Stavoren

Plaats
Stad
Súdwest-Fryslân
Fryslân

stavoren_collage.jpg

Stavoren, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Stavoren, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Stavoren-MSD-20110222-227531.jpg

Stavoren, Starum, Fryslân

Stavoren, Starum, Fryslân

Stavoren-MSD-20100306-194125.jpg

Stavoren, Starum, Fryslân

Stavoren, Starum, Fryslân

Stavoren-MSD-20100306-194110.jpg

Stavoren, Starum, Fryslân

Stavoren, Starum, Fryslân

Stavoren-MSD-20110222-227545.jpg

Stavoren, Starum, Fryslân

Stavoren, Starum, Fryslân

Stavoren

Terug naar boven

Status

- Stavoren is een stad in de provincie Fryslân, gemeente Súdwest-Fryslân. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1983. In 1984 over naar gemeente Nijefurd, in 2011 over naar gemeente Súdwest-Fryslân.

- Wapen van de voormalige gemeente Stavoren.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Starum.

Oudere vermeldingen
10e-begin 11e eeuw kopie 11e eeuw Stavron, 1038-1057 munt: Stavervn, 1068-1090 munt: Staveron, Staveren, 1077 kopie 12e eeuw de Stauero, 1145 Stauern, 1245 Stavoren, 1474 Starum. Lange tijd, ook in de 20e eeuw, is de spelling Staveren gangbaar geweest. In de jaren zeventig besluit de gemeenteraad dat voortaan Stavoren de officiële spelling is. Één reden is dat men zo geen verwarring meer krijgt met de plaats Staverden bij Ermelo in Gelderland. Een andere reden is een toeristische, namelijk dat de beroemde legende van 'Het vrouwtje van Stavoren' onder die spelling bekend is.

Naamsverklaring
De betekenis van het Oudfriese staver is waarschijnlijk 'paal', vergelijk het Oudsaksische stavor, en het Oudengelse stæfer 'paal', hier in datief meervoud met de betekenis '(nederzetting) bij de palen'.(1)

Terug naar boven

Ligging

De stad Stavoren ligt aan het IJsselmeer en ligt verder ZW van de dorpen Molkwerum en Koudum, de stad Hindeloopen en het meer de Fluessen, W van de dorpen Warns en Hemelum en het meer Morra, WNW van het dorp Bakhuizen en NNO van, aan de overkant van het IJsselmeer, de stad Enkhuizen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvatten de gemeente en de stad Stavoren 100 huizen met 563 inwoners. Tegenwoordig heeft de stad ca. 380 huizen met ca. 950 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Stavoren is vermoedelijk ontstaan aan de Nagele, nabij het klooster van Sint Odulf (ca. 830)*. Verwierf als uitvoerhaven van Fries zout in de 10e eeuw enige betekenis. De grote bloei begon pas in de 11e eeuw, met de Rijn- en IJsselhandel. Verkreeg reeds ergens tussen 1057 en 1068 stadsrechten van Egbert II van Meissen (en is daarmee de eerste plaats in Nederland die volgens het middeleeuws stelsel stadsrechten verkreeg), in 1292 van Floris V, en is een van de 11 Friese steden. Stavoren bereikt zijn grootste bloei in de 14e eeuw (lid van de Hanze ca. 1385). Daarna treedt het verval in dat samenhing met de uitbreiding van de Zuiderzee, waardoor voor de haven een ondiepte ontstond.(2)
* Er doen verhalen de ronde dat Stavoren reeds vele jaren voor de geboorte van Christus zou zijn ontstaan, en genoemd zou zijn naar een Indische god Stavo. Beide zijn echter een legende/sage en geen historische werkelijkheid.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze stad, kun je terecht bij de volgende instantie, sites en literatuur:

- Geschiedenis van Stavoren in kort bestek.

- Studiegroep Oud Staveren is ontstaan rond 1990 en heeft zich ten doel gesteld de geschiedenis van deze oude stad te ontrafelen en aan belangstellenden zichtbaar te maken. Hun website is bedoeld voor 'sneupers' naar Stavoren en Staverse families. De site bevat onder andere unieke gegevens die, vanwege de kwetsbaarheid, niet meer in de studiezalen van de archieven zijn te raadplegen. Je vindt er vele artikelen over de geschiedenis van de stad, overzichtelijk op onderwerp gerangschikt.

- "Onze kennis van de middeleeuwse geschiedenis van Stavoren is gebaseerd op historische en archeologische bronnen. Uit de vroegste periode, vóór ca. 1100, is echter nauwelijks archeologische informatie. Uit die periode zijn vrijwel geen materiële resten meer over. Over de periode ná 1100 weten we meer dankzij verschillende archeologische opgravingen en waarnemingen die in de stad hebben plaatsgevonden. Drie opgravingen in het bijzonder zijn van groot belang geweest voor ons begrip van de middeleeuwse ontwikkeling van Stavoren. Tijdens de onderzoeken op het Blokhuis-terrein in 1996 en 1997 en op het Johan Frisosluis-terrein in 2013 zijn resten gevonden van middeleeuwse houten huizen, percelen en werven.

Het grootste en belangrijkste archeologische onderzoek naar de middeleeuwse geschiedenis van Stavoren tot nu toe vond echter plaats op het Stadsfenne-terrein in het zuiden van de stad. Hier heeft archeoloog Herre Halbertsma in 1963 en 1964 een archeologische opgraving geleid. Op een enkel kort artikel van Herbert Sarfatij uit 1973 na, is het Stadsfenne onderzoek echter nooit goed uitgewerkt en gepubliceerd. Het Stadsfenne onderzoek is daarom in het kader van deze studie opnieuw bekeken, gedigitaliseerd en opnieuw geïnterpreteerd. Stavoren kent een lange geschiedenis als handelsstad. Het vroegste deel van die geschiedenis is echter onduidelijk; een groot deel van de stad uit die tijd is namelijk verzwolgen door de zee en is voor altijd verdwenen. Rond de tijd dat het Benedictijnenklooster van St. Odulfus was opgericht, in de eerste helft van de 12e eeuw, was de stad snel aan het groeien. Dat waren de hoogtijdagen van Stavoren. De stad bereikte een grootte die pas in de 20e eeuw weer werd geëvenaard." Aldus Geert Overmars in de Nederlandstalige samenvatting van zijn Engelstalige - via de link ook online te lezen - masterscriptie 'Raised by the River, Swallowed by the Sea' (2016).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Stavoren heeft 7 rijksmonumenten.

- De Johan Frisosluis, die de vebinding vormt tussen het Johan Frisokanaal en het IJsselmeer, is in 2014 uitgebreid met een tweede sluis. - Het bouwproces (2012-2014) is via Twitter te volgen.

- Gevelstenen in Stavoren.

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten van Stavoren.

- Fotoreportage van een wandeling door Stavoren door Marja Hoefsmit.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Stavoren (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Stavoren.

- Onderwijs: - Een schutsluis maakt het voor schepen mogelijk om zich van het ene water naar het andere water te verplaatsen. Als de deuren gesloten zijn, bevindt het schip zich in veilig vaarwater. Zo is het ook op Basisschool De Skutslús in Stavoren. Zij vinden het belangrijk dat je kind zich veilig en op zijn gemak voelt op school. Veiligheid is immers een belangrijke voorwaarde voor een optimale ontwikkeling. De school heeft ca. 80 leerlingen, in 4 combinaieklassen.

- Muziek: - Muziekvereniging Soli Deo Gloria te Stavoren is opgericht in 1898. In 1988 is de vereniging gefuseerd met de Harmonie uit Warns. Sindsdien is er sprake van Muziekvereniging De Lytse Súdwesthoeke (LSWH). De LSWH is een inspirerende en bloeiende vereniging die een belangrijke plaats inneeemt in de Súdwesthoek. Ze verleent haar medewerking aan kerkdiensten, jubilea en diverse evenementen in Stavoren, Warns, Molkwar en Hindeloopen. Verder staat het deelnemen aan concerten, concoursen en festivals hoog in het vaandel. De voorjaars-, najaars- en kerstconcerten zijn vaste optredens op de agenda. Vaak worden bij deze concerten koren, zangers of andere muzikale talenten uitgenodigd. De vereniging stelt muziekinstrumenten beschikbaar voor haar leden.

- Sport: - Voetbalvereniging QVC (Quick Valken Combinatie) is opgericht in 1916.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Stavoren kerk.

Reactie toevoegen