Schettens

Plaats
Dorp
Súdwest-Fryslân
Fryslân

schettens_collage.jpg

Schettens, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Schettens, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Schettens dorpsgezicht JD [640x480].jpg

Schettens, dorpsgezicht.

Schettens, dorpsgezicht.

Schettens

Terug naar boven

Status

- Schettens is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Súdwest-Fryslân. T/m 2010 gemeente Wûnseradiel.

- Onder het dorp Schettens valt ook de buurtschap Viersprong.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Skettens.

Oudere vermeldingen
855 ingevoegd ca. 890 kopie ca. 900 Sceddanuurthi, 944 kopie 1150-1158 Scettefurt, 1335 Scettinghen, 1404 Scettenze, Schettens.

Naamsverklaring
Op basis van de jongere vormen Scettinghen en Schettens (de overgang van het suffix -ingi tot -ens is Fries) moeten wij uitgaan van een patroniem met de betekenis 'bij de lieden van de persoon Scetti*'. De oudste vormen wijzen op een genitief van de naam Sceddi*, Scetti*, ontstaan uit Skaþja*-. De verklaring 'vee-voorde' is onjuist: het tweede deel furt 'voorde' is een verhoogduitsing (door een monnik in Fulda) van het Oudfriese wurthi = werd 'terp, bewoonde hoogte', en het Oudfriese skett 'schat, geld, vee' is niet op zijn plaats gezien -dd- in de oudste vorm en de zwakke verbuiging.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Schettens ligt NW van de stad Bolsward en ZO van het dorp Witmarsum, wordt doorsneden door de Wytmarsumer Feart en grenst in het Z aan de A7.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Schettens 20 huizen met 95 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 120 huizen met ca. 300 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Geschiedenis van Schettens en Longerhouw in bijna 200 artikelen (!), door André A. Buwalda (kerkrentmeester van de Schettenser kerk).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Basisschool De Trijetine was een samenvoeging van het christelijk onderwijs in de dorpen Schraard, Schettens en Longerhouw. De eerste schoolgebouwen stonden in Schraard aan de tegenwoordige Schoolstraat en in Schettens aan de Van Osingaweg. In 1982 heeft een fusie plaatsgevonden tussen de beide schoolverenigingen. In 1976 is de kleuterschool gerealiseerd op Van Osingaweg 41. In 1985 zijn de kleuterschool en de lagere school samengevoegd tot basisschool. Het huidige schoolgebouw (Van Osingaweg 43) dateert uit 1992.

Als de naam De Trijetine in het Nederlands vertaald zou worden, zou dit begrip ‘de drietand of hooivork’ betekenen. Dit stond voor hen symbool voor: "Wij wonen in een agrarisch gebied, waar een ‘drietand’ wordt gebruikt; met een ‘drietand’ kun je hooi omhoog steken; je bent ook op school om een hoger niveau te bereiken; de kinderen die onze school bezoeken, komen voor het grootste deel uit drie dorpen; onze school telt drie groepen: onderbouw, middenbouw en bovenbouw."

Omdat de instroom van het aantal nieuwe kinderen de afgelopen jaren steeds kleiner was dan het aantal kinderen dat vanuit groep 8 de school verliet, heeft ook Basisschool De Trijetine te maken gehad met een geleidelijke terugloop van het leerlingenaantal. In schooljaar 2017-2018 had de school nog slechts 21 kinderen, en de wettelijke ondergrens om nog voor bekostiging door het Rijk in aanmerking te komen is 23 leerlingen. Daarom is de school na afloop van schooljaar 2017-2018 opgeheven.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Schettens heeft 2 rijksmonumenten, zijnde boerderij Scertinghe State met voorhuis uit 1857 op Van Osingaweg 1, en de Hervormde kerk met grafzerken op nr. 3.

- Restauratie van de Hervormde (PKN) kerk is eind 2017 gereed gekomen. Bij de restauratie kwamen enkele verrassingen tevoorschijn; de grafkelder van de 17e-eeuwse legerofficier Schelte van Aysma, en 5 skeletten van 2 mannen en 3 vrouwen. Het orgel aan de westzijde is gebouwd in 1891 door Petrus van Oeckelen en Zonen. Onder deze link vind je uitvoerige informatie over de geschiedenis van de Hervormde kerk, door André Buwalda. De kerk valt onder de Protestantse Gemeente Schettens - Schraard - Longerhouw (SSL).

Schelte van Aysma is een Friese krijgsheld die - door nog altijd onbekende oorzaak* - om het leven kwam tijdens het Beleg van Breda in augustus 1637. Pas in 2017, bijna 400 jaar later dus, is tijdens de restauratie van de kerk zijn grafkelder ontdekt - die zich recht onder de enorme grafzerk bleek te bevinden - mede dankzij DNA-materiaal dat zijn enig overgebleven nazaat kon aanleveren; Frans Lauta van Aysma uit Apeldoorn. De anno 2018 73-jarige Apeldoorner is het enige nog levende mannelijke familielid in de mannelijke lijn van Hothje Hessels van Aysma, geboren in 1490. De stamboom van Schelte loopt na drie generaties dood, maar via een andere zijtak van de gemeenschappelijke voorouder loopt de bloedlijn door tot in de 12e generatie. Frans Lauta van Aysma sluit ook deze lijn, want een zoon heeft hij nooit gekregen.
* Er is bij het uitgraven van de grafkelder nadrukkelijk gekeken of er ook een kogeltje zou worden gevonden waarmee zijn dood verklaard zou kunnen worden. Maar die is niet aangetroffen.

"De moderne technieken zijn zo verbeterd. Zeker op het gebied van DNA-onderzoek. Wij kunnen nu met zekerheid zeggen dat Schelte in de grafkelder heeft gelegen. Dat vermoeden hadden we natuurlijk altijd al, maar omdat de grafkelder in 1865 korte tijd open is geweest, bestond er toch een kans dat de resten waren verstoord of misschien verwijderd’’, aldus kerkrentmeester André Buwalda. Ook de grafkelder is gerestaureerd. De grafkelder is toegankelijk voor publiek en in een vitrine liggen vondsten uit de tijd van Schelte. Een replica van zijn helm - die altijd al in de kerk hing, maar waarvan men zich voorheen niet bewust was dat het de helm van Schelte was - prijkt in de glazen kast. Het origineel is in bruikleen bij het Nationaal Militair Museum in Soesterberg.

Kolonel - destijds de hoogst mogelijke rang voor een edelman - Schelte van Aysma, o.a. stichter en eerste commandeur van de vesting Nieuweschans, diende bij de voorloper van het Regiment Johan Willem Friso, dat militairen heeft afgevaardigd voor de ceremoniële herbegrafenis "met militaire eer" van Aysma's stoffelijke resten op 23 mei 2018. In september 2018 staat in het kader van het culturele hoofdstadproject Under de Toer de theatervoorstelling Skeltemania in Schettens op de rol over de lotgevallen van Schelte.

- In december 1888 wordt besloten tot de oprichting van een Gereformeerde kerk in Schettens (Van Osingaweg 17). Aanvankelijk worden de diensten vanuit een houten schuur gehouden. In 1907 worden de nieuwe kerk en pastorie in gebruik genomen. Later is op het terrein van de pastorie een nieuwe pastorie gebouwd, die nog altijd als zodanig in gebruik is bij de in de vorige alinea vermelde Protestantse Gemeente SSL. De oude pastorie is toen verkocht en heeft een woonbestemming gehouden. De kerk is in 1998 aan de eredienst onttrokken. Tegenwoordig woont er een kunstenaarsgezin in die het pand ook als atelier in gebruik heeft. Onder deze link vind je uitvoerige informatie over de geschiedenis van de Gereformeerde kerk, door André Buwalda.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Schettens (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Schettens en buurdorp Longerhouw op Facebook.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Schettens.

Reactie toevoegen