Scheemda

Plaats
Dorp
Oldambt
Oldambt
Groningen

gemeente_scheemda_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Scheemda anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Scheemda anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

scheemda_grote_boerderij_en_woonhuis_kopie.jpg

Scheemda, het ene uiterste en het andere: een knoeperd van een boerderij naast een klein woonhuisje. Nou ja, dat huis is niet eens zo klein, de boerderij is gewoon erg groot, waardoor op de foto het huis kleiner lijkt. (©https://groninganus.wordpress.com)

Scheemda, het ene uiterste en het andere: een knoeperd van een boerderij naast een klein woonhuisje. Nou ja, dat huis is niet eens zo klein, de boerderij is gewoon erg groot, waardoor op de foto het huis kleiner lijkt. (©https://groninganus.wordpress.com)

Scheemda

Terug naar boven

Status

- Scheemda is een dorp in de provincie Groningen, in de streek en gemeente Oldambt. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2009.

- De gemeente Scheemda is in 1990 vergroot met de gemeenten Midwolda en Nieuwolda.

- Wapen van de voormalige gemeente Scheemda.

- Onder het dorp vallen ook de buurtschappen Eexta-Zuid, Scheemdermeer (grotendeels) en Scheemderzwaag. Overigens viel de buurtschap Scheemdermeer vanouds grotendeels onder het dorp Midwolda. Het vroegere dorp Eexta is in de loop der jaren onderdeel geworden van het dorp Scheemda en daarmee niet meer als aparte plaats(naam) te beschouwen.

Terug naar boven

Naam

In het  Gronings
Scheemde.

Oudere vermeldingen
1282 kopie 16e-17e eeuw Senieda, 1391 kopie 16e eeuw/1435 Schemede, 1536 Schemte, 1558 en 1579 Sceempte, 1608 Schemda, ca. 1660 Scheemte, 1781 Scheemda.

Naamsverklaring
De identificatie van de oudste vorm is onzeker. Volgens sommigen is deze plaatsnaam ontstaan uit schem-mede* 'weide bij de vonder' (vergelijk het Westfaals schêm 'vonder'), of mede = made 'hooiland' bij de plaats Scheme, wat vormingswijze betreft te vergelijken met 11e eeuw Scaldmeda, waarvoor zie Schildwolde. Of een afleiding van schêm met het verzamelsuffix -iþi* 'bij de vonders'. De nederzetting is na het ontstaan van de Dollard landinwaarts verplaatst.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Scheemda ligt NW van Winschoten.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Scheemda 548 huizen met 3.547 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 132/923 (= huizen/inwoners), de dorpen Eexta 72/505, Nieuw-Scheemda 59/357 en Westerlee 57/241 en de buurtschappen Scheemdermeer 2/23, Scheemderzwaag 11/119, Het Waar 62/418, Heiligerlee 95/693, Kloosterholt 48/199 en Napels 10/69. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 2.000 huizen met ca. 5.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Oud en 'nieuw' dorp
Na de overstromimg van het oude dorp Scheemda - gelegen onder de huidige A7 - op 26 september 1509, door de Cosmas- en Daminusstormvloed, hadden de Scheemders zes jaar nodig om op een hoger gelegen plaats een nieuwe kerk met toren, pastorie en school opnieuw op te bouwen. In 1515 was het zover. Vandaar dat in 2015 het 500-jarig bestaan van het huidige dorp is gevierd.

Gemeentehuis
Veel kleinere gemeenten hadden tot rond 1900 geen eigen gemeentehuis, maar huisden in bij een lokale herberg. Zo ook in Scheemda. In 1886 komt het gemeentebestuur met dhr. Panman van het gelijknamige hotel overeen om zijn bovenverdieping te huren als 'gemeentehuis' voor de duur van 25 jaar. De huur van in totaal fl. 4.000 voor die 25 jaar wordt in één keer vooruit voldaan. Kennelijk heeft de gemeente reden om toch eerder dan destijds beoogd een eigen gemeentehuis in te richten, want rond 1905 wordt het voormalige postkantoor herbestemd tot gemeentehuis.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze voormalige gemeente, kun je terecht bij Historische Vereniging Gemeente Scheemda.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Scheemda heeft 19 rijksmonumenten.

- De voormalige strokartonfabriek De Toekomst aan de A7 bij Scheemda is opgericht door Stichting Coöperatieve Strokartonfabriek en bestond eigenlijk uit twee afzonderlijke fabrieken: De Toekomst I, gebouwd in 1900 en De Toekomst II, gebouwd in 1908, beide van de hand van architect Pieter Geert Cremer uit Nieuwolda. De aandelen van de coöperatie waren in handen van landbouwers uit de omliggende dorpen, die hier hun stro tot strokarton lieten verwerken. Opgetrokken uit dieprode bakstenen, steekt het omvangrijke complex fel af tegen de groene weides van het Groningse landschap. Dit vroeg-industriële complex bood zes decennia lang plaats aan noeste arbeid en speelde een centrale rol in de destijds florerende strokartonindustrie in Groningen. Met zijn 45 meter hoge schoorsteen is de fabriek een iconisch herkenningspunt in het weidse landschap en vormt het complex een van de laatste restanten van de ooit zo omvangrijke strokartonindustrie in Noordoost-Nederland.

Met de komst van De Toekomst naar Scheemda geeft de strokartonfabriek een enorme impuls aan de werkgelegenheid in Oost-Groningen. Vaak werken er meerdere generaties Scheemders bij de fabriek en voor vele gezinnen vormt de strokartonfabriek letterlijk en figuurlijk ‘de toekomst’. Echter, na vele glorieuze jaren zakt de strokartonindustrie in de jaren zestig als een kaartenhuis in elkaar. Door de opkomst van nieuwe verpakkingsmaterialen zoals plastic, internationale concurrentie en stijgende personeelskosten wordt De Toekomst door de tijd ingehaald. In 1968, met nog zo'n 125 medewerkers in dienst, valt het doek voor de fabriek definitief.

De Toekomst I is in 2005 geheel gesloopt. De Toekomst II is sinds 1997 een rijksmonument. In de loop der jaren zijn er rond dit complex nogal wat perikelen geweest i.v.m. (o.a. asbest)vervuiling, restauratie en verval. De details daarvan kun je lezen onder de link. In november 2016 is de fabriek met 23 hectare grond, de overige vervallen gebouwen en enkele bouwkavels verkocht aan aannemer Koen Meijer uit Veendam. Concrete plannen voor een nieuwe bestemming zijn er nog niet. Wel wordt er gedacht aan vestiging van een internationaal hippisch centrum. De eigenaar is verplicht de zware bodemverontreiniging op te ruimen.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's, ansichtkaarten e.d. van Scheemda op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Scheemda (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenorganisatie: - "Dorpsbelangen Scheemda is opgericht in 2005. De vereniging heeft als doel het, in brede zin, behartigen van de belangen van de inwoners van het dorp. De ambtelijke en politieke ontwikkelingen gaan in de richting van een kleinere overheid, waardoor de afstand tussen overheid en burger dreigt toe te nemen. Onze rol als dorpsbelangenorganisatie zal daarom steeds belangrijker worden om het dorp ‘op de kaart’ te houden en te voorkomen dat er een te grote afstand ontstaat tussen dorp en lokale overheid. Wij doen dat graag samen met de inwoners van ons dorp en met de plaatselijke organisaties. Inmiddels zijn de dorpsverenigingen uitgegroeid tot volwassen aanspreekpunten voor de gemeente Oldambt.

Hoe willen we de belangen van het dorp Scheemda behartigen? Door het inventariseren en stellen van prioriteiten ten aanzien van onze woon- en leefomgeving en van wensen en/of klachten van algemene aard vanuit de bevolking. Door het (gevraagd en ongevraagd)  adviseren omtrent de leefbaarheid aan de inwoners en organisaties in het dorp en het bestuur van onze gemeente. Dit omvat ook bijvoorbeeld plannen van woningbouworganisaties, het waterschap en de provincie. Door het in beeld brengen van kansen en bedreigingen voor het dorp. Door het meedenken en deelnemen aan bijeenkomsten die betrekking hebben op de wijze waarop de huidige kwaliteit met betrekking tot de woon- en leefomgeving (leefbaarheid) kan worden behouden en waar mogelijk kan worden verbeterd. Wanneer dat nodig is zijn wij bereid zelf onze handen uit de mouwen te steken en mee te werken of anderen daartoe te stimuleren. Wij willen graag samen met de inwoners ons dorp leefbaar houden. Als je suggesties hebt die een positieve bijdrage kunnen leveren aan de leefbaarheid van ons dorp, dan nodigen wij je graag uit contact met ons op te nemen. Wij kunnen ons werk alleen goed uitvoeren als we ons gesteund weten door de inwoners van Scheemda. Als jij ons dat steuntje in de rug wilt geven, kun je je hier gratis aanmelden als lid."

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Scheemda Hoflaan, - idem oud en - idem Eexta.

Reactie toevoegen