeurig het interieur. De portaaltravee is verlaagd, de ingangspartij verdiept, rond de deur een geprofileerde omlijsting, hierboven smalle ramen. Het middenschip is hoog opgetrokken en heeft dakkapellen, de zijbeuken zijn verlaagd. De transeptarmen hebben een zadeldak. Op het middelpunt van het transept, de viering, staat de achtkante toren waarop een hoge spits. Het koor is afzonderlijk uitgebouwd. Metselwerk in donkere baksteen, eenmaal versneden steunberen. Achter de kerk bevindt zich het zeer grote kerkhof met een voor Friesland unieke Calvarieberg.

Vergeleken met kerken uit de bloeiperiode van de neogotiek is het interieur sober. Het schip heeft vier traveeën of raamvlakken, het transept twee. Metselwerk in zachte tinten. Aan de wanden zijn de dwerggalerijen een opvallend gotisch element. Op de kruisribgewelven van het middenschip bloemschilderingen, in de zijbeuken engelen met bijbelteksten, in het koor sterren met het Lam Gods op de sluitsteen. De ramen vertonen de acht zaligsprekingen, bij elke tekst een heilige met bij de tekst behorend attribuut. In het schip verder mooie koperen kronen en de kruiswegstaties, aan de wanden de wijdingskruisjes. Achterin vier beelden, resp. Gerardus Majella, Franciscus van Assisië, Anthonius van Padua en de heilige Jozef. Dit laatste bevond zich vroeger in de Jozefkapel in de zuider transeptarm. De doopkapel, op de liturgisch juiste plaats, is nu een Mariakapelletje. Het transept hoger dan schip en koor, heeft extra lichtinval door tweemaal drie roosvensters.

De ramen aan de zuidzijde tonen de heilige familie, St.Jozef en de patroonheilige van de kerk, Fredericus van Utrecht. Aan de noordzijde: Fredericus predikend in Friesland en zijn marteldood. In elke arm bevindt zich een biechtstoel, aan de triomfboog het vieringskruis met de vier evangelisten op de uiteinden. In de voormalige Jozefkapel is geen altaar meer aanwezig, wel ziet men nog de nis voor de ampullen. In de ramen: het huwelijk van Jozef en Maria, de vlucht naar Egypte en het sterfbed van Jozef. De twee doeken die hier staan opgesteld hebben deel uitgemaakt van het kleed over de communiebank. Zij beelden twee symbolen uit van de Eucharistie: de pelikaan en de drinkende herten. Hier bevindt zich ook de moderne koperen doopvont.

De beelden van Fredericus en Isidorus, patroon van de landbouwers, zijn, evenals de beelden achterin, vermoedelijk afkomstig uit de Overburenkerk. De Mariakapel heeft een modern altaar. De ramen tonen hier het huwelijk van Anna en Joachim, de geboorte van Maria, het terugvinden van Jezus in de tempel, de kroning van Maria. In het koor het hoogaltaar met een bronzen retabel van de Utrechtse edelsmid Leo Brom. In de mandorla de kruisiging, naast Christus engelen, Maria en Johannes. Onder de altaartafel, die vermoedelijk afkomstig is uit de oude kerk, het offer van lzaak en van Melchisedec. Op het tabernakeldeurtje twee wakende engelen. De ramen in het koor: twee engelen, de boodschap aan Maria, de geboorte val Christus, de Hof van Olijven, de kruisiging, de verrijzenis, de nederdaling van de Geest, twee engelen.

Het nieuwe altaar bestaat uit delen van de oude communiebank. Hierop vier reliëfs: het Lam Gods, vogels en druiven als symbool van het beloofde land, vissen en broden van de wonderbaarlijke broodvermenigvuldiging, de eenhoorn als symbool van de Verlosser. De preekstoel is het werk van pastoor Johannes Schutte, die hier stond van 1859-1885. Vermoedelijk is ook de oude doopvont van zijn hand. Op de kansel de vier evangelisten, op het rugschot Willibrordus met hetzij Bonifatius hetzij Fredericus. Op de toren boven het klankbord Christus die de apostelen uitzendt naar alle volkeren. Het orgel is een incompleet instrument van onbekende herkomst. Mogelijk is het tijdens de bouw aangekocht, de Overburenkerk beschikte alleen over een harmonium." De RK Sint-Fredericuskerk te Steggerda is sinds 2014 onderdeel van de HH. Petrus en Paulusparochie, waaraan de beschrijving van de kerk is ontleend.

- Het kleurrijke en rijk versierde houten kerkje op Westvierdeparten 11 (aan de zuidgrens van het dorpsgebied van Steggerda, aan het bebouwingslint langs de grens met Drenthe) dateert uit 1935, is tot 1962 in gebruik geweest als Hervormde Evangelisatie en daarna tot 1979 als zondagsschool. Tegenwoordig is het een vakantieverblijf.

- De net aan de andere kant van de provinciegrens gelegen buurdorpen Frederiksoord, Wilhelminaoord (beide Drenthe) en Willemsoord (Overijssel) zijn in de 19e eeuw ontstaan als koloniën van de in de regio bekende Maatschappij van Weldadigheid. Minder bekend is dat ook het gebied ten zuiden van de Leemweg en ten noorden van de Westvierdeparten door deze Maatschappij is gecultiveerd. In de 19e eeuw heette dat gebied 'Steggerda onder Willemsoord'. Verschillende inwoners van het dorp zijn nog zijn nazaten van 'kolonisten' uit die tijd. In vroeger jaren stonden er een school en een weverij, naast de vele koloniewoninkjes en boerderijtjes.

In 2018 is op vele manieren het 200-jarig bestaan van de nog altijd bestaande Maatschappij herdacht. Om ook het hierboven beschreven gebiedje in het kader van de 'koloniën' op de kaart te zetten, hebben (de toen 13-jarige) Bas Reinbergen, Nico Bollen en Jan Hornstra op 1 december 2018 in totaal vier borstbeelden van Johannes van den Bosch, oprichter van de Maatschappij, onthuld. Ze staan aan het begin van de Leemweg en op de kruising van de Leemweg met de Turfhoekweg. O.a. wethouder Jack Jongebloed, vertegenwoordigers van de Maatschappij en omwonenden waren erbij aanwezig. Genoemde Bas en Nico zijn nazaten van een kolonistengeneratie. Jan Hornstra vertegenwoordigde namens Dorpsarchief Steggerda de inwoners van het dorp, die vandaag de dag een vermenging zijn van 'kolonisten' en 'autochtonen'.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Feestcommissie Steggerda houdt je via haar Facebookpagina op de hoogte van evenementen en activiteiten door het jaar heen in het dorp. Het betreft o.a. het Steggerdafeest in juni.

- Steggerda is, zoals reeds vermeld bij Geschiedenis, een katholieke enclave in het doorgaans protestantse Weststellingwerf. Daarom is dit dorp een van de weinige plaatsen in de regio waar carnaval wordt gevierd. Daar kun je alles over lezen op de site van CV De Bûtenbieners.

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kun je schaatsen op de ijsbaan van IJsclub Vooruitgang. In de zomer worden er de Dorpsfeesten georganiseerd.

Terug naar boven

Beeld

- Foto's van Steggerda in de vorm van een diaserie/-animatie.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Steggerda.

- Onderwijs: - Fredericusschool. - Dorpsbelangen pleitte anno 2018 voor één grote(re), brede basisschool in het dorp, in plaats van de twee kleine schooltjes die er toen nog waren, en die het op den duur wegens de bevolkingskrimp niet zouden gaan redden. OBS De Triangel wilde fuseren met de basisschool in De Blesse, maar die zagen dat niet zitten. OBS De Triangel is na afloop van schooljaar 2018-2019 gesloten (waarvoor zie het hoofdstuk Recente ontwikkelingen). De fusie zou verkeersmatig ook niet ideaal zijn geweest wegens tussen de dorpen gelegen spoorlijn en snelweg (en het lijkt ons ook beter voor de sociale cohesie in een klein dorp als alle kinderen uit het dorp ook in het dorp naar één school gaan, in plaats van verspreid worden over meer dorpen of meer scholen in het dorp, red.).

- Sport: - Volleybalvereniging. - Korfbalvereniging Forward.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Steggerda alg., - idem oud RK en - idem RK.

Reactie toevoegen