Sint Odiliënberg

Plaats
Dorp
Roerdalen
Roerstreek
Limburg

Sint Odilienberg Priorij Thabor met basiliek [640x480].jpg

Sint Odilienberg Priorij Thabor met basiliek

Sint Odilienberg Priorij Thabor met basiliek

gemeente_sint_odilienberg_in_ca._1870_kaart_j._kuijper.gif

gemeente Sint Odiliënberg in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Sint Odiliënberg in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Sint Odiliënberg

Terug naar boven

Status

- Sint Odiliënberg is een dorp in de provincie Limburg, gemeente Roerdalen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1990. In 1991 over naar gemeente Ambt Montfort, in 2007 over naar gemeente Roerdalen. Het is de hoofdplaats van de gemeente.

- Wapen van de voormalige gemeente Sint Odiliënberg.

- Onder het dorp Sint Odiliënberg vallen ook de buurtschappen Lerop, Paarlo, Reutje, Roskam en 't Sittert.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Berg.

Oudere vermeldingen
Ws. 1e helft 9e eeuw kopie 17e eeuw Mons Petri, 858 kopie 11e eeuw Berg, 943 kopie 11e eeuw Heriberc, 1057 kopie 12e eeuw Berga, 1131 Berche, 1202 Vodeberg, Hudelberg, 1230 Vodellenbergh, 1297 Mons Odilie, 1473 Sente Petersberge, dat men noempt Ulenberge, 1476 Sunte Odilien Berghe, 1662 Olenbergh.

Naamsverklaring
Betekent berg 'terreinverheffing, heuvel', indirect vernoemd naar de heilige Odilia (8e eeuw), abdis van het later naar haar vernoemde klooster Odiliënberg in de Vogezen. Rond 700 stichtten de heiligen Wiro, Plechelmus en Othgerus ter ere van Sint Pieter een abdij in Sint Odiliënberg, die betekenis kreeg voor de kerstening. In 858 door keizer Lotharius II geschonken aan bisschop Hungerus van Utrecht, werd het tijdens de invallen van de Noormannen voor korte tijd een toevluchtsoord voor de Utrechtse geestelijkheid. Heriberc betekent 'legerberg'. De 13e-eeuwse attestaties Vodeberg en Vodellenbergh, in het Latijn vertaald als Mons Odiliae, wijzen op de persoonsnamen Oda respectievelijk Odella. Pas in de 15e eeuw werd de plaats als Sint-naam vermeld, mogelijk door toedoen van de monniken van het Heilig Graf, die het in 1362 verlaten klooster in 1465 opnieuw in gebruik namen. Heette later ook nog wel Oelenberg of Berg aan de Roer. De verklaring van het eerste deel als het Germaanse odila of het Oudnederlandse oedel 'erfgoed' is onjuist.(1)

Terug naar boven

Ligging

Sint Odiliënberg ligt Z van Roermond, aan de rivier de Roer.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Sint Odiliënberg 148 huizen met 821 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 77/387 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Lerop 23/149, Paarlo 12/101 en Reutje 36/184. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.300 huizen met ca. 3.300 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Sint Odiliënberg komt als Bergh door schenking op 2 januari 858 aan het sticht Utrecht en in 1222 als Montis Beatae Odiliae door ruiling aan de Graven van Gelder. Daardoor behoort het tot 1795 tot het Geldersch Overkwartier. De heilige Wiro, aan wie de kerk is toegewijd, heeft hier met zijn reismakkers Plechelmus en Odgerus reeds eind 7e eeuw of begin 8e eeuw het evangelie verkondigd. Sint Odiliënberg heette toen nog Sint Petrusberg. Wiro en de zijnen stichten hier het Sepulchrijnenklooster, dat in 1361 naar Roermond wordt verplaatst.

Enkele jaren geleden is bij Sint Odiliënberg een boerderij uit ca. 4300 v.Chr. ontdekt, de oudst bekende boerennederzetting op de Nederlandse zandgronden. De landbouw is er al enkele eeuwen eerder (vanaf ca. 5300 v.Chr.) op de lössgronden in Zuid-Limburg, komende uit Midden-Europa.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Sint Odiliënberg heeft 17 rijksmonumenten.

- De kerk is een van de mooiste romaanse kerken van Limburg: basiliek, 11e eeuw, met dwarsschip uit de 12e eeuw en twee imposante torens die ‘heersen’ over het Roerdal.

- Aan de randen van Sint Odiliënberg liggen 3 kastelen: Frymersum (vroeger ook Frymerson) in het O (19e eeuw, met 14e-eeuwse toren), Huis Overen in het NW en Huis Hoosden in het W (18e eeuw).

- De Molen van Verbeek is een beltmolen uit 1883.

- In het Roerstreekmuseum vind je o.a. de vaste collecties: de Roerstreek in de 'Oertijd' / bijzonder Romeins graf uit Linne / collectie archeologie / collectie geologie / collectie opgezette dieren / de kapper in vroeger jaren / klok van Gerardus Jansen uit 1800 / muntenverzameling / plantenkleurstoffen / reconstructie van een mammoet / schilderij van de kerk van Sint Odiliënberg uit 1859 / strooppers uit Posterholt / vakwerkwand / rijwielbelastingplaatjes en fietsverlichting. Het Roerstreekmuseum is tevens de thuisbasis van Heemkundevereniging Roerstreek (HVR).

- In 2013 heeft het groen rond het hagelkruis bij de ingang van landgoed Hoosden in Sint Odiliënberg een opknapbeurt gekregen. Medewerkers van stichting Instandhouding Kleine Landschapselementen in Limburg (IKL) hebben hiertoe een aantal bomen afgezet, waardoor het houten kruis met de twee dwarsbalken beter in het zicht is gekomen. Vier iepen zijn daarbij blijven staan. In de nabijheid is tevens een watertappunt gerealiseerd waar fietsers en andere recreanten hun dorst kunnen lessen. Naar men aanneemt is dit al eeuwenlang een devotieplaats. Mogelijk zou het terug gaan naar de eigendomsgrenzen van het eerste klooster van de Orde van het Heilig Graf, dat van 1467 tot 1639 een priorij in Sint Odiliënberg had. Voor de bevolking, die grotendeels van de landbouw leefde, waren hagelkruisen in het landschap van buitengewoon grote betekenis.

Tot de Tachtigjarige Oorlog was het plaatsen van hagelkruisen, net als het luiden van de kerkklokken bij een naderend onweer of een hagenbui, een wijdverbreid gebruik ter afwending van mogelijk onheil. Wanneer een noodweer een streek of een boerenbedrijf trof, kon dat jarenlang gevolgen hebben. Verzekeringen waren er immers niet. Bij opkomend noodweer zocht men dan ook houvast in rituelen en dit soort sleutelplekken. Ze werden niet alleen geplaatst op de grens van eigendommen, maar ook op splitsingen van wegen of bij de ingang van een dorp. Als een hagelkruis bij de ingang van een dorp stond dan keerde hier vaak de processie en bad men op deze plek voor de vruchten op het veld en het behoud van het kostbare vee.

In de Tweede Wereldoorlog verdween het kruis. Op verzoek van Heemkundevereniging Roerstreek liet de toenmalige eigenaresse van landgoed Hoosden, mevrouw Gerardts-Regout, in 1971 op deze plek een nieuw hagelkruis plaatsen. Bij die gelegenheid doopte men dit eerste deel van de weg naar Linne om tot Hagelkruisweg. In 2008 is het kruis door vandalen vernield. De gemeenschap van Sint Odiliënberg, zich bewust van het ongeschreven systeem van oude grenzen en andere betekenisvolle markeringspunten die als stille getuigen het landschap ‘leesbaar maken’, ontfermde zich nu over het kruis. In 2010 stond er weer een nieuw hersteld kruis.

De opmerkelijke vorm van het houten kruis met de twee ongelijke dwarsbalken zou verwijzen naar Jan van Abroek uit Bree die in 1467 in Sint Odiliënberg op 25-jarige leeftijd de Orde van de Kanunniken van het Heilig Graf stichtte. Deze orde draagt namelijk een soortelijk symbool op hun habijt, het zogeheten patriarchenkruis van Jeruzalem. Volgens de legende van het Heilig Kruis kreeg Seth van de aartsengel Sint Michiel een tak van de verboden boom om zijn vader Adam te genezen toen die op het sterfbed lag. Toen Seth bij dat sterbed kwam bleek zijn vader al dood. Op diens graf werd de tak geplant, die eenmaal uitgegroeid tot boom het hout zou leveren voor het kruis van Christus. De twee dwarsbalken symboliseren de boom die op het graf groeide. (bron: persbsricht Stichting IKL)

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Berggeite.

- Popfestival Rock am Roer (op een zaterdag eind juni) is in 2011 ontstaan uit een initiatief van vriendengroep De Zjweine. De 1e editie was op het 'festivalterrein' bij Café Le Carrefour aan de Hoofdstraat in Sint Odiliënberg. De ingrediënten: 3 bands met uiteenlopende genres voor een breed publiek, een megagrote parachute om het geheel te overdekken, een mooie zomeravond, een goed verzorgd glas bier, fris en wijn en een geweldige sfeer! Rock am Roer is inmiddels gestaag uitgegroeid van een evenement voor Berg, naar een evenement voor heel Midden-Limburg!

3 bands werden 4 bands, het podium incl. licht en geluid werden steeds professioneler, een DJ werd toegevoegd en bij de lustrum-editie in 2015 verhuisden ze naar de nieuwe mooie en sprookjesachtige locatie aan het Kerkplein in Berg. De organisatie van Rock am Roer valt sinds 2015 onder Stichting Belaef Berg, die tot doel heeft evenementen te organiseren in Sint Odiliënberg, en ondersteuning te geven bij de organisatie door anderen van activiteiten in Berg. Het doel is om alle eventuele opbrengsten te laten terugvloeien naar de gemeenschap. Dat kan in diverse vormen; door ondersteuning bij de organisatie of door financieel een steentje bij te dragen. Zo zijn de afgelopen jaren Harmonie Juliana, Jong Nederland, Schutterij Prins Hendrik, CV de Berggeite, De Jeugdraad, de Revue en de Basiliek met een bijdrage ondersteund.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Sint Odiliënberg (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Onderwijs: - Basisschool 't Kempke is van oorsprong een katholieke basisschool (maar ook 'andersdenkende' kinderen en ouders zijn er welkom). Dat betekent dat ze volgens een aantal geldende waarden en normen hun onderwijs inhoud en vorm geven en aandacht schenken aan de tradities die van oudsher passen binnen het katholicisme. Kernwoorden die voor hen gelden zijn o.a. respect, solidariteit, optimisme en vrijheid. Naast de aandacht voor het katholieke geloof en haar tradities schenken ze eveneens aandacht aan de andere geloofsovertuigingen en de daarbij behorende tradities, waarden en normen.

Denkend vanuit kansen wordt opbrengstgericht gewerkt met als doel elke persoon optimaal te laten ontwikkelen binnen zijn/haar cognitieve, creatieve en sociaal-emotionele mogelijkheden. De school is een plek waar kinderen kennis, vaardigheden en attitudes ontwikkelen die ze nodig hebben in hun verdere leven om goed te kunnen presteren en functioneren. Elk kind wordt zo goed mogelijk toegerust voor zijn/haar toekomst, waarbij het voldoen aan de vastgestelde kerndoelen voor hen een uitgangspunt is. Zowel leerkrachten als leerlingen dragen verantwoordelijkheid voor de eigen ontwikkeling, voor de groep en voor de school. Ze zetten in op creëren van zelfstandigheid van het kind, waarbij met hulp verantwoorde keuzes kunnen worden gemaakt.

- Muziek: - Harmonie Juliana.

- Sport: - Voetbalvereniging RKVV Sint Odiliënberg is opgericht in 1946. - Wielervereniging 't Derailleurke.

- Overige verenigingen: - Schutterij Prins Hendrik is opgericht in 1904.

- Zorg: - Zorgboerderij Raaykeshaof. - Zorggroep HD biedt zorg en ondersteuning aan kinderen en jongeren die extra zorg nodig hebben. Zowel individueel als in groepsverband. Onder andere naschoolse opvang, weekendopvang, logeeropvang, 12+ avond- en weekendgroepen.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Sint Odiliënberg Kerkplein.

Reactie toevoegen