Schoten

Voormalige gemeente
Haarlem
Kennemerland
Noord-Holland

schoten_plaatsnaambord_kopie.jpg

In 2005 heeft Schoten plaatsnaamborden gekregen langs de randen van de voormalige gemeentegrens

In 2005 heeft Schoten plaatsnaamborden gekregen langs de randen van de voormalige gemeentegrens

schoten_heerlijkheden_1729_zegepralent_kopie.jpg

Fragment van de kaart uit het Zegepralent Kennemerlant, 1729, met daarop N van Haarlem de heerlijkheden op het grondgebied van de latere gemeente Schoten

Fragment van de kaart uit het Zegepralent Kennemerlant, 1729, met daarop N van Haarlem de heerlijkheden op het grondgebied van de latere gemeente Schoten

schoten_volkstelling_1920.jpg

Haarlem had tot 1927 ruimtegebrek en bouwde daarom nieuwe wijken op grondgebied van de gemeente Schoten. In de Volkstelling van 1920 is dat goed te zien. De annexatie van deze gemeente door Haarlem in 1927 lag dan ook voor de hand.

Haarlem had tot 1927 ruimtegebrek en bouwde daarom nieuwe wijken op grondgebied van de gemeente Schoten. In de Volkstelling van 1920 is dat goed te zien. De annexatie van deze gemeente door Haarlem in 1927 lag dan ook voor de hand.

schoten_schoterveense_molen_kopie.jpg

De 17e-eeuwse Schoterveense Molen verkeert dankzij de inzet van vrijwillige molenaars e.a. vrijwilligers nog altijd in puike conditie. Op zondagmiddagen is de molen - onder voorbehoud - te bezichtigen

De 17e-eeuwse Schoterveense Molen verkeert dankzij de inzet van vrijwillige molenaars e.a. vrijwilligers nog altijd in puike conditie. Op zondagmiddagen is de molen - onder voorbehoud - te bezichtigen

NH gemeente Schoten in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Schoten anno ca. 1870 kaart J. Kuijper

Gemeente Schoten anno ca. 1870 kaart J. Kuijper

Schoten

Terug naar boven

Status

- Schoten is een voormalige gemeente, tegenwoordig wijk in de provincie Noord-Holland, in de streek Kennemerland, gemeente Haarlem. Het was een zelfstandige gemeente t/m 30-4-1927.

- Wapen van de voormalige gemeente Schoten.

- De wijk Schoten valt onder de stad Haarlem.

- In 2005 zijn - op verzoek van Stichting Historisch Schoten - op de voormalige gemeentegrenzen van Schoten witte borden geplaatst met de tekst "Schoten gem. Haarlem". De borden staan aan de Schoterweg, Rijksstraatweg, Spaarndamseweg, Vergierdeweg en Jan Gijzenkade.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1840 Schooten, 1883 Schoten.

Naamsverklaring
- "De betekenis van de naam “Schoten” is duidelijk. Kijk maar naar oude afbeeldingen, die laten zien hoe de zandige duinweiden alhier steevast met hout zijn afgeschoten, dan komt men er als vanzelf toe ‘op de Schoten’ te verklaren als: 'met houten omheiningen afgeschoten kampen land'. Overal in het Schoter landschap vond men deze omheiningen en soms worden ze nadrukkelijk genoemd in de koopakten: 'De ordinare Ry- of Heerenweg, naby de Hofstede Spaaren Rijk, zijnde het zelve met agterafdelen omheind en van ouds geweest de Hofstede Het Huys te Schoten.' Zo’n afgeschoten stuk land heette schot of schoot."

- "Echter is er nog een andere lezing over het ontstaan van de naam Schoten. Schoten en omliggende landen, de heerlijkheden, lag voor een deel op de strandwal. Deze strandwal werd aan beide zijden begrensd door veengebied. Aan deze ligging dankt Schoten (Schoot = hoek hoger land uitspringend in moerassig terrein) haar naam."

- "Sommige geschiedschrijvers maken de veronderstelling, dat het dorp zijn naam ontleend heeft aan het adellijk geslacht Van Schoten, dat zich in Haarlem en omgeving had neergezet. Maar de mogelijkheid lijkt mij niet uitgesloten, dat het omgekeerde waar is, nl. dat de ridders Van Schoten hun naam te danken hebben aan het dorp van dezelfde naam." (bron van de 3 alinea's hierboven: Stg. Historisch Schoten)

Terug naar boven

Ligging

Schoten ligt N van het centrum van Haarlem.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Schoten 72 huizen met 413 inwoners, verdeeld in de gelijknamige buurtschap 27/176 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Zaanen 4/4, Schooterbosch 4/16, Hoogerwoerd 2/13, Zuid-Akendam 21/96, Noord-Akendam 4/35 en Schooter-Vlieland 10/73. Na een eerdere grenscorrectie, per 1-8-1884, is het resterende deel van de gemeente Schoten per 1-5-1927 geheel overgegaan naar de gemeente Haarlem.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het grondgebied van wat nu Schoten is, was al zeer vroeg bewoond. Opgravingen in 1959 hebben uitgewezen dat hier in de eerste eeuwen van onze jaartelling al bewoning was. De plaatsnaam wordt in 866 voor het eerst in bronnen vermeld (als 'Scota'). De gemeente Schoten is ontstaan rond 1798, uit de 7 heerlijkheden die er voorheen in dit gebied waren. Vanuit Haarlem gezien waren dit respectievelijk Zuid-Akendam, Hogerwoerd, Schoterbosch, Zaanen, Schoten, Schotervlieland en Noord-Akendam.

Buurgemeente Haarlem, die lange tijd nauwelijks meer omvatte dan wat nu het Centrum is, kreeg eind 19e eeuw last van ruimtegebrek en heeft in de decennia daarna geleidelijk (delen van) omliggende gemeenten geannexeerd. Zo annexeerde zij per 1-8-1884 een deel van de gemeente Schoten met op dat moment 530 inwoners. Sinds begin 20e eeuw is er in Schoten flink gebouwd aan nieuwe wijken, die in feite te beschouwen zijn als buitenwijken van Haarlem. Zie ook de statistieken van de Volkstelling van 1920 hiernaast, die hier ook op duiden.

De gemeente Haarlem heeft het resterende deel van de gemeente Schoten dan ook geannexeerd per 1-5-1927, waarmee aan deze gemeente een einde kwam. Op dat moment had de gemeente Schoten 20.963 inwoners, waaruit al blijkt dat zij in slechts enkele decennia explosief gegroeid was, want in de Volkstelling van 1899 had de gemeente nog maar 132 huizen met 604 inwoners. 10 jaar later, in 1909 dus, waren er al 1.714 huizen met 9.161 inwoners (1920: 13.003 inwoners). Een vervijftienvoudiging dus in slechts 10 jaar tijd.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze voormalige gemeente, kun je terecht bij Stichting Historisch Schoten, waar je op de site in het rechtermenu vele thematisch ingedeelde hoofdstukken vindt over de geschiedenis van Schoten.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De Schoterveense Molen (wipmolen met open scheprad) dateert uit de 17e eeuw en bemaalde de Schoterveenpolder. Deze polder had een oppervlakte van 205 ha, lag ingesloten tussen de Delft en de Schoterweg en strekte zich van noord naar zuid uit tussen de Jan Gijzenvaart en de huidige Garenkokersvaart. Sinds eind 19e eeuw is Schoten in hoog tempo grotendeels volgebouwd waardoor de biotoop van de molen flink is aangetast. De molen is nu aan 3 kanten ingebouwd door de woonhuizen van Haarlem-Noord. Een gemaal neemt in 1922 de taak van de molen over. Sinds 2002 is de molen in beheer bij de Stichting Molens Zuid-Kennemerland (SMZK). Dankzij de inzet van de vrijwillige molenaars en andere vrijwilligers is de molen weer werkend gemaakt en wordt hij goed onderhouden. De molen is, onder voorbehoud, doorgaans te bezichtigen op zondagen van 12.00 tot 16.30 uur. - Reportage over molenaar Joyce Beneker van de Schoterveense Molen in Haarlem-Schoten (NTR, 2011).

- Het voormalige Rechthuis (Vergierdeweg 52) is tot 1905 in gebruik geweest als raadhuis.

- In 1905 komt er een nieuw raadhuis aan de Rijksstraatweg ter hoogte van de Raadhuisstraat. In 1927 wordt dit raadhuis alweer overbodig door de opheffing van de gemeente. Later is het in gebruik geweest als o.a. school en als politiepost. Tegenwoordig fungeert het pand als kantoor voor Kontext, Welzijn en Maatschappelijke Dienstverlening.

- RK Mariakerk (Rijksstraatweg 361) uit 1936, met rechts daarnaast de oudere voormalige pastorie.

- De Heilig Hartkerk uit 1902 is in 1996 aan de eredienst onttrokken. Tegenwoordig is het een appartementencomplex.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site over heden en verleden van de wijken in Haarlem-Noord.

Reactie toevoegen