Stavenisse

Plaats
Dorp
Tholen
Zeeland

stavenisse gemeentehuis [640x480].jpg

Stavenisse, in het voormalige gemeentehuis is sinds 2015 het Watersnoodhuis gevestigd.

Stavenisse, in het voormalige gemeentehuis is sinds 2015 het Watersnoodhuis gevestigd.

ZL gemeente Stavenisse in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Stavenisse anno ca. 1870 kaart J. Kuijper

Gemeente Stavenisse anno ca. 1870 kaart J. Kuijper

Stavenisse

Terug naar boven

Status

- Stavenisse is een dorp in de provincie Zeeland, gemeente Tholen, in de bestuurlijke regio West-Brabant. Het was een zelfstandige gemeente t/m 30-6-1971.

- Wapen van de voormalige gemeente Stavenisse.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Stavenisse ligt O van het water de Oosterschelde en Z van het water de Keeten en ligt verder WZW van het dorp Sint Annaland, NW van het dorp Sint-Maartensdijk, N van het dorp Wemeldinge, NO van het dorp Kattendijke, ONO van het dorp Kats, Z van het dorp Nieuwerkerk en ZZW van het dorp Oosterland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvatten de gemeente en het dorp Stavenisse 164 huizen met 1.257 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 700 huizen met ca. 1.700 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Stavenisse wordt voor het eerst genoemd in 1206 als een afzonderlijk eiland met daarop vier dorpen en kasteel Huis ter Doest. Het dorp is overstroomd in 1509 en in 1599 opnieuw gesticht.

De haven van Stavenisse, in zijn huidige vormgeving aangelegd en ontstaan in 1685, is altijd in gebruik geweest als handelshaven en overslaghaven voor agrarische producten. Het is een van de weinige havens in de gemeente Tholen die nog in oorspronkelijke staat verkeert. De haven heeft historische waarde en behoort tot ons cultureel erfgoed. Eigenlijk wekt het enige verbazing dat deze haven nooit in gebruik is geweest voor de visserij. Immers voor de deur liggen rijke visgronden en geschikte gronden voor mossel- en oesterkwekerijen. Dit is door de vroegere bevolking nooit opgepakt om in de levensbehoefte te voorzien. Het is overgelaten aan vissers uit Bruinisse, Tholen en Yerseke. De oesterpercelen zijn door de strenge winter van 1963 geheel vernield en net als overal in de Oosterschelde nooit meer in zijn oorspronkelijke vorm terug gekomen. De meeste percelen zijn nu overwoekerd met de Japanse oester of kreuzen.

Na de oorlog tot begin jaren zeventig is de haven voor de bietencampagne en overslag van graan, het afvoeren van aardappelen en aanvoeren van kunstmest gebruikt. Ook bij de Watersnoodramp van 1953 heeft de haven een belangrijke rol gespeeld. Inwoners van Stavenisse zijn met vrachtschepen naar Tholen of elders gebracht en van daaruit verder Nederland in geëvacueerd. Bij de herstelwerkzaamheden van de dijken en de latere herverkaveling is veel zand grind en slakken voor de aanleg van wegen via de haven rond Stavenisse en verder Tholen op getransporteerd. Tijdens het uitvoeren van deze werkzaamheden lagen ook een vijftal woonarken in de haven voor de opzichters en uitvoerders van de werkzaamheden die daar hun tijdelijke woning kregen toegewezen. Nadat deze werkzaamheden waren voltooid, bleef alleen de bietencampagne over. In de jaren zeventig werd ook hiermee gestopt omdat het transport werd overgenomen door vrachtwagens die rechtstreeks van de boer naar de fabriek reden.

Tijdens het opstellen van de Deltaplannen is besloten de zwakke schakels in de zeewering te versterken. Dat betrof o.a. de havens  van Scherpenisse, Sint-Maartensdijk en Stavenisse. Uit kostenoverwegingen moesten deze worden afgesloten. Met name in Scherpenisse en Stavenisse heeft de gehele bevolking hiertegen actie gevoerd. Ook een in het dorp bekende schippersfamilie heeft hierbij een cruciale rol gespeeld. Het besluit voor Stavenisse is herzien en de haven mocht open blijven, maar zou worden voorzien van de huidige keersluis.

De gemeente Stavenisse tracht al iets met de recreatie op te starten. De eerste bootjes verschijnen in de jaren zestig en de gemeente meent daar iets mee te moeten doen. De gemeente koopt een aantal potons van het leger, daar mag de gebruiker zijn bootje in het zomerseizoen aanleggen. In de winter werden deze potons verwijderd voor onderhoud en in het voorjaar werden ze weer terug gelegd. Ook een particulier krijgt toestemming een drijvende steiger in de haven te bevestigen. Oliedrums en een brugdek van hout vormen de eerste drijvende stijger, met de mogelijkheid om een drietal scheepjes af te meren. Na de samenvoeging tot de gemeente Tholen is halverwege de jaren zeventig besloten om het grootste gedeelte voor de recreatie te gaan benutten. Er zijn 176 ligplaatsen aangelegd. Het gedeelte handelshaven werd teruggebracht tot het voorste gedeelte en afgestemd op de binnenvaart die daar nog kon afmeren voor familiebezoek en ook nog een enkele keer voor de overslag en vervoer van graan. De toegestane lengte voor de binnenvaart was 55 meter, toen de grootste thuisschipper met als wal- en thuisadres Stavenisse.

In 2003 besluit de gemeente Tholen om de handelshavens af te stoten, en de haven nagenoeg helemaal geschikt te maken voor de recreatievaart. Zo krijgt de haven van Stavenisse een nieuwe bestemming en draagt hij bij aan de leefbaarheid van de dorpskern. Vele inwoners bevinden zich dagelijks of in het weekend op de haven, hetzij voor een wandeling of bij hun boot. Vandaag de dag is de haven tot in de wijde omgeving en zelfs in het buitenland bekend, vooral  in Belgie en Duitsland. Veel sportvissers en andere watersporters hebben hun bootje in de haven afgemeerd. (bron: Sportvissers en Watersport Vereniging Stavenisse, die de haven beheert, die eigendom is van de gemeente. De vereniging organiseert door het jaar heen diverse activiteiten, zoals viswedstrijden).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Stavenisse heeft 11 rijksmonumenten.

- Monument voor de watersnood van 1953.

- Sinds 2015 is er het Watersnoodhuis, in het voormalige gemeentehuis van Stavenisse. “Sinds de herdenking van 2003 zijn er lokaal en provinciaal meer mensen gaan praten over de Watersnoodramp in 1953. Het is een gebeurtenis die heel veel invloed heeft gehad”, aldus Flip de Rijke van Stichting Actief Stavenisse. “Gebouwen in het dorp zijn verdwenen. Halve straten zijn weggespoeld. 130 huizen zijn verwoest. Van de 156 in het dorp verdronken personen waren 153 inwoners.” Aanvankelijk wilde de stichting met het Watersnoodhuis puur op Stavenisse focussen, maar ze bedacht dat alle Thoolse kernen in meer of meerdere mate met de ramp te maken hebben gehad. “De informatie die we nu hebben heeft dan ook betrekking op heel Tholen.”

- Gevelstenen in Stavenisse.

- In de Voorstraat huizen met 17e-eeuwse geveltjes.

- De Stavenisser Molen aan de Molendijk is een stenen grondzeiler uit 1801 die nog altijd in werking is.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Vissteiger en duikstek Stavenisse.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Stavenisse door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Links

- Onderwijs: - Basisschool De Schalm. - Bij Peuteropvang Zo op ‘t Stavertje spelen de kinderen in de gezellig ingerichte ruimte op vaste dagdelen samen. Er zijn maximaal 14 kinderen met 2 vaste leidsters. Zo kunnen ze spelenderwijs hun ervaringswereld uitbreiden. Door middel van spel- en ontwikkelingsmateriaal, buiten spelen, knutselactiviteiten, liedjes zingen en spelletjes doen, leren ze iedere keer iets bij. Taalstimulering is hierbij heel belangrijk.

Reactie toevoegen