Sappemeer

Plaats
Dorp
Midden-Groningen
Veenkoloniën
Groningen

sappemeer burgerschool borgerebrug bonthuisterbrug ca 1900 [640x480].jpg

Sappemeer Burgerschool Borgerebrug Bonthuisterbrug ca. 1900

Sappemeer Burgerschool Borgerebrug Bonthuisterbrug ca. 1900

sappemeer_ketelhuis_met_schoorsteen_vosholen_2b.jpg

Sappemeer, het bewaard gebleven ketelhuis met schoorsteen van het voormalige tuinbouwbedrijf op Vosholen 2b is een van de weinig overgebleven representanten van de vroegere tuinbouwcultuur. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

Sappemeer, het bewaard gebleven ketelhuis met schoorsteen van het voormalige tuinbouwbedrijf op Vosholen 2b is een van de weinig overgebleven representanten van de vroegere tuinbouwcultuur. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

GR gemeente Sappemeer in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Sappemeer in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Sappemeer in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Sappemeer

Terug naar boven

Status

- Sappemeer is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Veenkoloniën, gemeente Midden-Groningen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 31-3-1949. Per 1-4-1949 over naar gemeente Hoogezand-Sappemeer, in 2018 over naar gemeente Midden-Groningen.

- Wapen van de voormalige gemeente Sappemeer.

- Onder het dorp Sappemeer vallen ook de buurtschappen Jagerswijk, Kleinemeer, Sappemeer Noord en Spitsbergen (deels).

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Sapmeer.

Oudere vermeldingen
Water: 1489 "sodane visscherie als wy hebben in der tyt up Laeremeer up Sappenmeer", water: 1634 Sap meer, water: 1652 kopie 1768 Groote Meer of Sappemeer, ca. 1660 Sap meer, 1668 Sapmeer, 1794 "Sapmeer, Sappemeer, dat de benaming van het oude meer behouden heeft", 1794 "het Sappermeer genoemd, of ook het Duivelsmeer".

Naamsverklaring
Oorspronkelijk een veenplas van die naam, die in 1617-1618 is afgetapt bij het graven van het Winschoterdiep. Men heeft sappe- verbonden met het Middelnederlandse sape 'veld, heide'. Samenhang met sap en sijpelen is voor deze waternaam ook overwogen en dat past beter. Het Sappemeer heette ook wel Duivelsmeer. De verklaring die sappe verbindt met bastaardvloeken als sapperloot berust op fantasie. Vanuit het meer liep 't Siep of de Siepsloot, 14e eeuw die Zype, naar de Munte. Zie ook Kleinemeer.(1)

Terug naar boven

Ligging

Sappemeer ligt NW van Veendam en Muntendam, W van Zuidbroek, O van Hoogezand, waarmee het aaneen is gegroeid.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Sappemeer 487 huizen met 3.048 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 324/2.097 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Achterdiep 36/277, Jagerswijk 17/107, Kleinemeer 76/413, Borgercompagnie (deels) 27/122 en Tripscompagnie (deels) 7/32. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 3.300 huizen met ruim 8.000 inwoners.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Sappemeer heeft 18 rijksmonumenten.

- Sappemeer heeft 32 gemeentelijke monumenten. - Bijzondere gemeentelijke monumenten in de gemeente zijn o.a. de 3 ketelhuizen met schoorsteen van voormalige tuinbouwbedrijven. Het betreft Vosholen 2b en Slochterstraat 11/13 in Sappemeer (en Kalkwijk 87 in Hoogezand).

- Kerkhof Sappemeer Koepelkerk (Noorderstraat 167) is aangelegd in 1653 rond de voormalige Hervormde kerk met zijn karakteristieke koepelvorm.

- Het Groninger Schaatsmuseum brengt in een overzichtelijk geheel de ontwikkeling van de schaats, getiteld 'Van Glis tot Klapschaats'. Naast de collectie Groninger schaatsen die uniek te noemen is, is er aandacht voor de streek- en naamsgebonden schaatsen, en reclamemateriaal met bijbehorende zaken zoals schoolplaten, posters van schaatsfabrikanten en porseleinen schaatsfiguren. Ook zijn in het museum prijzen en trofeeën te zien van bekende en minder bekende schaatsers.

- Na 6 jaar restaureren is in 2013 de historische scheepswerf Wolthuis heropend als museum. Het is de laatst overgebleven authentieke dwarshelling in de provincie Groningen. Ooit waren dat er tientallen. De oude werflocatie van Historische Scheepswerf Wolthuis op de hoek van het Borgercompagniesterdiep en de Noorderstraat in Sappemeer is met recht een historische plaats, waar sinds het einde van de 17e eeuw achtereenvolgens door de families Raad, Mulder, Berg, Smit en Wolthuis vele honderden houten en stalen schuiten, smakken, pramen, tasken, tjalken, schoeners en bolschepen zijn gebouwd en gerepareerd. Het is de enige overgebleven, nog herkenbare werflocatie in de Veenkoloniën.

De eerste bekende scheepsbouwer op deze plaats is Jan Oomkes Raad. Hij bouwt er tussen 1705 en 1739 verscheidene snabben en tasken, kleine houten vaartuigen, hoofdzakelijk bestemd voor het vervoer van turf. Als Jacobus Franciscus Smit, de oudste broer van Ferus Smit (waarnaar de tegenwoordige werf in Westerbroek is vernoemd), in 1905 de werf te Sappemeer overneemt, hebben ijzer en staal reeds hun intrede in de scheepsbouw gedaan. De werf is reeds sinds 1922 in bezit van dezelfde familie Wolthuis, waardoor niet alleen de gereedschappen en machines, maar ook zeer interessante documenten en foto’s bewaard zijn gebleven. Door de kleinschaligheid zijn er sinds de jaren twintig niet veel veranderingen doorgevoerd. De machines uit begin 20e eeuw staan er nog, waaronder een knipschaar, ponsmachine, drukker en spantenbuiger.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Sappemeer (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Buurtvereniging / wijkcentrum: - Buurt- en Speeltuinvereniging Prinses Margriet Park / Wijkcentrum Het Spinneweb.

- Zorg: - Het kantoorpand van Visser Vastgoed aan de Noorderstraat wordt medio 2019 verbouwd en herbestemd tot een eerstelijns zorgcentrum, onder de naam Medisch Centrum Sappemeer. Het complex gaat onderdak bieden aan huisartsen, een apotheker, fysiotherapeuten en een psychologenpraktijk. Samenwerken op één plek biedt volgens de initiatiefnemers grote kansen om met elkaar een zo goed mogelijke invulling aan de lokale eerstelijnszorg te geven. De komende jaren wordt eerstelijnszorg in Nederland steeds belangrijker.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Sappemeer Koepelkerk, - idem Oost en - idem RK.

Reactie toevoegen