Smakt

Plaats
Dorp
Venray
Peelland
Limburg

smakt st jozef kapel [640x480].jpg

Smakt, de St. Jozefkapel uit 1699. Smakt is het enige bedevaartsoord van de heilige St. Jozef in Nederland.

Smakt, de St. Jozefkapel uit 1699. Smakt is het enige bedevaartsoord van de heilige St. Jozef in Nederland.

Smakt

Terug naar boven

Status

- Smakt is een dorp in de provincie Limburg, in de regio Noord-Limburg, gemeente Venray.

- Formeel (dat wil zeggen voor bijvoorbeeld het postcodeboek en op de plaatsnaamborden) zijn het aparte kernen, maar in de praktijk is Smakt een tweelingdorp met het N gelegen, Brabantse buurdorp Holthees. Zij werken op veel gebieden samen en delen veel voorzieningen.

- Onder het dorp Smakt valt ook de buurtschap Loobeek.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
De Smákt.

Oudere vermeldingen
1842 Smackt.

Naamsverklaring
Betekent smachten, ´wegkwijnen van honger en dorst´, een veldnaam die wijst op schrale grond.(1)

Terug naar boven

Ligging

Smakt ligt N van Venray en grenst in het N aan de provincie Noord-Brabant, gemeente Boxmeer, kern Holthees. Tussen de dorpen loopt de Loobeek. Vlak Z hierlangs loopt de provinciegrens.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Smakt 9 huizen met 56 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 90 huizen (in de verhouding koop/huur ca. 80/20) met ca. 225 inwoners en is daarmee het kleinste dorp van de gemeente Venray. In de praktijk vormt het dorpje een tweelingdorp met het - Brabantse - buurdorp Holthees, dat ruim 200 huizen met ruim 500 inwoners heeft. Gezamenlijk hebben zij dus ca. 300 huizen met ca. 750 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Smakt is lange tijd een kleine buurtschap met slechts enkele huizen. Na 1648 komt er een grenskerk, gewijd aan Sint-Lucia, ten behoeve van de inwoners van het Brabantse buurdorp Holthees. Want Smakt ligt net over de grens, in het toenmalige Spaans Opper Gelre, waar beoefening van de katholieke eredienst wél was toegestaan. In 1699 komt er de St. Jozefkapel (mede voor buurdorp Holthees). Na 1877 wordt het dorpje een bedevaartplaats voor St. Jozef, in 1886 komt er een kerk en in 1910 krijgt het plaatsje een Pelgrimshuis waar de pelgrims kunnen eten en drinken en waar ook devotionalia te koop zijn.

Sinds 1947 is de verzorging van het bedevaartsoord door de bisschop van Roermond toevertrouwd aan de Orde van de Ongeschoeide Karmelieten. Dankbaar hebben de broeders van de berg Karmel dit geschenk aanvaard. De verering van St. Jozef als patroon van de goede levensstaat wilden en willen zij voortzetten en levendig houden.

De inwoners van Smakt werken veel samen met de inwoners van het nabijgelegen dorp Holthees. Sterker nog, ze worden samen als één gemeenschap beschouwd. Nu is dat op zich nog niet zo bijzonder, ware het niet dat Holthees in de gemeente Boxmeer en provincie Noord-Brabant ligt, en Smakt in de gemeente Venray, provincie Limburg. Wat ons een beetje doet denken aan het Nederlandse Baarle-Nassau en het Belgische Baarle-Hertog, die ook veel gezamenlijk doen en voorzieningen delen. Want er zijn niet zo heel veel dorpen in Nederland die gemeente- laat staan provinciegrens-overschrijdend samenwerken, dus dat is best bijzonder. Zo heeft men een gezamenlijke RK parochie, met de kerk in Smakt, en een gezamenlijke basisschool in Holthees. En viert men gezamenlijk carnaval, en is er een gezamenlijk Dorpsontwikkelingsplan (zie hierna) etc. etc.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Structuurvisie Dorpsontwikkelingsplan Smakt - Holthees (2014).

- W van het dorp ligt recreatieplas het Schaartven. De firma Leasurelands krijgt vanaf 2016 het beheer over deze plas en wil anno 2015 dit gebied met een groot gebied er omheen kopen van de gemeente Boxmeer. De inwoners van het tweelingdorp vinden dit geen goed plan, omdat dan ook de Holtheseweg, die door dat gebied loopt, zou worden afgesloten, waardoor zij in het vervolg een flink eind zouden moeten omrijden naar buurdorp Overloon (met schade ook voor bedrijven).

Leisurelands blijft bij het standpunt dat de Holthesedijk op termijn uiterlijk 2020 voor gemotoriseerd verkeer afgesloten moet worden. In de gemeenteraad is hier onvoldoende draagvlak voor. Er is vervolgens eind 2015 een werkgroep 'Ontwikkeling Schaartven' geformeerd die de kaders voor de exploitatie van en ontwikkelingen rond het Schaartven gaat herijken. Ook de dorpsraden worden hierbij betrokken.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De huidige RK St. Jozefkerk (St. Jozeflaan 56) dateert uit 1969 en is de opvolger van de eerste kerk uit 1886, die in 1944 door oorlogshandelingen beschadigd raakt en in 1968 is gesloopt.

- Smakt heeft 1 rijksmonument: de St. Jozefkapel uit 1699. De kapel heeft een renaissancegevel begrensd door een voluutlijn, terwijl op de nok van het dak een torentje staat. In 1864 is de kapel vergroot en krijgt ze een kruisgewelf. In 2008/2009 is de kapel gerestaureerd. Dit dorp is het enige bedevaartsoord van de heilige St. Jozef in Nederland. Rond de naamdag van St. Jozef (19 maart) wordt de kapel nog altijd door veel pelgrims bezocht. Jaarlijks zijn dat er nog altijd ca. 30.000.

De stichting van de St. Jozefkapel is geregeld in een overeenkomst d.d. 7 oktober 1699 door Johannus Albertus Baron van der Boye en Neerijssche en Matthias Roebroeck, pastoor-deken te Venray, gesloten op Kasteel Macken in Holthees. In datzelfde jaar is met de bouw begonnen. De baron heeft de kapel een kelk geschonken, nog altijd in het bezit van de kapel, met het randschrift 'Sint Jozeph bid voor ons 1700'. De voet van de kelk is versierd met de wapenschilden van stichter baron Johan Albert en zijn gemalin Maria Amillia Antonetta Raba, barones van Gelder van het huis Arcen. Dezelfde wapenschilden zijn ook te zien in het altaar van de kapel en in de wapensteen tegen de buitenmuur. Het genadebeeld stelt de H. Jozef voor, glimlachend neerziend op het Kind. Het beeld is een produkt van volkskunst uit Antwerpen van rond 1700.

- Het St. Jozefklooster komt in 1954 gereed. Tegenwoordig is het ´herbestemd´ als een complex met zorgappartementen.

- Aan de Loobeek staat het Oorlogs- en Vredesmonument ter nagedachtenis van de 20 inwoners van Smakt en Holthees, die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen.

- Tussen het dorp en Maashees staat het Kapelletje op de Hei, na de Tweede Wereldoorlog gebouwd uit dankbaarheid voor het ongeschonden uit het oorlogsgeweld komen. Bij Overloon is immers de grootste tankslag uit deze oorlog uitgevochten.

- Historisch Erfgoed Holthees - Smakt zet zich in voor behoud van het monumentale erfgoed in deze dorpen.

Terug naar boven

Jaarijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsliedjes m.b.t. Smakt. - Reportage over carnaval in Smakt - Holthees.

- De Kunstroute (hemelvaartweekend donderdag t/m zondag) leidt je door de beide dorpjes langs verschillende exposities van verrassende kunstenaars op locatie.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het kleine dorpje Smakt is bij veel mensen niet bekend. Het is wél bekend bij lopers van het Pieterpad, omdat dat door het dorpje loopt.

- Bij 'Op de Bus' ligt een moeras als overblijfsel van het oude stroomgebied van de Maas. Er groeien specifieke, voor een dergelijke biotoop kenmerkende planten.

- Wandelroute Smakt - Holthees (12 km).

Terug naar boven

Literatuur

- In 2010 heeft Marco van der Plasse het boek 'Op weg naar een gelukkige levensstaat' gepubliceerd, n.a.v. het 100-jarig bestaan van het Pelgrimshuis. Naast de geschiedenis van het pelgrimshuis behandelt het boek ook allerlei hieraan gerelateerde zaken, ook m.b.t. Smakt: over pelgrimeren, een beknopte cultuurgeschiedenis van de Jozef verering alhier, de geschiedenis van de kapel, de geschiedenis van de Orde van de Ongeschoeide Karmelieten en hun bemoeienissen met de kapel, wie is Jozef, de iconografie van Sint Jozef, weerspreuken, van Jozef afgeleide namen, hoe wordt je beschermheilige. Maar het overgrote deel bestaat uit persoonlijke verhalen van bedevaartgangers uit het hele land.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Holthees en Smakt. - Site van en over Holthees en Smakt op de site van de gemeente Venray.

- Nieuws: - Nieuws van Holthees en Smakt op Facebook.

- Muziek: - Muziekvereniging OLVG Holthees-Smakt is opgericht in 1917 en heeft dus in 2017 het 100-jarig bestaan gevierd.

- Sport: - v.v. Holthees-Smakt (voetbal) is opgericht in 1936.

- Dierenopvang: - Op de Smakterheide is een ruim opgezette inrichting waarin zijn gevestigd een opvang voor zwerfdieren, een honden- en kattenpension, een seniorentehuis voor honden en katten en de Dierenambulance Noordelijk Limburg. Sinds 2015 haalt Op de Smakterheide ook zwerfdieren op in Noord-Limburg. Voorheen deed de Dierenbescherming Limburg dit.

- Zorg: - Na een zorgvuldig doorlopen proces met betrokkenen en een nauwe samenwerking met samenwerkingspartner 'Samen aangenaam ouder worden', is Zorgresidentie Smakt in het voormalig Karmelietenklooster (St. Jozeflaan 56) sinds juni 2017 voortgezet door Zorghuis Nederland onder de naam Zorghuis Smakt. Het zorghuis ondersteunt mensen met een zorgvraag in het behouden en verbeteren van hun welzijn en gezondheid in een vertrouwde omgeving. Zij zorgen voor een thuis in de buurt bij je familie en kennissen. Een eigen plekje zoals thuis. De zorg is persoonlijk en sluit zo veel mogelijk aan bij wat je gewend bent. Zij streven bovendien naar voortdurende verbetering van de zorg, zodat je zo goed en lang mogelijk zelfstandig en onafhankelijk je leven kunt inrichten. Ook tijdelijk verblijf is mogelijk op basis van WLZ-indicatie, bijvoorbeeld na een operatie, bij ziekte of voor palliatieve zorg.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Smakt.

Reactie toevoegen